۱۰ سپتامبر ۱۹۴۳؛ تولد پیر پستیو اقتصاددان برجسته اقتصاد بخش عمومی
در ۱۰ سپتامبر ۱۹۴۳، پیر پستیو، اقتصاددان بلژیکی و یکی از پژوهشگران شناختهشده در حوزه اقتصاد بخش عمومی، اقتصاد جمعیت و تامین اجتماعی، در فریدشاپل بلژیک متولد شد. بخش مهمی از فعالیت علمی او به بررسی یکی از اساسیترین پرسشهای اقتصاد عمومی اختصاص یافته است؛ اینکه دولت چگونه میتواند میان کارایی اقتصادی، عدالت توزیعی، حمایت اجتماعی و پایداری مالی تعادل برقرار کند. پژوهشهای پستیو به همین دلیل از محدوده نظریههای دانشگاهی فراتر رفته و موضوعاتی مانند نظام بازنشستگی، مالیات، ارث، سالمندی جمعیت و مراقبت بلندمدت را در بر گرفته است.
پستیو تحصیلات دانشگاهی خود را در دانشگاه لوون آغاز کرد. او ابتدا در فلسفه و جامعهشناسی تحصیل کرد و سپس مدرک کارشناسی ارشد اقتصاد گرفت. ادامه مسیر علمی او به دانشگاه ییل در آمریکا رسید؛ جایی که مدرک دکترای اقتصاد خود را دریافت کرد. رساله دکترای او با موضوع سرمایهگذاری عمومی به یکی از حوزههایی مرتبط بود که بعدها در سراسر فعالیت حرفهای او، یعنی نقش دولت در تخصیص منابع اقتصادی، اهمیت زیادی پیدا کرد.
از دانشگاه ییل تا اقتصاد بخش عمومی در اروپا
پستیو پس از پایان دوره تحصیلات تکمیلی، فعالیت دانشگاهی خود را در دانشگاه کرنل آغاز کرد و از میانه دهه ۱۹۷۰ به دانشگاه لیژ بلژیک پیوست. او از سال ۱۹۷۵ تا ۲۰۰۸ استاد اقتصاد این دانشگاه بود و پس از آن عنوان استاد بازنشسته را دریافت کرد. همکاری با مرکز تحقیقات عملیاتی و اقتصادسنجی CORE، مدرسه اقتصاد پاریس، IZA و شبکه CESifo نیز بخش دیگری از فعالیت علمی او را تشکیل داده است.
یکی از محورهای اصلی پژوهشهای پیر پستیو، اقتصاد نظام بازنشستگی است. افزایش امید به زندگی و کاهش نرخ زاد و ولد در بسیاری از کشورهای توسعهیافته موجب شده نسبت جمعیت سالمند به جمعیت شاغل افزایش پیدا کند. در چنین شرایطی، تامین منابع مالی برای پرداخت مستمری بازنشستگان به یکی از چالشهای مهم دولتها تبدیل میشود. پستیو در آثار خود شیوههای تامین مالی نظامهای بازنشستگی، اثر سن بازنشستگی، مالیات بر مستمری و پیامدهای توزیعی اصلاحات بازنشستگی را بررسی کرده است.
در بخش دیگری از تحقیقات او، مسئله بیمه اجتماعی و بازتوزیع درآمد جایگاه ویژهای دارد. دولتهای رفاه از طریق مالیات، مستمری، بیمه بیکاری، حمایت درمانی و برنامههای اجتماعی بخشی از درآمد را میان گروههای مختلف جامعه بازتوزیع میکنند. پرسش اقتصادی مهم این است که چنین سیاستهایی تا چه اندازه میتوانند نابرابری را کاهش دهند، بدون آنکه انگیزه کار، پسانداز یا سرمایهگذاری را به شکل نامطلوب تغییر دهند. بخش قابل توجهی از آثار پستیو در تلاش برای پاسخ به همین مسئله است.
مالیات بر ارث و انتقال ثروت میان نسلها
مالیات بر ارث و انتقال ثروت میان نسلها نیز از موضوعات شناختهشده در مطالعات پیر پستیو است. تمرکز ثروت در خانوادهها میتواند نابرابری اقتصادی را از نسلی به نسل دیگر منتقل کند، اما دریافت مالیات از ارث نیز ممکن است بر رفتار پسانداز و تصمیم خانوادهها تاثیر بگذارد. پستیو در پژوهشهای مختلف، رابطه میان ارث، انگیزه انتقال دارایی به فرزندان، ساختار مالیات و عدالت بیننسلی را مطالعه کرده و نشان داده است که طراحی سیاست مالیاتی باید همزمان پیامدهای توزیعی و واکنش اقتصادی خانوارها را در نظر بگیرد.
