رئیسان دو بانک مرکزی برای همکاری بانکی ایران و آفریقای جنوبی رایزنی کردند
رئیسان کل بانکهای مرکزی ایران و آفریقای جنوبی در حاشیه نشست مالی بریکس در جیپور هند، درباره گسترش همکاری بانکی ایران و آفریقای جنوبی، تسهیل پرداختهای مرتبط با تجارت و تقویت ارتباط میان نهادهای مالی دو کشور گفتوگو کردند. عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، در دومین روز برنامههای مالی بریکس با لستجا گانیاگو، رئیس بانک مرکزی آفریقای جنوبی، دیدار کرد و ظرفیتهای موجود برای توسعه روابط پولی و بانکی در دستور مذاکرات دو طرف قرار گرفت.
در ادامه بررسی همکاری بانکی ایران و آفریقای جنوبی، گفتوگوها بر توسعه تعاملات مالی، تسهیل مبادلات تجاری و افزایش ارتباط میان بانکها و نهادهای مالی دو کشور متمرکز بود. مقامهای بانکی ایران و آفریقای جنوبی همچنین بر استفاده از ظرفیت همکاریهای چندجانبه بریکس و طراحی سازوکارهای موثر برای ارتقای روابط اقتصادی و بانکی تاکید کردند. موضوع بهبود پرداختهای فرامرزی نیز در برنامه مالی بریکس قرار دارد و بانکهای مرکزی عضو درباره گزینههای مختلف برای کاهش هزینه انتقال پول و نزدیکتر کردن زیرساختهای پرداخت رایزنی کردهاند.
تمرکز بریکس بر پرداختهای فرامرزی و استفاده از ارزهای ملی
نشست وزرای دارایی و رئیسان بانکهای مرکزی بریکس در اوت ۲۰۲۶ به میزبانی هند در شهر جیپور برگزار شد و نمایندگان کشورهای عضو موضوعات مرتبط با همکاری مالی، تامین مالی توسعه و زیرساختهای پرداخت را بررسی کردند. همزمان با این برنامه، بحث درباره امکان ایجاد ارتباط میان سامانههای پرداخت سریع کشورهای عضو و پیوند احتمالی ارزهای دیجیتال بانکهای مرکزی ادامه داشت. سانجی مالهوترا، رئیس بانک مرکزی هند، اعلام کرده بود که کاهش هزینه پرداختهای برونمرزی برای اعضای بریکس اهمیت دارد و اتصال سامانههای پرداخت سریع و ارزهای دیجیتال بانک مرکزی از جمله گزینههای در حال بررسی است.
همتی نیز در جریان برنامههای بریکس بر استفاده گستردهتر از پولهای ملی در مبادلات تجاری میان اعضا تاکید کرده و گفته است ایران به دنبال گسترش همکاریهای پولی به صورت دوجانبه و سهجانبه است. رئیس کل بانک مرکزی همچنین از حمایت از ابتکارهایی سخن گفته که هزینه و ریسک مبادلات را کاهش دهند، استفاده از ارزهای ملی را تسهیل کنند و زیرساختهای پرداخت اعضا را به یکدیگر نزدیکتر سازند. این موضوعات در کنار مذاکرات جداگانه همتی با مقامهای بانکی هند، آفریقای جنوبی و بانک توسعه نوین در برنامه هیئت ایرانی در جیپور قرار داشت.
بانک مرکزی آفریقای جنوبی نوسازی اکوسیستم پرداخت را به عنوان یکی از برنامههای راهبردی خود دنبال میکند. این نهاد بر دسترسی به خدمات دیجیتال سریع، ساده، فراگیر و امن و افزایش قابلیت همکاری میان شبکهها تاکید دارد. بانک مرکزی آفریقای جنوبی علاوه بر سامانه تسویه داخلی، در سامانه تسویه ناخالص آنی منطقه توسعه آفریقای جنوبی نیز نقش دارد و هماهنگی فنی و حقوقی میان ارائهدهندگان خدمات و حوزههای مختلف پرداخت را از الزامات توسعه زیرساخت معرفی کرده است.
