دیوید ویلیام پیرس و ورود طبیعت به محاسبات اقتصادی
دیوید ویلیام پیرس یکی از چهرههای اثرگذار در شکلگیری اقتصاد محیطزیست مدرن بود؛ اقتصاددانی که تلاش کرد موضوعاتی مانند آلودگی، تخریب منابع طبیعی، تنوع زیستی و تغییرات اقلیمی را از حاشیه مباحث اقتصادی به مرکز تصمیمگیریهای عمومی منتقل کند. او در ۱۱ اکتبر ۱۹۴۱ در بریتانیا به دنیا آمد و پس از تحصیل در رشتههای سیاست، فلسفه و اقتصاد در دانشگاه آکسفورد و ادامه تحصیل در اقتصاد در مدرسه اقتصاد لندن، فعالیت دانشگاهی خود را آغاز کرد. پیرس در چند دانشگاه بریتانیا تدریس کرد و از سال ۱۹۸۳ به دانشگاه کالج لندن پیوست؛ جایی که بخش مهمی از پژوهشهای او در حوزه اقتصاد منابع طبیعی و محیطزیست شکل گرفت.
اهمیت پیرس در تاریخ اندیشه اقتصادی به این دلیل بود که او محیطزیست را فقط موضوعی اخلاقی یا حفاظتی نمیدانست، بلکه آن را بخشی از نظام اقتصادی تلقی میکرد. از نگاه او، بسیاری از خدمات طبیعت در بازار قیمت مشخصی ندارند، اما این وضعیت به معنای بیارزش بودن آنها نیست. هوای پاک، آب سالم، جنگلها، تنوع زیستی و ظرفیت اکوسیستمها برای جذب آلودگی، خدماتی ایجاد میکنند که رفاه انسان و فعالیت اقتصادی به آنها وابسته است. اگر این خدمات بدون قیمت و بدون محاسبه هزینه تخریب مصرف شوند، بازار میتواند درباره کمیابی منابع و هزینه واقعی تولید پیام نادرستی بدهد.
ارزشگذاری طبیعت در اقتصاد محیطزیست
یکی از محورهای اصلی پژوهشهای پیرس، ارزشگذاری اقتصادی محیطزیست بود. او در توسعه و کاربرد روشهایی نقش داشت که به اقتصاددانان امکان میداد منافع حفاظت از محیطزیست و زیان ناشی از تخریب آن را وارد تحلیل هزینه و فایده کنند. در این چارچوب، ارزش یک منبع طبیعی فقط به درآمد مستقیم حاصل از بهرهبرداری آن محدود نمیشود. امکان استفاده آینده، ارزش وجودی گونهها و زیستبومها، منافع تفریحی و کاهش ریسکهای سلامت نیز میتوانند بخشی از ارزش اقتصادی طبیعت باشند.
در سال ۱۹۸۹، پیرس همراه با آنیل مارکاندیا و ادوارد باربیه کتاب «طرحی برای اقتصاد سبز» را منتشر کرد. این اثر که به «گزارش پیرس» شهرت یافت، در اصل برای وزارت محیطزیست بریتانیا تهیه شده بود و به یکی از آثار شناختهشده اقتصاد محیطزیست تبدیل شد. کتاب موضوعاتی مانند توسعه پایدار، ارزشگذاری محیطزیست، حسابداری محیطزیستی، ارزیابی پروژهها، نرخ تنزیل و ابزارهای اقتصادی برای کاهش آلودگی را بررسی میکرد. پیام اصلی آن این بود که هزینه استفاده از منابع طبیعی و خسارت محیطزیستی باید در قیمتها و تصمیمهای سرمایهگذاری منعکس شود.
پیرس همچنین مفهوم سرمایه طبیعی را در مباحث اقتصادی گسترش داد. در این دیدگاه، جنگلها، خاک، منابع آب و ظرفیت اکوسیستمها نوعی دارایی محسوب میشوند؛ همانطور که ماشینآلات و زیرساختها سرمایه تولیدی به شمار میآیند. او در پژوهشهای خود درباره توسعه پایدار استدلال کرد که حفظ موجودی سرمایه طبیعی باید در ارزیابی مسیر توسعه مورد توجه قرار گیرد. این نگاه بعدها به بحثهای گستردهتر درباره حسابداری ثروت و سنجش پایداری اقتصادی راه یافت.
