صنعت آلمان با موج تازه کاهش اشتغال زیر فشار رقابت چین مواجه است
تازهترین برآورد اتحادیه صنایع آلمان نشان میدهد کارخانهها و بنگاههای صنعتی این کشور در هر ماه نزدیک به ۱۵ هزار فرصت شغلی را از دست میدهند. این روند در شرایطی ادامه دارد که بزرگترین اقتصاد اروپا نشانههایی محدود از بهبود تولید را ثبت کرده است، اما فشار هزینهها، کاهش تقاضای خارجی و افزایش توان رقابتی تولیدکنندگان چینی همچنان بخش بزرگی از صنعت آلمان را در موقعیتی دشوار نگه داشته است.
تانیا گونر، مدیر اجرایی اتحادیه صنایع آلمان، وضعیت کنونی را بحرانی ارزیابی کرده و گفته است کاهش تدریجی ظرفیت صنعتی هنوز قابل مهار است، به شرط آنکه سرمایهگذاری در فناوری، نوسازی خطوط تولید و افزایش بهرهوری سریعتر انجام شود. این اتحادیه نمایندگی بیش از ۱۰۰ هزار شرکت را بر عهده دارد که در مجموع نزدیک به هشت میلیون نفر را در آلمان به کار گرفتهاند.
برآورد ماهانه ۱۵ هزار شغل به معنای انتقال مستقیم تمام این فرصتها به چین نیست، اما دادههای تازه نشان میدهد رقابت چین به یکی از مهمترین عوامل تضعیف موقعیت شرکتهای آلمانی در بازارهای داخلی و صادراتی تبدیل شده است. تولیدکنندگان چینی اکنون در حوزههایی مانند خودروهای برقی، ماشینآلات، تجهیزات صنعتی، محصولات شیمیایی و فناوریهای پاک، کالاهایی با قیمت پایینتر و کیفیت رو به رشد عرضه میکنند.
فشار چین بر بازارهای سنتی تولیدکنندگان آلمانی
نتایج بررسی بانک توسعهای آلمان نشان میدهد ۱۹ درصد از ۳ میلیون و ۹۰۰ هزار بنگاه کوچک و متوسط این کشور با افزایش فشار رقبای چینی مواجه شدهاند. در بخش تولید، ۲۸ درصد از شرکتها از رقابت محصولات باکیفیت چینی و ۳۴ درصد از رقابت قیمتی سخن گفتهاند. همچنین ۲۹ درصد از تولیدکنندگان، رقابت چین را یکی از چالشهای اصلی آینده فعالیت خود معرفی کردهاند.
اهمیت این رقابت زمانی بیشتر مشخص میشود که جایگاه چین در تجارت خارجی آلمان بررسی شود. ارزش مجموع مبادلات کالایی دو کشور در سال ۲۰۲۵ به ۲۵۱ میلیارد و ۸۰۰ میلیون یورو رسید و چین بار دیگر به بزرگترین شریک تجاری آلمان تبدیل شد. در پنج ماه نخست سال ۲۰۲۶ نیز واردات آلمان از چین به ۷۲ میلیارد و ۴۰۰ میلیون یورو رسید و مازاد تجاری چین تا ۴۲ میلیارد و ۸۰۰ میلیون یورو افزایش یافت.
در سوی دیگر، صادرات آلمان به بازار چین با ضعف تقاضا و افزایش تولید داخلی این کشور مواجه است. آمار رسمی نشان میدهد صادرات آلمان به چین در آوریل ۲۰۲۶ نسبت به ماه قبل ۳.۵ درصد کاهش یافت و به ۵ میلیارد و ۸۰۰ میلیون یورو رسید. کاهش فروش در چین برای خودروسازان، سازندگان ماشینآلات و تامینکنندگان قطعات اهمیت ویژهای دارد، زیرا این شرکتها برای سالها بخشی قابل توجه از درآمد خود را از این بازار به دست میآوردند.
در کنار رقابت چین، هزینه انرژی، مالیات شرکتها، سهم بالای تامین اجتماعی و فرایندهای اداری طولانی سرمایهگذاری صنعتی را محدود کردهاند. در نظرسنجی بانک توسعهای آلمان، ۶۵ درصد از بنگاههای فعال در بازارهای جهانی، بوروکراسی را تهدیدی برای توان رقابتی دانستهاند. ۶۰ درصد مالیات و عوارض بالا و ۴۱ درصد هزینه انرژی را از موانع اصلی توسعه تولید اعلام کردهاند.
