قیمت گاز اروپا با تشدید محدودیت عرضه به بالاترین سطح چند سال اخیر رسید
قیمت گاز اروپا در معاملات روز دوشنبه ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶ بار دیگر جهش کرد و قرارداد ماه اکتبر در هاب تی تی اف هلند، شاخص اصلی قیمت گذاری گاز در اروپا، در مقطعی از مرز ۸۴ یورو به ازای هر مگاوات ساعت عبور کرد. قیمت این قرارداد در ابتدای معاملات حدود ۵ تا ۶ درصد نسبت به پایان هفته قبل افزایش یافت و تا محدوده ۸۴.۲ یورو پیش رفت. این سطح، بالاترین قیمت از اواخر سال ۲۰۲۲ و ابتدای ۲۰۲۳ به شمار میرود و نشان میدهد بازار گاز اروپا در آستانه فصل سرد همچنان با فشار جدی از سمت عرضه و هزینه تامین روبه رو است.
در هفته پایانی فوریه ۲۰۲۶، قراردادهای تی تی اف عمدتا در محدوده ۳۰ تا ۳۳ یورو معامله میشدند و قیمت پایانی ۲۷ فوریه حدود ۳۱.۹۶ یورو بود. با اختلال گسترده در جریان ال ان جی خلیج فارس و محدود شدن عبور کشتیها از تنگه هرمز، قیمت گاز اروپا در ۹ مارس تا ۶۹.۵ یورو صعود کرد. رسیدن نرخ به بیش از ۸۴ یورو در سپتامبر به این معناست که قیمت گاز نسبت به سطح حدود ۳۰ یورویی پیش از بحران تقریبا ۲.۸ برابر شده است.
کاهش عرضه ال ان جی و آسیب پایدار به ظرفیت صادرات قطر
یکی از عوامل اصلی تداوم فشار بر بازار، کاهش عرضه ال ان جی از خاورمیانه است. بر اساس اعلام رسمی قطرانرژی، آسیب مجتمع صنعتی راس لفان موجب توقف دو واحد مایع سازی شده و سالانه ۱۲.۸ میلیون تن از توان صادراتی این کشور را از دسترس خارج کرده است؛ رقمی که نزدیک به ۱۷ درصد ظرفیت صادراتی آن محسوب میشود. برآورد این شرکت نشان میدهد تعمیر کامل تجهیزات ممکن است بین سه تا پنج سال زمان ببرد. قطرانرژی همچنین برای بخشی از قراردادهای بلندمدت خود با خریداران اروپایی و آسیایی وضعیت فورس ماژور را ادامه داده است.
اهمیت این اختلال به جایگاه قطر در بازار جهانی گاز مایع بازمیگردد. قطر در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱۱۲ میلیارد مترمکعب ال ان جی صادر کرد و یکی از بزرگترین صادرکنندگان جهان بود. آژانس بین المللی انرژی اعلام کرده قطر و امارات در مجموع نزدیک به ۲۰ درصد تجارت جهانی ال ان جی را از مسیر تنگه هرمز عبور میدادند و حدود ۹۳ درصد صادرات ال ان جی قطر به این مسیر وابسته بود. برخلاف نفت، امکان انتقال سریع همین حجم از گاز مایع از مسیر صادراتی جایگزین وجود ندارد. خط لوله دلفین ظرفیت آزاد محدودی دارد و پایانههای مایع سازی عمان نیز نزدیک ظرفیت کامل فعالیت میکنند.
گزارش بازار گاز سه ماهه سوم ۲۰۲۶ کاهش مشترک عرضه قطر و امارات را در کل سال حدود ۵۴ میلیارد مترمکعب برآورد کرده است. افزایش تولید پروژههای جدید در آمریکای شمالی، آفریقا و استرالیا بخشی از این افت را جبران میکند، اما محدودیت عرضه خلیج فارس همچنان رقابت میان اروپا و آسیا برای محمولههای نقدی را تشدید کرده است. قطرانرژی نیز برای پوشش تعهدات خود به خرید و قرارداد با تولیدکنندگان آمریکایی روی آورده است.
