ریچارد تیلر اقتصاددانی که رفتار واقعی انسان را وارد علم اقتصاد کرد
ریچارد اچ تیلر از تاثیرگذارترین اقتصاددانان معاصر و یکی از چهرههای اصلی شکلگیری و گسترش اقتصاد رفتاری است؛ شاخهای از علم اقتصاد که تلاش میکند تصمیمهای اقتصادی انسان را با در نظر گرفتن واقعیتهای روانشناختی توضیح دهد. تیلر نشان داد افراد در بسیاری از موقعیتهای مالی و اقتصادی، برخلاف فرضهای سنتی اقتصاد، همیشه بر اساس اطلاعات کامل، محاسبه دقیق و عقلانیت مطلق تصمیم نمیگیرند. عادتها، سوگیریهای ذهنی، ترس از زیان، احساس مالکیت و ضعف در خودکنترلی میتوانند انتخابهای اقتصادی مردم را تغییر دهند. مجموعه همین پژوهشها در سال ۲۰۱۷ جایزه نوبل اقتصاد را برای او به همراه داشت.
از نیوجرسی تا جایزه نوبل اقتصاد
ریچارد تیلر در ۱۲ سپتامبر ۱۹۴۵ در ایست اورنج ایالت نیوجرسی آمریکا متولد شد. او در سال ۱۹۶۷ مدرک کارشناسی اقتصاد خود را از دانشگاه کیس وسترن رزرو دریافت کرد و سپس تحصیلات تکمیلی را در دانشگاه روچستر ادامه داد. تیلر در سال ۱۹۷۰ کارشناسی ارشد و در سال ۱۹۷۴ دکتری اقتصاد گرفت. او در ادامه در دانشگاه روچستر و دانشگاه کرنل تدریس کرد و در سال ۱۹۹۵ به دانشکده کسب و کار بوث دانشگاه شیکاگو پیوست. اقتصاد رفتاری، مالی رفتاری و روانشناسی تصمیمگیری اقتصادی از مهمترین حوزههای پژوهشی او بودهاند.
اهمیت فعالیت علمی تیلر از جایی آشکار میشود که او یکی از فرضهای بنیادین اقتصاد متعارف را به چالش کشید. بسیاری از مدلهای سنتی اقتصادی، فرد را تصمیمگیرندهای کاملا منطقی در نظر میگیرند که هزینه و منفعت هر انتخاب را میسنجد و گزینهای را انتخاب میکند که بیشترین مطلوبیت را برای او دارد. تیلر نشان داد رفتار انسان در دنیای واقعی معمولا پیچیدهتر است و افراد گاهی تحت تاثیر احساسات، تجربههای قبلی، شیوه ارائه گزینهها و محدودیتهای شناختی، تصمیمهایی متفاوت با پیشبینی مدلهای کلاسیک میگیرند.
حسابداری ذهنی و رفتار متفاوت مردم با پول
یکی از شناختهشدهترین مفاهیم مرتبط با آثار تیلر حسابداری ذهنی است. این نظریه توضیح میدهد که مردم همه منابع مالی خود را به یک شکل ارزیابی نمیکنند و در ذهنشان برای پول، حسابهای جداگانه میسازند. برای نمونه، یک فرد ممکن است حقوق ماهانه، پاداش کاری، درآمد حاصل از سرمایهگذاری یا پولی را که به طور غیرمنتظره دریافت کرده است به شیوههای متفاوت خرج کند، در حالی که از نظر ارزش اقتصادی همه این منابع ماهیت پولی مشابهی دارند.
حسابداری ذهنی در تحلیل رفتار مصرفکننده، بودجهبندی خانوار، پسانداز و سرمایهگذاری اهمیت زیادی پیدا کرده است. این مفهوم توضیح میدهد چرا ممکن است فردی همزمان برای یک هدف خاص پسانداز داشته باشد و در بخش دیگری از زندگی خود بدهی با نرخ بهره بالا ایجاد کند. تیلر با چنین مثالهایی نشان داد تصمیم مالی صرفا نتیجه محاسبات ریاضی نیست و نحوه دستهبندی ذهنی پول نیز میتواند رفتار اقتصادی را تغییر دهد.
اثر مالکیت و ارزش بیشتری که برای دارایی خود قائل میشویم
اثر مالکیت از دیگر موضوعات مهم در اقتصاد رفتاری و پژوهشهای مرتبط با تیلر است. بر اساس این مفهوم، افراد معمولا زمانی که مالک یک کالا یا دارایی هستند، برای آن ارزش بیشتری نسبت به زمانی قائل میشوند که همان کالا هنوز متعلق به آنها نیست. این تفاوت در ارزشگذاری میتواند بر قیمت پیشنهادی فروشنده و میزان تمایل خریدار به پرداخت تاثیر بگذارد.
