اسقاط خودروهای فرسوده در ۱۴۰۵ با مقررات تازه وارد مرحله اجرایی شد
اجرای اصلاحیه آیین نامه ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، مسیر تازهای برای تعیین تکلیف خودروهای قدیمی ایجاد کرده است. بر پایه ضوابط ابلاغ شده در مرداد ۱۴۰۵، خودروهای سواری بنزینی که از سن فرسودگی عبور کردهاند با محدودیتهایی در زمینه تردد، نقل و انتقال، تعویض پلاک و استفاده از سهمیه سوخت روبه رو میشوند. در عین حال، ثبت اطلاعات در سامانه نوسازی برای مالکی که آمادگی اسقاط را اعلام کرده است، فرصت زمانی مشخصی برای ورود به فرآیند جایگزینی فراهم میکند.
در مقررات فعلی، سن بیش از ۲۰ سال برای خودروی سواری بنزینی از معیارهای اصلی ورود به محدوده فرسودگی است. برای تاکسی، وانت، اتوبوس، موتورسیکلت و خودروهای سنگین معیارهای جداگانهای وجود دارد و وضعیت فنی و امکان دریافت معاینه فنی نیز در برخی پروندهها بر ورود وسیله نقلیه به فرآیند اسقاط اثر میگذارد.
وام ۴۰۰ میلیون تومانی خودرو فرسوده به چه کسانی میرسد؟
فرشاد مقیمی، رئیس هیئت عامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، در نخستین توضیحات مربوط به اجرای آیین نامه جدید اعلام کرد برای جایگزینی خودروهای فرسوده حدود ۴۰۰ میلیون تومان تسهیلات با نرخ حدود ۸ درصد و بازپرداخت سه ساله پیش بینی شده است. با این حال، توضیحات تکمیلی ستاد نوسازی نشان میدهد این رقم را نباید به معنای پرداخت یک وام یکسان به تمام مالکان خودروهای سواری شخصی دانست و نوع وسیله نقلیه و کاربری آن در شکل حمایت مالی اثر دارد.
محمدصادق حاتمی، مدیر ستاد نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده، در تشریح تسهیلات جاری از وامهای کم بهره ۴۰۰ و ۵۰۰ میلیون تومانی برای نوسازی موتورسیکلت، تسهیلات یک میلیارد تومانی برای تاکسی دوگانه سوز، یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومانی برای تاکسی برقی و ۱۵ میلیارد تومانی برای اتوبوسها خبر داده است. برای مالکان خودروهای سواری شخصی، امکان حضور در طرح جایگزینی و خرید خودرو از خودروساز بدون قرعه کشی و انتظار در صف اعلام شده، اما تخصیص قطعی همان وام ۴۰۰ میلیون تومانی به همه خودروهای سواری شخصی در آخرین توضیحات تفصیلی ستاد تایید نشده است.
بخش دیگری از حمایت اقتصادی به گواهی اسقاط مربوط میشود. نرخ گواهی اسقاط خودروی سواری در خرداد ۱۴۰۵ به ۶۰ میلیون تومان افزایش یافت و بر اساس توضیحات ایدرو، بعضی خودروها امکان دریافت سه گواهی با مجموع ارزش ۱۸۰ میلیون تومان را دارند. مدیر ستاد نوسازی همچنین اعلام کرده سازوکار قیمت گذاری گواهی به سمت مدل شناور میرود تا قیمت خودرو، هزینه اسقاط و ارزش ضایعات و لاشه در نرخ نهایی لحاظ شود. بنابراین رقم ۳۵ میلیون تومان که در برخی گزارشهای قدیمی دیده میشود، مبنای به روز گواهی سواری نیست.
ثبت نام در سامانه نوسازی برای خودروهای بالای ۲۰ سال نقش مهمی در وضعیت محدودیتها دارد. طبق اعلام ستاد، مالکی که خودروی مشمول را در سامانه معرفی کند و آمادگی خود را برای اسقاط اعلام کند، میتواند تا پنج سال برای فراهم کردن شرایط جایگزینی فرصت داشته باشد. در مقابل، خودروهای ثبت نشده ممکن است با محدودیتهایی مانند نقل و انتقال، تعویض پلاک و حذف سهمیه سوخت مواجه شوند و محدودیت تردد در کلان شهرها نیز در چارچوب آیین نامه جدید دنبال میشود.