یکی دیگر از حوزههایی که در سالهای اخیر سهم مهمی در فعالیت پژوهشی او داشته، اقتصاد مراقبت بلندمدت است. سالمند شدن جمعیت باعث افزایش تعداد افرادی میشود که برای انجام فعالیتهای روزانه به مراقبت مستمر نیاز دارند. تامین این خدمات میتواند بر دوش خانواده، بازار بیمه یا دولت قرار گیرد. انتخاب میان این گزینهها فقط مسئلهای اجتماعی نیست، بلکه پیامدهای گستردهای برای بودجه عمومی، عرضه نیروی کار اعضای خانواده و توزیع درآمد دارد.
پستیو همراه با پژوهشگران دیگر بارها رابطه میان خانواده، بازار و دولت را در تامین مراقبت سالمندان بررسی کرده است. در این مطالعات، موضوعاتی مانند بیمه مراقبت بلندمدت، کمک فرزندان به والدین سالمند، نقش انگیزههای خانوادگی و چگونگی طراحی برنامههای حمایتی دولت مورد توجه قرار گرفتهاند. ادامه این مسیر پژوهشی به انتشار کتاب «اقتصاد مراقبت بلندمدت» در سال ۲۰۲۶ انجامید؛ اثری که نشان میدهد مسئله سالمندی همچنان یکی از محورهای اصلی برنامه تحقیقاتی او باقی مانده است.
اقتصاد زیرزمینی و فرار مالیاتی از دیگر موضوعاتی است که پستیو در طول فعالیت علمی خود بررسی کرده است. هنگامی که بخشی از فعالیتهای اقتصادی ثبت نمیشوند یا درآمدها از نظام مالیاتی پنهان میمانند، توان دولت برای تامین مالی خدمات عمومی و اجرای سیاستهای بازتوزیعی کاهش مییابد. او در برخی مطالعات خود رفتار مالیاتی افراد و تاثیر اطلاعات اجتماعی بر فرار مالیاتی و تقلب در دریافت مزایای رفاهی را بررسی کرده است.
رقابت مالیاتی میان کشورها نیز در مجموعه پژوهشهای او جای دارد. با افزایش تحرک سرمایه، دولتها ممکن است برای جذب سرمایهگذاری، نرخ مالیات را کاهش دهند. چنین رقابتی از یک سو میتواند دولتها را به افزایش کارایی نظام مالیاتی ترغیب کند و از سوی دیگر ممکن است منابع لازم برای تامین خدمات عمومی و برنامههای اجتماعی را محدود سازد. مطالعات پستیو این تعارض میان رقابت اقتصادی و تامین مالی دولت رفاه را از منظر اقتصاد عمومی بررسی میکنند.
دامنه فعالیت علمی پیر پستیو به انتشار مقالات متعدد در نشریات معتبر بینالمللی از جمله Econometrica، Journal of Economic Theory، Journal of Public Economics و Journal of Population Economics رسیده است. او همچنین با نهادهای اقتصادی بینالمللی از جمله بانک جهانی، صندوق بینالمللی پول، سازمان همکاری و توسعه اقتصادی و کمیسیون اروپا همکاری مشورتی داشته است.
جایگاه علمی پستیو در سال ۱۹۸۹ با دریافت جایزه فرانکی، یکی از مهمترین جوایز علمی بلژیک، مورد تقدیر قرار گرفت. هیات داوران این جایزه بر نقش او در توسعه پژوهشهای نظری و کاربردی اقتصاد جمعیت و اقتصاد بخش عمومی تاکید کرد. دانشگاه اوپسالا در سال ۲۰۱۱ و دانشگاه نوشاتل در سال ۲۰۱۶ نیز دکترای افتخاری به او اعطا کردند.
پژوهشهای پیر پستیو طی چند دهه فعالیت دانشگاهی بر مسائلی متمرکز بودهاند که با تحولات جمعیتی و مالی اقتصادهای مدرن پیوند مستقیم دارند؛ از تامین مالی بازنشستگی و دولت رفاه گرفته تا مالیات بر ارث، مراقبت سالمندان و توزیع منابع میان نسلها. این موضوعات با افزایش متوسط سن جمعیت و فشار فزاینده بر بودجههای عمومی، همچنان در مرکز بحثهای اقتصاد بخش عمومی و سیاستگذاری اجتماعی قرار دارند.
