سیزدهم جولای زادروز سیمئون جانکوف و میراث او در اقتصاد کسبوکار
سیمئون جانکوف اقتصاددان بلغاری در ۱۳ جولای ۱۹۷۰ متولد شد؛ چهرهای که نام او با مطالعه مقررات کسبوکار و تبدیل دادههای حقوقی و اداری به شاخصهای قابل مقایسه گره خورده است. مسیر حرفهای او میان پژوهش دانشگاهی، بانک جهانی و مدیریت اقتصادی در بلغارستان شکل گرفت و به او امکان داد رابطه نهادها و رشد را هم در پژوهش و هم در اجرا دنبال کند.
براساس اطلاعات وزارت دارایی بلغارستان، جانکوف تحصیلات عالی خود را در دانشگاه میشیگان گذراند و در سال ۱۹۹۷ دکترای اقتصاد گرفت. بخش مهمی از فعالیت حرفهای او در بانک جهانی ادامه یافت و پژوهشهایش حوزههایی مانند خصوصیسازی، بازسازی بنگاهها در اقتصادهای در حال گذار، حاکمیت شرکتی، حقوق مالکیت، تجارت منطقهای و اصلاح مقررات را دربر گرفت.
از پژوهش درباره مقررات تا شکلگیری Doing Business
یکی از مهمترین نقاط کارنامه جانکوف، مشارکت در شکلگیری پروژه Doing Business بانک جهانی بود. این پروژه با هدف اندازهگیری مقررات موثر بر فعالیت شرکتها طراحی شد و موضوعاتی مانند زمان و هزینه آغاز کسبوکار، دریافت مجوز، ثبت مالکیت، دسترسی به اعتبار، پرداخت مالیات، تجارت فرامرزی، اجرای قرارداد و ورشکستگی را بررسی میکرد. نوآوری اصلی پروژه در آن بود که مقررات اداری پیچیده را به دادههای قابل سنجش و قابل مقایسه میان اقتصادها تبدیل کرد.
پایه فکری این رویکرد را میتوان در پژوهشهای جانکوف و همکارانش درباره مقررات ورود بنگاهها مشاهده کرد. پرسش اصلی آن تحقیقات این بود که یک کارآفرین برای ثبت رسمی شرکت با چند مرحله، چه میزان هزینه و چه مدت انتظار روبهرو است. این نگاه، کیفیت محیط کسبوکار را از سطح توصیفهای کلی به سطح فرآیندهای مشخص اداری منتقل کرد. در نتیجه، سیاستگذاران میتوانستند گلوگاههایی مانند تعدد مجوزها، هزینه بالای ثبت، کندی اجرای قراردادها یا ضعف حمایت از اعتباردهندگان را با دادههای استاندارد بررسی کنند.
گزارش Doing Business به یکی از شناختهشدهترین محصولات تحلیلی بانک جهانی تبدیل شد و میان کشورها برای بهبود رتبه رقابت ایجاد کرد. اصلاحاتی مانند پنجره واحد، ثبت الکترونیکی شرکت، کاهش حداقل سرمایه اولیه، سادهسازی پرداخت مالیات و دیجیتالی کردن اسناد با استناد به این شاخصها دنبال شدند. اهمیت اقتصادی این روند در کاهش هزینه ورود بنگاهها و افزایش شفافیت رویههای رسمی بود.
با این حال، رتبهبندی محیط کسبوکار همه ابعاد اقتصاد را پوشش نمیداد. کیفیت زیرساخت، ثبات اقتصاد کلان، مهارت نیروی کار، اندازه بازار، رقابت، امنیت سرمایهگذاری و کیفیت اجرای واقعی قوانین فراتر از برخی شاخصهای اداری قرار داشتند. بانک جهانی نیز در سال ۲۰۲۱ پس از بررسی بینظمیهای دادهای در بعضی نسخهها، انتشار این گزارش را متوقف کرد و توسعه رویکردی تازه برای ارزیابی محیط کسبوکار را در دستور کار قرار داد.