آمارهای ستاد نوسازی ابعاد اقتصادی طرح را روشنتر میکند. حدود ۱.۹ میلیون خودروی سواری فرسوده در کشور شناسایی شده و کمتر از یک میلیون دستگاه از آنها در کلان شهرها قرار دارند. برآورد ستاد نشان میدهد همین گروه سالانه نزدیک یک میلیارد لیتر سهمیه سوخت یارانهای دریافت میکند. خودروهای کاربراتوری فرسوده نیز میتوانند تا پنج برابر خودروهای انژکتوری آلایندگی بیشتری ایجاد کنند. تعداد خودروهای سواری کشور حدود ۲۴ میلیون دستگاه اعلام شده و در صورت ادامه روند فعلی میتواند تا سال ۱۴۲۰ از ۴۰ میلیون دستگاه عبور کند.
مراحل ثبت نام و اسقاط خودرو در سامانه نوسازی
فرآیند اسقاط از ثبت اطلاعات در سامانه نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده آغاز میشود. مالک باید مشخصات هویتی و اطلاعات وسیله نقلیه از جمله پلاک، شماره شاسی و شماره موتور را ثبت کند. پس از بررسی اطلاعات و قرار گرفتن خودرو در مسیر طرح، امکان انتخاب یا معرفی مرکز اسقاط مجاز فراهم میشود. در پروندههای جایگزینی نیز نوع درخواست ثبت میشود تا معرفی به خودروساز و تحویل خودروی فرسوده بر اساس فراخوان سامانه انجام گیرد.
در مرکز اسقاط، هویت مالک، مالکیت خودرو و مشخصات فنی ثبت شده با مدارک موجود تطبیق داده میشود. کارت ملی، مدارک مالکیت یا برگ سبز، کارت خودرو و مدارک لازم برای تعیین تکلیف بدهیها و عوارض از اسناد مورد نیاز هستند. در پروندههای وراثتی یا وکالتی نیز مدارک انحصار وراثت یا وکالت معتبر باید ارائه شود. وجود مانع حقوقی یا توقیف نیز باید پیش از تکمیل عملیات اسقاط تعیین تکلیف شود.
پس از پذیرش خودرو در مرکز مجاز، شماره شاسی و شماره موتور با اطلاعات سامانه تطبیق داده شده و خودرو وارد مرحله اسقاط فیزیکی و بازیافت میشود. سپس گواهی اسقاط الکترونیکی صادر خواهد شد. این گواهی در طرحهای جایگزینی و سازوکارهای قانونی مربوط به تولید و واردات خودرو کاربرد دارد و به همین دلیل بخشی از منابع مالی فرآیند نوسازی محسوب میشود.
ظرفیت عملیاتی اسقاط نیز افزایش یافته است. مدیر ستاد نوسازی اعلام کرده ظرفیت سالانه اسقاط کشور به حدود ۶۵۰ هزار دستگاه رسیده و از ابتدای سال ۱۴۰۳ تا زمان انتشار آخرین آمار، حدود ۶۸۰ هزار خودرو و موتورسیکلت فرسوده از چرخه خارج شدهاند. در سال ۱۴۰۳ به تنهایی رکورد حدود ۳۵۰ هزار دستگاه ثبت شد. ایدرو نیز پیش از این اثر افزایش اسقاط بر کاهش مصرف سوخت و آزاد شدن منابع انرژی را از مهم ترین منافع اقتصادی این برنامه عنوان کرده بود.
برای استفاده از طرح جایگزینی، نخستین اقدام عملی ثبت درخواست در سامانه و بررسی وضعیت پرونده است. مبلغ تسهیلات، تعداد گواهیهای قابل تخصیص، خودروساز طرف طرح و زمان تحویل میتواند بر اساس نوع وسیله نقلیه و فراخوان فعال متفاوت باشد و جزئیات هر پرونده پس از احراز شرایط در سامانه مشخص میشود.