ذخایر پایین اروپا و افزایش هزینه تامین پیش از زمستان
همزمان با محدودیت عرضه، سطح ذخایر گاز اروپا نیز پایینتر از محدوده معمول فصلی قرار دارد. دادههای گس اینفراستراکچر یوروپ نشان میدهد ذخایر اتحادیه اروپا در ۱۰ سپتامبر حدود ۶۷.۶ درصد پر بوده است، در حالی که میانگین پنج ساله برای همین مقطع نزدیک ۸۴ درصد بوده است. بنابراین شکاف ذخیره با میانگین تاریخی به بیش از ۱۶ واحد درصد میرسد. اروپا تنها چند هفته تا آغاز فصل اصلی برداشت زمستانی فرصت دارد و سرعت تزریق به مخازن برای بازار اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
وضعیت میان کشورهای اروپایی یکسان نیست. آلمان در آغاز سپتامبر تنها حدود ۵۴.۷۵ درصد از ظرفیت مخازن خود را پر کرده بود و این نسبت تا روز دهم ماه به حدود ۵۵.۳ درصد رسید. هلند نیز نه تنها زیر ۷۰ درصد قرار داشت، بلکه در ۱۰ سپتامبر حدود ۵۱.۴ درصد ظرفیت خود را پر کرده بود. پایین بودن ذخایر آلمان و هلند برای بازار اروپا اهمیت بالایی دارد. انجمن یوروگس سطح حدود ۶۷ درصدی ذخایر را شرایطی دانسته که نیازمند پایش دقیق است، هرچند آن را به تنهایی نشانه کمبود فیزیکی فوری نمیداند.
کاهش ذخایر حساسیت قیمتها به هر اختلال تازه را افزایش داده است. اروپا در ماههای سرد برای جذب محمولههای ال ان جی باید با خریداران آسیایی رقابت کند و هنگامی که قیمت نقدی در آسیا بالاتر باشد، خریداران اروپایی ناچارند پیشنهادهای گرانتری ارائه کنند تا کشتیها به پایانههای اروپایی هدایت شوند. رویترز گزارش داده است که قیمت نقدی ال ان جی در آسیا پس از اختلال عرضه از محدوده نزدیک ۱۰ دلار به حدود ۳۰ دلار به ازای هر میلیون واحد حرارتی بریتانیا رسیده و همین موضوع رقابت برای محمولههای جایگزین را افزایش داده است.
افزایش قیمت گاز اروپا مستقیما بر هزینه برق، گرمایش و تولید صنعتی اثر میگذارد و بانک مرکزی اروپا نیز بازار گاز را یکی از ریسکهای مهم تورمی کوتاه مدت میداند. بر اساس برآورد سپتامبر این بانک، تورم منطقه یورو در سه ماهه چهارم ۲۰۲۶ میتواند به ۳.۶ درصد برسد و متوسط تورم سال ۲۰۲۶ حدود ۳ درصد باشد. پیش بینی پایه برای سال ۲۰۲۷ عدد ۲.۵ درصد است، اما در سناریوی شدیدتر که شوک انرژی ماندگارتر فرض شده، تورم ۲۰۲۷ تا ۵.۴ درصد افزایش مییابد. برخی برآوردهای خصوصی نیز اوج تورم نزدیک ۴ درصد یا بالاتر را برای ماههای زمستان مطرح کردهاند.
فشار بازار در روزهای اخیر حتی از برخی فرضهای بدبینانه بانک مرکزی اروپا نیز عبور کرده است. قراردادهای گاز دسامبر به بیش از ۸۳ یورو در هر مگاوات ساعت رسیدهاند، در حالی که سناریوی نامطلوب بانک مرکزی اروپا سطحی در حدود ۷۷ یورو را مبنا قرار داده بود. کارشناسان کومرتسبانک نیز تاکید کردهاند محدودیت مسیرهای جایگزین برای ال ان جی، بازار گاز را نسبت به بازار نفت آسیبپذیرتر میکند. در هفتههای پیش رو، معاملهگران بازار گاز اروپا همزمان روند بازگشت عرضه ال ان جی، سرعت پر شدن مخازن، تقاضای آسیایی و مصرف بخش برق و گرمایش را دنبال میکنند.
