جو اس بین و شکلگیری اقتصاد سازمان صنعتی مدرن
جو اس بین، اقتصاددان آمریکایی و از چهرههای اثرگذار در شکلگیری اقتصاد سازمان صنعتی مدرن، در ۷ سپتامبر ۱۹۹۱ در شهر کلمبوس ایالت اوهایو درگذشت. نام او بیش از هر چیز با مطالعه ساختار بازار، تمرکز بنگاهها، موانع ورود و رفتار شرکتهای بزرگ پیوند خورده است. بین تلاش کرد نشان دهد برای فهم عملکرد یک صنعت، فقط بررسی قیمت و مقدار تولید کافی نیست و باید دید ساختار بازار چگونه بر تصمیمهای بنگاهها و در نهایت بر رقابت، سودآوری و رفاه اقتصادی اثر میگذارد.
از هاروارد تا برکلی
بین در سال ۱۹۱۲ در اسپوکن ایالت واشنگتن متولد شد. او در سال ۱۹۳۵ مدرک کارشناسی خود را از دانشگاه کالیفرنیا در لسآنجلس گرفت و سپس به دانشگاه هاروارد رفت. در هاروارد تحت تاثیر ادوارد میسون، ادوارد چمبرلین و جوزف شومپیتر قرار گرفت. بین در سال ۱۹۳۹ مدرک کارشناسی ارشد و در سال ۱۹۴۰ مدرک دکتری دریافت کرد. او از سال ۱۹۳۹ در دانشگاه کالیفرنیا برکلی فعالیت کرد و تا زمان بازنشستگی در سال ۱۹۷۵ در این دانشگاه ماند.
الگوی ساختار رفتار و عملکرد
یکی از مهمترین میراثهای فکری جو اس بین، توسعه چارچوب ساختار رفتار و عملکرد است. در این چارچوب، ساختار بازار شامل عواملی مانند تعداد بنگاهها، میزان تمرکز، سهم شرکتهای بزرگ، شرایط ورود و درجه تمایز محصول است. این ساختار میتواند بر رفتار شرکتها در زمینه قیمتگذاری، تولید، تبلیغات و سرمایهگذاری اثر بگذارد و رفتار بنگاهها نیز به نتایجی مانند سطح قیمت، سودآوری، کارایی و کیفیت رقابت منجر شود.
بین در مقاله مشهور خود درباره رابطه نرخ سود و تمرکز صنعتی، دادههای بخش تولید آمریکا در سالهای ۱۹۳۶ تا ۱۹۴۰ را بررسی کرد. پرسش اصلی او این بود که آیا صنایعی که سهم بیشتری از بازار در اختیار تعداد محدودی بنگاه قرار دارد، امکان کسب سودهای بالاتری نیز دارند یا خیر. اهمیت این پژوهش در سوق دادن اقتصاددانان به سمت آزمون تجربی رابطه میان ساختار بازار و قدرت اقتصادی بنگاهها بود.
موانع ورود و رقابت تازهواردان
اثر مشهور بین با عنوان «موانع در برابر رقابت جدید» در سال ۱۹۵۶ منتشر شد. او بررسی کرد که چرا سود بالای شرکتهای موجود همیشه باعث ورود سریع رقبای تازه نمیشود. بین نشان داد در بسیاری از صنایع، این فرآیند میتواند به دلیل وجود موانع ورود کند یا محدود شود و شرکتهای مستقر برای مدت بیشتری موقعیت قدرتمند خود را حفظ کنند.
صرفههای ناشی از مقیاس، مزیت مطلق هزینه و تمایز محصول از مهمترین عواملی بودند که بین در تحلیل موانع ورود برجسته کرد. یک تازهوارد ممکن است برای دستیابی به هزینه تولید رقابتی ناچار باشد از ابتدا در مقیاس بزرگی فعالیت کند. شرکتهای قدیمی نیز ممکن است به دلیل هزینه کمتر، شناخت برند یا شبکه توزیع تثبیتشده مزیتی داشته باشند که ورود به بازار را دشوارتر کند.
قیمتگذاری محدودکننده
یکی دیگر از مفاهیم مهم مرتبط با آثار بین، قیمتگذاری محدودکننده است. او در مقالهای در سال ۱۹۴۹ درباره قیمتگذاری در انحصار و انحصار چندجانبه، این مسئله را مطرح کرد که شرکتهای مسلط همیشه قیمتی را انتخاب نمیکنند که سود کوتاهمدت آنها را به بیشترین سطح برساند. یک بنگاه ممکن است قیمت پایینتری تعیین کند تا ورود رقبای بالقوه کمتر جذاب شود و در مقابل، موقعیت خود را برای دوره طولانیتری حفظ کند.
قیمت محدودکننده به معنای فروش زیر هزینه نیست. مسئله اصلی، انتخاب سطحی از قیمت است که برای شرکت موجود سودآور باشد اما انگیزه ورود بنگاه جدید را کاهش دهد. این ایده توجه اقتصاددانان را به رقابت بالقوه و رفتار راهبردی شرکتهای مسلط جلب کرد. نظریههای جدیدتر سازمان صنعتی بعدها با نظریه بازیها و مفهوم هزینههای برگشتناپذیر، تحلیل ورود را دقیقتر توسعه دادند.
اثر بین بر سیاست رقابت
پژوهشهای بین فقط در محیط دانشگاهی باقی نماند. مفهوم موانع ورود به یکی از عناصر مهم در تحلیل رقابت، بررسی ادغام شرکتها و سنجش قدرت بازار تبدیل شد. هنگامی که چند بنگاه بزرگ سهم بالایی از یک بازار دارند، یکی از پرسشهای مهم این است که آیا شرکتهای جدید در صورت افزایش قیمت یا سود میتوانند به سرعت وارد بازار شوند یا خیر. اگر ورود دشوار باشد، قدرت بازار شرکتهای موجود میتواند پایدارتر شود.
بحث بین درباره موانع ورود بعدها با دیدگاه اقتصاددانانی مانند جورج استیگلر و مدلهای راهبردی سازمان صنعتی گسترش یافت. اقتصاددانان جدید رابطه میان ساختار، رفتار و عملکرد را پیچیدهتر از نسخههای اولیه این چارچوب میدانند، اما پرسش اصلی بین همچنان اهمیت دارد: چه عواملی ورود رقبای جدید را محدود میکنند و این محدودیتها چگونه بر قیمت، سود و رفاه مصرفکننده اثر میگذارند؟
میراث ماندگار جو اس بین
بین علاوه بر کتاب «موانع در برابر رقابت جدید»، در سال ۱۹۵۹ کتاب «سازمان صنعتی» را منتشر کرد که به یکی از آثار مهم این حوزه تبدیل شد. انجمن اقتصاد آمریکا نیز در سال ۱۹۸۲ عنوان Distinguished Fellow را به او اعطا کرد. جو اس بین در ۷ سپتامبر ۱۹۹۱ و در ۷۹ سالگی درگذشت، اما مطالعه موانع ورود، رقابت بالقوه، تمرکز بازار و رفتار بنگاههای مسلط همچنان از موضوعات اصلی اقتصاد سازمان صنعتی است. اهمیت تاریخی او در پیوند دادن نظریه رقابت با مشاهده ساختار واقعی صنایع و سنجش تجربی رفتار شرکتها باقی مانده است.