اثر مالکیت در بازارهای مختلف قابل مشاهده است؛ از مسکن و خودرو گرفته تا سرمایهگذاری در سهام و سایر داراییها. یک سرمایهگذار ممکن است صرفا به دلیل احساس تعلق به یک دارایی، فروش آن را دشوارتر ببیند یا ارزشی بیش از قیمت قابل توجیه بازار برای آن در نظر بگیرد. این رویکرد نشان داد که رابطه روانشناختی افراد با داراییهایشان میتواند بخشی از رفتار اقتصادی آنها را توضیح دهد.
خودکنترلی و مسئله پسانداز برای آینده
تیلر همچنین نقش خودکنترلی را در تصمیمهای اقتصادی بررسی کرد. بسیاری از افراد میدانند که پسانداز بیشتر، کاهش بدهی یا سرمایهگذاری برای بازنشستگی میتواند در بلندمدت به سود آنها باشد، اما در عمل مصرف امروز را به منافع آینده ترجیح میدهند. این فاصله میان برنامهریزی و رفتار واقعی یکی از مسائل اساسی اقتصاد رفتاری است.
این دیدگاه در طراحی برنامههای پسانداز بازنشستگی نیز کاربرد پیدا کرد. یکی از نمونههای شناختهشده، برنامهای با عنوان «بیشتر برای فردا پسانداز کن» بود که بر اساس آن کارکنان میتوانستند از قبل موافقت کنند بخشی از افزایشهای آتی حقوقشان به پسانداز بازنشستگی اختصاص یابد. این روش تلاش میکرد بدون اجبار مستقیم، مانع روانی کاهش درآمد قابل مصرف فعلی را کمتر کند و نرخ پسانداز را افزایش دهد.
تلنگر و تغییر رفتار بدون حذف آزادی انتخاب
نام ریچارد تیلر بیش از هر چیز با نظریه تلنگر شناخته میشود. او همراه کاس سانستین در کتاب «تلنگر» توضیح داد که نحوه طراحی محیط انتخاب میتواند رفتار مردم را تغییر دهد، بدون آنکه گزینههای دیگر از دسترس آنها خارج شود. قرار دادن یک گزینه مناسب به عنوان انتخاب پیش فرض، ساده کردن فرایند ثبت نام، ارسال یادآوری برای پرداخت یا ارائه واضحتر اطلاعات مالی از نمونههای کاربرد این دیدگاه هستند.
کتاب «تلنگر» نخستین بار در سال ۲۰۰۸ منتشر شد و به یکی از آثار شناختهشده اقتصاد رفتاری تبدیل شد. نسخه بازنگری شده این کتاب نیز در سال ۲۰۲۱ انتشار یافت. ایدههای مطرح شده در این اثر در حوزههایی مانند پسانداز بازنشستگی، بیمه، سلامت، مالیات، خدمات عمومی و طراحی محصولات مالی مورد توجه قرار گرفتهاند. اهمیت اقتصادی این نظریه در آن است که نشان میدهد تغییرات کوچک در معماری انتخاب میتواند تصمیمهای مالی افراد را به شکل محسوسی تغییر دهد.
نوبل ۲۰۱۷ و جایگاه تیلر در اقتصاد رفتاری
در سال ۲۰۱۷ جایزه علوم اقتصادی بانک مرکزی سوئد به یاد آلفرد نوبل به ریچارد تیلر اعطا شد. کمیته نوبل مشارکتهای او در اقتصاد رفتاری را دلیل اصلی انتخابش اعلام کرد و به پژوهشهای او درباره عقلانیت محدود، ترجیحات اجتماعی و فقدان خودکنترلی اشاره داشت. این تحقیقات کمک کردند ارتباط میان تحلیل اقتصادی و روانشناسی تصمیمگیری فردی به بخش مهمتری از مطالعات اقتصادی تبدیل شود.
تیلر علاوه بر «تلنگر»، کتاب «کج رفتاری» را نیز منتشر کرده است؛ اثری که روند رشد اقتصاد رفتاری و چالشهای این حوزه با برخی فرضهای سنتی علم اقتصاد را روایت میکند. پژوهشهای او نشان دادند برای فهم رفتار مصرفکننده، سرمایهگذار یا پساندازکننده، تنها بررسی درآمد، قیمت و نرخ بهره کافی نیست و عوامل روانشناختی نیز باید در مدلهای تصمیمگیری مورد توجه قرار گیرند.
تاثیر اقتصادی ریچارد تیلر را میتوان در تغییر نگاه اقتصاددانان به مفهوم «انسان اقتصادی» مشاهده کرد. در رویکرد او، مردم نه ماشینهای محاسبهگر، بلکه انسانهایی با محدودیتهای شناختی، عادتها و ترجیحات متغیر هستند. اقتصاد رفتاری بر پایه همین نگاه در حوزههایی مانند بازار سرمایه، رفتار مصرفکننده، پسانداز خانوار، بیمه، طراحی محصول و سیاستگذاری اقتصادی گسترش یافته و نام تیلر به عنوان یکی از مهمترین چهرههای این تحول در تاریخ اقتصاد معاصر ثبت شده است.
