روت د کریووی و درسهای ماندگار بحران بانکی ونزوئلا
دوم ژوئیه در تقویم تاریخ اقتصاد با زادروز روت د کریووی پیوند خورده است؛ اقتصاددان کلان ونزوئلایی که با سیاست پولی، استقلال بانک مرکزی، نظارت بانکی و مدیریت بحرانهای مالی شناخته میشود. او در دوم ژوئیه ۱۹۴۲ در کاراکاس به دنیا آمد؛ اقتصادی که درآمد نفت، سیاست مالی و شبکه بانکی در آن پیوندی نزدیک داشتند.
او تحصیلات اقتصاد خود را در دانشگاه مرکزی ونزوئلا به پایان رساند و در ۲۲ سالگی با بالاترین درجه افتخار دانشگاهی فارغالتحصیل شد. منابع زندگینامهای او را نخستین زنی معرفی میکنند که در این دانشگاه در رشته اقتصاد به درجه ممتاز «سوما کوم لائوده» دست یافت. این موفقیت، آغاز مسیری بود که پژوهش، سیاستگذاری پولی، آموزش دانشگاهی و مسئولیت اجرایی را کنار یکدیگر قرار داد.
از پژوهش پولی تا ریاست بانک مرکزی ونزوئلا
د کریووی در دهه ۱۹۷۰ در بانک مرکزی ونزوئلا مسئولیتهای پژوهشی مهمی بر عهده گرفت و به عنوان رئیس مطالعات اقتصادی و مشاور رئیس بانک مرکزی فعالیت کرد. کار او بر تقویت پژوهش برای پشتیبانی از تصمیمهای پولی متمرکز بود و نرخ بهره، نقدینگی و ذخایر بینالمللی را به ارزیابی منظم اقتصاد کلان پیوند میداد.
او در سال ۱۹۹۲ به ریاست بانک مرکزی ونزوئلا رسید و نخستین زنی شد که هدایت این نهاد را بر عهده میگرفت. دوره ریاست او تا آوریل ۱۹۹۴ ادامه یافت. استقلال بانک مرکزی محور اصلی عملکرد او بود؛ زیرا اعتبار سیاست پولی به توان نهاد پولی برای تصمیمگیری تخصصی درباره نقدینگی، نرخ بهره، بازار ارز و ثبات مالی وابسته است.
پیش از ریاست بانک مرکزی، د کریووی در فرایندهای مرتبط با بازسازی بدهی خارجی، اصلاح ساختار دولت، اصلاحات مالی و ارتقای رقابتپذیری صنعتی مشارکت داشت و در سال ۱۹۹۱ ریاست کمیسیون رقابتپذیری صنعتی ونزوئلا را بر عهده گرفت. این سوابق نشان میداد که او سیاست پولی را جدا از بودجه، تولید، بدهی خارجی و ظرفیت نظام بانکی نمیدید.
روایت بحران بانکی ۱۹۹۴ و ضعفهای نظام مالی
مهمترین بخش کارنامه اقتصادی روت د کریووی با بحران بانکی ونزوئلا در سال ۱۹۹۴ ارتباط دارد. این بحران با فروپاشی و مداخله در شماری از بانکها همراه شد و هزینه سنگینی بر نظام مالی، بودجه عمومی و اعتماد سپردهگذاران تحمیل کرد. آن دوره نشان داد مشکل یک بانک میتواند از مسیر برداشت سپرده، کمبود نقدینگی و ارتباطات مالکیتی به سایر موسسات منتقل شود.
د کریووی چند سال بعد مشاهدات خود را در کتاب فروپاشی بحران بانکی ونزوئلا در سال ۱۹۹۴ منتشر کرد. این اثر در سال ۲۰۰۰ از سوی گروه سی منتشر شد و به دلیل روایت بحران از نگاه یکی از مدیران اصلی آن اهمیت یافت. صندوق بینالمللی پول در معرفی کتاب، آن را گزارشی جزئی و متفاوت درباره یکی از شدیدترین بحرانهای بانکی آمریکای لاتین دانست.
در این اثر، بحران تنها نتیجه رفتار نادرست چند بانک معرفی نمیشود. سیاستهای نامناسب اقتصاد کلان، نهادهای ضعیف، مقررات ناکارآمد، نظارت پراکنده، اجرای ضعیف استانداردهای احتیاطی و تاخیر در اقدامات اصلاحی، مجموعهای از عوامل بحرانساز را تشکیل میدهند. تمرکز مالکیت بانکی، حاکمیت شرکتی ضعیف، سرمایه ناکافی، قواعد حسابداری نامناسب و تعهدات پنهان نیز میتوانند زیانهای محدود را به بحرانی فراگیر تبدیل کنند.
یکی از نکات برجسته در تحلیل د کریووی، ارتباط میان وابستگی نفتی و شکنندگی مالی است. افزایش درآمد نفت میتواند مخارج دولت، اعتباردهی و تقاضای داخلی را بالا ببرد، اما کاهش ناگهانی درآمد ارزی، بودجه و ترازنامه بانکها را همزمان زیر فشار قرار میدهد. اگر در دوره رونق ذخایر کافی ایجاد نشود، افت درآمد نفتی میتواند به کسری بودجه، فشار ارزی و افزایش مطالبات غیرجاری بانکها منجر شود.
تجربه ونزوئلا همچنین بر اهمیت هماهنگی میان بانک مرکزی، نهاد ناظر بانکی، وزارت دارایی و صندوق تضمین سپرده تاکید داشت. وجود چند نهاد مسئول بدون تقسیم روشن وظایف، واکنش به بحران را کند میکند. در چنین شرایطی، حمایت نقدینگی از بانکهای سالم، تشخیص ورشکستگی واقعی، حفاظت از سپردهگذاران خرد و جلوگیری از انتقال زیان سهامداران به منابع عمومی دشوارتر میشود.
د کریووی پس از خروج از بانک مرکزی، فعالیت خود را در حوزه ثبات مالی ادامه داد. او بنیانگذار و رئیس غیرموظف موسسه مشاورهای سینتسیس فینانسیرا در کاراکاس است و در شبکه گلوبال سورس پارتنرز نیز به عنوان تحلیلگر اقتصاد ونزوئلا و عضو هیات مشورتی فعالیت کرده است. سابقه مشاوره او، نهادهایی مانند صندوق بینالمللی پول، بانک جهانی، بانک توسعه بین آمریکایی و موسسه ثبات مالی را در بر میگیرد.
فعالیتهای بینالمللی او اصلاح بخش مالی، برنامهریزی اضطراری و مدیریت بحران را در بر گرفت. د کریووی همچنین در دانشگاه مرکزی ونزوئلا تدریس کرد و ریاست بخش نظریه و سیاست پولی را بر عهده داشت. پیوند دانشگاه و اجرا باعث شد آثار او بر قواعد پیشگیرانه برای کاهش احتمال بحران تمرکز کنند.
میراث اقتصادی روت د کریووی برای اقتصادهای متکی به منابع طبیعی همچنان قابل توجه است. تجربهای که او ثبت کرد نشان میدهد ثبات بانکی فقط با تزریق نقدینگی در زمان بحران تامین نمیشود؛ بلکه به بودجه منضبط، بانک مرکزی معتبر، سرمایه کافی بانکها، حسابداری شفاف، نظارت مستقل و سازوکاری روشن برای حل و فصل بانکهای مسئلهدار نیاز دارد. زادروز او فرصتی برای مرور نقش نهادهای پولی در حفظ اعتماد عمومی و کاهش هزینه بحرانهای مالی است.
