تولید خودرو در ایران در سال ۱۴۰۴ به ۹۲۶ هزار دستگاه رسید
تازهترین دادههای منتشرشده درباره تولید خودرو در ایران نشان میدهد تیراژ انواع خودرو در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل کاهش محسوسی داشته است. بر پایه گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، مجموع تولید انواع خودرو در کشور طی سال ۱۴۰۴ به حدود ۹۲۶ هزار دستگاه رسیده است، در حالی که این رقم در سال ۱۴۰۳ حدود یک میلیون و ۱۲۱ هزار دستگاه بود. به این ترتیب، تولید سالانه نزدیک به ۱۹۵ هزار دستگاه کاهش یافته و سطح تولید به حدود ۸۳ درصد سال قبل رسیده است. این روند پس از ثبت تولید یک میلیون و ۷۱ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۱ و یک میلیون و ۱۳۲ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۲ شکل گرفته و نشان میدهد صنعت خودرو در سال ۱۴۰۴ نتوانسته تیراژ دو سال پیش از آن را حفظ کند.
ترکیب تولید نیز نشان میدهد همچنان خودروهای سواری بخش اصلی خطوط تولید کشور را به خود اختصاص دادهاند. در بخش خودروهای تجاری سبک، حدود ۹۹ هزار دستگاه وانت تولید شده است. در گروه خودروهای سنگین و ناوگان عمومی نیز تولید ۲۸ هزار دستگاه کامیون، کامیونت و کشنده، چهار هزار دستگاه ون، ۷۴۱ دستگاه مینیبوس و میدلباس و ۹۴۱ دستگاه اتوبوس ثبت شده است. این ارقام بیانگر آن است که بخش عمده ظرفیت خودروسازی کشور همچنان بر بازار خودروهای سواری و تجاری سبک متمرکز است و سهم خودروهای عمومی و سنگین در مقایسه با کل تیراژ، محدودتر باقی مانده است.
فاصله عملکرد ایرانخودرو و سایپا در سال ۱۴۰۴
در میان دو خودروساز بزرگ داخلی، عملکرد سال ۱۴۰۴ یکسان نبوده است. ایرانخودرو توانسته تولید خود را از حدود ۵۰۴ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۳ به ۵۳۵ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۴ برساند که معادل رشد نزدیک به شش درصد است. در مقابل، تولید سایپا از حدود ۳۴۲ هزار دستگاه به ۲۱۰ هزار دستگاه کاهش یافته و افتی در حدود ۳۷ درصد را ثبت کرده است. گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، تأمین نشدن به موقع قطعات و اختلال در زنجیره تأمین را از عوامل مؤثر بر کاهش تولید برخی شرکتها معرفی میکند. دادههای منتشرشده در سامانه کدال نیز طی ماههای مختلف سال، کاهش تولید سواری در سایپا را نسبت به دوره مشابه سال قبل نشان داده بود.
این تغییر باعث شده فاصله تولید میان دو خودروساز بزرگ کشور در سال ۱۴۰۴ افزایش یابد. در سالهای ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۸ حجم تولید ایرانخودرو و سایپا به یکدیگر نزدیکتر بود، اما آمار جدید از واگرایی بیشتر تیراژ این دو مجموعه حکایت دارد. در عین حال، اطلاعات ماههای ابتدایی سال ۱۴۰۵ نشان میدهد ایرانخودرو در برخی دورهها توانسته برنامه مصوب تولید خودروهای سواری خود را پوشش دهد؛ برای نمونه، در خرداد ۱۴۰۵ تولید ۴۴ هزار و ۹۷۶ دستگاه در برابر برنامه ۴۲ هزار و ۶۳۰ دستگاهی برای این شرکت گزارش شده است.
کاهش سهم خودروسازان خصوصی و افت صادرات
بخش خصوصی نیز در سال ۱۴۰۴ با افت تیراژ مواجه شده است. سهم خودروسازان خصوصی از کل تولید کشور که در سال ۱۳۹۵ حدود هشت درصد بود، تا سال ۱۴۰۳ به ۲۴ درصد و معادل ۲۷۲ هزار دستگاه افزایش یافته بود، اما در سال ۱۴۰۴ مجموع تولید این بخش به حدود ۱۸۱ هزار دستگاه رسید و سهم آن دوباره به کمتر از ۲۰ درصد کاهش یافت. در میان شرکتهای عمده این بخش، تولید مدیرانخودرو از ۱۴۴ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۳ به حدود ۵۲ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است. همچنین تولید کرمانموتور از ۸۰ هزار دستگاه به حدود ۴۸ هزار دستگاه و تولید گروه بهمن از ۳۸ هزار دستگاه به حدود ۲۹ هزار دستگاه رسیده است.
افت تولید داخلی در شرایطی ثبت شده که واردات خودروهای سواری در سال ۱۴۰۴ مسیر متفاوتی داشته است. بر اساس آمار منتشرشده، تعداد خودروهای سواری وارداتی از حدود ۶۳ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۳ به ۶۷ هزار و سه دستگاه در سال ۱۴۰۴ رسیده و حدود ۶.۳ درصد افزایش یافته است. همزمان، متوسط ارزش هر خودروی وارداتی نیز افزایش یافته و از حدود ۲۰ هزار و ۲۸۵ دلار به ۲۲ هزار و ۸۴۱ دلار رسیده است.
در بخش تجارت خارجی، ارزش صادرات خودرو و قطعات نیز کاهش یافته است. دادههای منتشرشده نشان میدهد ارزش صادرات این بخش از حدود ۱۲۶ میلیون دلار در سال ۱۴۰۳ به حدود ۶۵ میلیون دلار در سال ۱۴۰۴ رسیده و نزدیک به ۶۱ میلیون دلار افت کرده است. کاهش صادرات در کنار افت تولید، نشاندهنده محدودتر شدن حجم فعالیت بخشی از زنجیره خودروسازی و قطعهسازی در بازارهای خارجی طی این دوره است. از سوی دیگر، افت تیراژ شرکتهای خصوصی و کاهش تولید سایپا سبب شده رشد تولید ایرانخودرو نتواند کاهش ایجادشده در مجموع تولید کشور را جبران کند.
بررسی عوامل مؤثر بر این روند نشان میدهد تأمین قطعات، دسترسی به منابع ارزی، فرایندهای واردات مواد اولیه و قطعات و اختلالهای لجستیکی و گمرکی از مهمترین متغیرهایی بودهاند که بر تولید شرکتهای خودروساز اثر گذاشتهاند. این عوامل میتوانند زمان ورود قطعات به خطوط مونتاژ، موجودی مواد اولیه و امکان تداوم تولید را تحت تأثیر قرار دهند.
همزمان با کاهش تولید، تعداد خودروهای اسقاطشده نیز در سال ۱۴۰۴ کمتر شده است. آمارهای منتشرشده از کاهش اسقاط از حدود ۳۵۰ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۳ به ۲۰۴ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۴ حکایت دارد. مجموعه آمار سال ۱۴۰۴ نشان میدهد رشد محدود واردات در کنار کاهش تولید داخلی، افت صادرات و پایین آمدن تیراژ بخش خصوصی، ساختار عرضه خودرو در کشور را نسبت به سال قبل تغییر داده و وزن تولید ایرانخودرو را در میان تولیدکنندگان بزرگ افزایش داده است.