گانیاگو پیشتر در برنامههای مرتبط با پرداختهای فرامرزی بر کاهش هزینه و زمان انتقال پول تاکید کرده بود. طبق اطلاعات رسمی بانک مرکزی آفریقای جنوبی، پرداختهای برونمرزی در بخشهایی از آفریقا همچنان با هزینه بالا، سرعت پایین و پراکندگی زیرساختها روبهرو هستند و میانگین هزینه انتقال وجه در برخی مسیرها از ۱۰ درصد مبلغ ارسالی فراتر میرود. همین نهاد اعلام کرده است که ۳۱ سامانه پرداخت سریع در قاره آفریقا فعال شدهاند، اما قابلیت همکاری میان سامانهها و هماهنگی استانداردهای فنی همچنان در برنامه اصلاحات پرداخت منطقه قرار دارد.
سطح تجارت دو کشور و ظرفیت بانک توسعه نوین بریکس
آمار تجارت خارجی نشان میدهد مبادلات کالایی ثبتشده میان ایران و آفریقای جنوبی در سال ۲۰۲۵ محدود بوده است. بر پایه دادههای کامترید سازمان ملل، ارزش صادرات آفریقای جنوبی به ایران در این سال حدود ۵٫۶۳ میلیون دلار و ارزش واردات این کشور از ایران حدود ۵٫۹۳ میلیون دلار بوده است. مجموع این دو رقم به حدود ۱۱٫۵۶ میلیون دلار میرسد. در گزارش دیدار همتی و گانیاگو نیز تسهیل مبادلات تجاری در کنار تقویت ارتباط میان نهادهای بانکی و مالی، یکی از محورهای اصلی مذاکره اعلام شده است.
در بخش دیگری از برنامه مالی ایران در جیپور، بانک توسعه نوین بریکس مورد توجه قرار گرفت. همتی با دیلما روسف، رئیس این بانک، دیدار کرد و از پیگیری روند عضویت ایران در این نهاد سخن گفت. بخش ارتباطات بانک توسعه نوین در پاسخ به رویترز اعلام کرده بود که در آن مقطع نمیتواند عضویت ایران را تایید کند. فهرست رسمی این بانک اکنون ۱۰ عضو کامل را نشان میدهد و ازبکستان در ۵ ژوئن ۲۰۲۶ به عنوان دهمین عضو رسمی به آن پیوسته است.
بانک توسعه نوین در سال ۲۰۱۵ با سرمایه مجاز اولیه ۱۰۰ میلیارد دلار ایجاد شد و ماموریت آن تامین منابع برای پروژههای زیرساختی و توسعه پایدار در اقتصادهای نوظهور و در حال توسعه است. تازهترین آمار این نهاد نشان میدهد تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶، تعداد پروژههای تصویبشده به ۱۴۱ مورد با ارزش تجمعی ۴۴ میلیارد دلار رسیده و حدود ۲۵ میلیارد دلار از منابع نیز پرداخت شده است. سهم عملیات مبتنی بر ارزهای محلی نیز نزدیک به ۳۰ درصد اعلام شده است.
آفریقای جنوبی به عنوان یکی از اعضای موسس بانک توسعه نوین، پیشتر از منابع این بانک برای پروژههای داخلی استفاده کرده است. دفتر ارزیابی مستقل بانک اعلام کرده که بین سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۴ پنج عملیات مالی دولتی و غیردولتی در بخش انرژی آفریقای جنوبی با مجموع تامین مالی ۹۷۲٫۸ میلیون دلار تصویب شده است. این مجموعه ۳۹ زیرپروژه را در هشت استان این کشور پوشش میدهد.
در گزارش رسمی دیدار رئیسان بانکهای مرکزی دو کشور، جزئیات فنی درباره ایجاد کانال بانکی جدید، نوع ارز مورد استفاده، بانکهای عامل یا زمان اجرای یک سازوکار مشخص منتشر نشده است. اطلاعات اعلامشده فعلا بر بررسی ظرفیتهای موجود، تسهیل تجارت و تقویت ارتباط نهادی متمرکز است و بخش چندجانبه مذاکرات نیز به استفاده از ظرفیت بریکس برای توسعه همکاری بانکی ایران و آفریقای جنوبی اختصاص دارد.