کاهش اشتغال همزمان با بهبود محدود تولید
دادههای اداره فدرال کار آلمان نیز فشار بر بازار اشتغال را تایید میکند. شمار شاغلان دارای بیمه اجتماعی در بخش تولید در آوریل ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل ۲.۶ درصد کاهش یافت. در کل اقتصاد آلمان نیز تعداد شاغلان در همان ماه ۱۸۹ هزار نفر کمتر از آوریل سال گذشته بود. این آمار نشان میدهد بهبود برخی شاخصهای تولید هنوز به توقف حذف فرصتهای شغلی منجر نشده است.
شرایط در صنعت فلزات و برق دشوارتر گزارش شده است. اتحادیه کارفرمایان این بخش پیشبینی کرده است که در سال ۲۰۲۶ تا ۱۵۰ هزار شغل از بین برود. از سال ۲۰۱۸ تاکنون حدود ۲۷۰ هزار فرصت کاری در این صنعت حذف شده و شمار کارکنان آن به کمتر از ۳ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر رسیده است؛ سطحی که آخرین بار در سال ۲۰۱۵ ثبت شده بود.
صنایع انرژیبر نیز هنوز از جهش هزینههای تولید فاصله نگرفتهاند. اداره آمار فدرال آلمان اعلام کرده است تولید این صنایع از فوریه ۲۰۲۲ تا مارس ۲۰۲۶ حدود ۱۵.۲ درصد کاهش یافته و در همین فاصله ۵۳ هزار و ۲۰۰ شغل از دست رفته است. بنگاههای فعال در فلزات پایه، مواد شیمیایی، شیشه، کاغذ و دیگر رشتههای پرمصرف انرژی بیش از سایر بخشها در معرض کاهش ظرفیت قرار دارند.
با وجود این فشارها، آمارهای کوتاهمدت نشانههایی از تحرک را نشان میدهند. تولید صنعتی آلمان در ماه مه نسبت به آوریل ۰.۹ درصد افزایش یافت و سفارشهای جدید کارخانهای نیز ۱.۹ درصد بالا رفت. موجودی سفارشهای ثبتشده در بخش تولید هم ۱.۷ درصد رشد کرد. اقتصاد آلمان در سه ماه نخست سال ۲۰۲۶ نسبت به فصل قبل ۰.۳ درصد بزرگتر شد، اما این افزایش هنوز برای جبران ضعف انباشته صنعت کافی نیست.
شاخص مدیران خرید بخش خصوصی آلمان در ژوئیه به ۵۱.۲ واحد رسید و برای نخستین بار پس از چهار ماه وارد محدوده رشد شد. شاخص تولید کارخانهها به ۵۲.۲ واحد افزایش یافت و قویترین رشد تولید در حدود چهار سال و نیم گذشته را ثبت کرد. با این حال، فعالیت خدماتی با رقم ۴۹.۶ واحد همچنان در محدوده رکود باقی ماند و اشتغال بنگاهها نیز برای یک ماه دیگر کاهش یافت.
گونر معتقد است توسعه هوش مصنوعی صنعتی میتواند بخشی از مزیت ازدسترفته را بازسازی کند، زیرا کارخانههای آلمانی به دادههای تولید، فرایندهای مهندسی و تجربه عملی دسترسی دارند. از دید اتحادیه صنایع آلمان، تبدیل این داراییها به محصولات و خدمات جدید به سرمایهگذاری بیشتر، انرژی رقابتی، کاهش هزینههای اداری و تصمیمگیری سریعتر در شرکتها نیاز دارد.
همزمان، تعرفههای تجاری آمریکا و افزایش واردات از چین فشار مضاعفی بر سودآوری صادرکنندگان آلمانی وارد کرده است. شرکتهایی که در گذشته بر فروش تجهیزات پیشرفته و خودرو در بازارهای جهانی تکیه داشتند، اکنون باید هم با هزینه بالاتر تولید در داخل و هم با رقبایی مواجه شوند که محصولات مشابه را با قیمت کمتر عرضه میکنند. ادامه این وضعیت میتواند برنامههای استخدام، سرمایهگذاری و نوسازی کارخانهها را در ماههای آینده محدود نگه دارد.