اقتصاددان توسعه با تجربه مدیریت مالی
جانکوف پیش از ورود به دولت بلغارستان، در بانک جهانی در حوزه مالی و توسعه بخش خصوصی فعالیت داشت. او روی خصوصیسازی، حاکمیت شرکتی و مقررات بازار کار کرد. این تجربه دیدگاه اقتصادی او را شکل داد: نهادهای اداری و حقوقی زمانی به رشد کمک میکنند که هزینه فعالیت رسمی را کاهش دهند، حقوق مالکیت را روشن کنند و امکان پیشبینی تصمیمها را افزایش دهند.
او از جولای ۲۰۰۹ تا مارس ۲۰۱۳ وزیر دارایی بلغارستان بود و همزمان مسئولیت معاونت نخستوزیری داشت. این دوره با پیامدهای بحران مالی جهانی و فشار بر بودجه کشورهای اروپایی همزمان شد. تجربه وزارت دارایی، جانکوف را در موقعیتی قرار داد که انضباط بودجهای، مدیریت هزینه عمومی، درآمدهای مالیاتی، تامین مالی دولت و اعتماد بازار را نه فقط در قالب مقاله، بلکه در سطح سیاستگذاری اجرایی دنبال کند.
بخش دیگری از فعالیت او به سنجش موانع اقتصادی زنان مربوط است. پروژه Women Business and the Law قوانین موثر بر اشتغال، کارآفرینی، مالکیت دارایی، دستمزد، تحرک و بازنشستگی زنان را بررسی میکند. اهمیت اقتصادی این حوزه در آن است که محدودیتهای حقوقی میتوانند مشارکت نیروی کار، ایجاد کسبوکار و بهرهگیری از سرمایه انسانی را کاهش دهند. تبدیل این محدودیتها به داده، امکان مقایسه اصلاحات قانونی و پیامدهای اقتصادی آنها را فراهم میکند.
کارنامه علمی جانکوف تنها به پروژههای شاخصسازی محدود نیست. او در تهیه گزارش توسعه جهانی ۲۰۰۲ نقش اصلی داشت و سالها بعد مدیریت گزارش توسعه جهانی ۲۰۱۹ را برعهده گرفت؛ گزارشی که تغییر ماهیت کار، فناوری، مهارت و سرمایه انسانی را بررسی میکرد. آثار پژوهشی او موضوعاتی مانند مقررات ورود، نظام قضایی، اعتبار خصوصی، مالکیت، حاکمیت شرکتی و اقتصادهای در حال گذار را پوشش دادهاند.
میراث اقتصادی سیمئون جانکوف را میتوان در گسترش ایده سنجشپذیر کردن نهادها دید. پیش از فراگیر شدن شاخصهای محیط کسبوکار، بحث درباره بوروکراسی و مقررات اغلب به توصیفهای عمومی محدود میشد. رویکرد او نشان داد تعداد مراحل، روزهای انتظار، هزینه رسمی و کیفیت حمایت حقوقی را میتوان ثبت و مقایسه کرد. این روش هم ابزار اصلاحات اقتصادی را تقویت کرد و هم بحثی ماندگار درباره حدود رتبهبندی، کیفیت داده و تفاوت میان قانون نوشتهشده و اجرای واقعی آن به وجود آورد.
زادروز جانکوف در تقویم اقتصادی یادآور دورهای است که شاخصهای نهادی به بخشی مهم از گفتوگوی جهانی درباره سرمایهگذاری و کارآفرینی تبدیل شدند. تاثیر او در پیوند دادن پژوهش اقتصادی با مسائل روزمره بنگاهها دیده میشود؛ از ثبت شرکت و دریافت اعتبار تا اجرای قرارداد و دسترسی برابر به فرصتهای اقتصادی. همین پیوند نام او را در اقتصاد توسعه برجسته کرده است.