بخش دیگری از فعالیت پیرس بر ابزارهای اقتصادی سیاست محیطزیست تمرکز داشت. او از مالیاتهای محیطزیستی، اصل آلودهکننده میپردازد و سازوکارهایی حمایت میکرد که هزینه آلودگی را به تصمیم تولیدکننده یا مصرفکننده منتقل میکنند. منطق این سیاستها بر مفهوم پیامدهای بیرونی استوار است. اگر یک کارخانه هزینه آلودگی هوا یا آب را به جامعه تحمیل کند اما این هزینه در قیمت محصول منعکس نشود، تصمیمهای تولیدی از هزینه واقعی اجتماعی فاصله میگیرند. مالیات یا قیمتگذاری انتشار میتواند بخشی از این هزینه را به حساب اقتصادی بنگاه بازگرداند.
از سیاستگذاری اقتصادی تا میراث جهانی پیرس
نفوذ پیرس تنها به دانشگاه محدود نماند. او در سال ۱۹۸۹ مشاور وزیر محیطزیست بریتانیا شد و با سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، بانک جهانی، سازمان ملل و کمیسیون اروپا نیز در مباحث سیاستگذاری محیطزیستی همکاری داشت. دانشگاه کالج لندن درباره میراث او تاکید کرده است که پیرس در تبدیل ایدههای نظری اقتصاد محیطزیست به ابزارهای قابل استفاده برای دولتها نقش برجستهای داشت. او همچنین در فعالیتهای علمی هیات بیندولتی تغییر اقلیم مشارکت داشت و در بررسی ابعاد اقتصادی تغییرات اقلیمی نقش ایفا کرد.
پیرس در دانشگاه کالج لندن به توسعه آموزش تخصصی اقتصاد محیطزیست و منابع کمک کرد و در سال ۱۹۹۰ برنامه کارشناسی ارشد اقتصاد محیطزیست و منابع را پایهگذاری کرد؛ دورهای که از نخستین برنامههای تخصصی از این نوع در بریتانیا بود. او همچنین در ایجاد مراکز پژوهشی مرتبط با اقتصاد جهانی و محیطزیست مشارکت داشت و نسل جدیدی از اقتصاددانان را به استفاده از تحلیل اقتصادی برای مسائل محیطزیستی تشویق کرد.
فعالیتهای علمی و سیاستی پیرس جوایز متعددی برای او به همراه داشت. نام او در سال ۱۹۸۹ در فهرست افتخار جهانی برنامه محیطزیست سازمان ملل قرار گرفت و در سال ۲۰۰۰ نشان OBE بریتانیا را دریافت کرد. انجمن اروپایی اقتصاد محیطزیست و منابع نیز در سال ۲۰۰۵ جایزه دستاورد یک عمر در اقتصاد محیطزیست را به او اعطا کرد و بعدها مجموعه سخنرانیهای سالانهای را به نام او راهاندازی کرد.
دیوید ویلیام پیرس در ۸ سپتامبر ۲۰۰۵ و در ۶۳ سالگی درگذشت. دانشگاه کالج لندن گزارش کرد که مرگ او پس از تشخیص ناگهانی سرطان خون رخ داد. میراث اقتصادی پیرس بیش از هر چیز در این ایده ادامه یافته است که طبیعت را نمیتوان خارج از محاسبات اقتصادی قرار داد. امروزه مفاهیمی مانند سرمایه طبیعی، ارزش خدمات اکوسیستمی، حسابداری محیطزیستی، قیمتگذاری کربن و ارزیابی اقتصادی تنوع زیستی در سیاستگذاری کشورها و نهادهای بینالمللی جایگاه مشخصی دارند؛ حوزههایی که پیرس چند دهه پیش برای وارد کردن آنها به جریان اصلی اقتصاد تلاش میکرد.
