پس انداز خانوارهای اروپایی چگونه مسیر سرمایه گذاری را تغییر میدهد
الگوی پس انداز خانوارهای اروپایی در سالهای اخیر به یکی از موضوعات مهم اقتصاد منطقه یورو تبدیل شده است. تازهترین پژوهش ING نشان میدهد خانوارهای اروپایی اکنون حدود ۶ درصد از درآمد خود را به شکل پس انداز مالی کنار میگذارند؛ رقمی که تقریبا دو واحد درصد بالاتر از سطح پیش از همه گیری کرونا است. افزایش پس انداز از یک سو حاشیه اطمینان مالی خانوارها را تقویت میکند، اما از سوی دیگر با کاهش بخشی از مخارج مصرفی میتواند تقاضا برای کالاها و خدمات را محدود کند. مسئله اصلی برای اقتصاد اروپا تنها میزان پول کنار گذاشته شده نیست، بلکه نحوه تخصیص این منابع میان سپرده بانکی، صندوقهای سرمایه گذاری، اوراق و سهام است.
بررسی ING نشان میدهد بخش بزرگی از داراییهای مالی نقدشونده خانوارهای منطقه یورو برای سالها در حسابهای بانکی باقی مانده است. اگر از سال ۲۰۰۲ تا پایان ۲۰۲۵ فقط یک چهارم از جریان پول وارد شده به سپردهها به صندوقهای سرمایه گذاری منتقل میشد، ثروت مالی خانوارهای منطقه یورو میتوانست حدود ۱.۱۷ تریلیون یورو بیشتر باشد. این رقم معادل حدود ۷.۴ درصد تولید ناخالص داخلی منطقه یورو برآورد شده است. در سناریوی تخصیص همان سهم به سهام بورسی، افزایش ثروت بالقوه به حدود ۲.۷۹ تریلیون یورو یا ۱۷.۷ درصد تولید ناخالص داخلی میرسید.
فاصله بازده سپرده با صندوق و سهام
محاسبات ING بر پایه بازده واقعی داراییهایی انجام شده که خانوارهای منطقه یورو در دوره ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۵ در اختیار داشتهاند. در این دوره، ۱۰۰ یورو سرمایه گذاری در صندوقها با احتساب تغییر ارزش دارایی و درآمد سرمایه گذاری به حدود ۲۷۱ یورو رسیده است، در حالی که ۱۰۰ یورو سپرده بانکی به حدود ۱۳۲.۵ یورو افزایش یافته است. برای سهام بورسی نیز ارزش ۱۰۰ یورو سرمایه گذاری اولیه در همین بازه زمانی به حدود ۴۰۲ یورو رسیده است. ING تاکید کرده این ارقام پیش بینی بازده آینده نیستند و تنها برای اندازه گیری هزینه فرصت تاریخی انتخاب سپرده در برابر سایر داراییها استفاده شدهاند.
رفتار خانوارهای اروپایی با این حال نشانههایی از تغییر دارد. از سال ۲۰۲۵، سهم بیشتری از پس انداز مالی جدید به سهام، اوراق و صندوقها اختصاص یافته و جریان ورودی به این ابزارها در مجموع از ورودی جدید به سپردههای بانکی بیشتر شده است. سهم سپردهها از داراییهای نقدشونده خانوارها که در سال ۲۰۱۹ حدود ۶۷ درصد بود، در سال ۲۰۲۵ به ۶۲ درصد کاهش یافت و به پایینترین سطح از سال ۲۰۰۸ رسید. در مقابل، صندوقهای سرمایه گذاری در سال ۲۰۲۵ به ۲۳ درصد از داراییهای نقدشونده خانوارهای منطقه یورو رسیدند.
این تفاوت با ساختار مالی خانوارهای آمریکایی نیز قابل توجه است. طبق گزارش ING، ارزش سرمایه گذاریهای نقدشونده خانوارهای آمریکا حدود پنج برابر سپردههای آنهاست، در حالی که در اروپا ارزش سرمایه گذاریها تقریبا نصف ارزش سپردهها برآورد میشود. دادههای بانک مرکزی اروپا نیز نشان میدهد خانوارهای منطقه یورو در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۱۴ میلیارد یورو خرید خالص واحدهای صندوق سرمایه گذاری داشتهاند. یورواستات نیز نرخ کلی پس انداز خانوار منطقه یورو را در سه ماهه نخست ۲۰۲۶ برابر با ۱۴.۳ درصد اعلام کرده است؛ شاخصی که دامنهای گستردهتر از مفهوم پس انداز مالی در گزارش ING دارد.
ریسک و دانش مالی مانع ورود بخشی از خانوارها
پیمایش مصرف کننده ING که توسط ایپسوس انجام شده، نشان میدهد تمایل به سرمایه گذاری در میان صاحبان پس انداز بیشتر از تصویری است که معمولا از خانوارهای اروپایی ارائه میشود. در میان افرادی که پس انداز دارند، حدود ۵۰ درصد گفتهاند در حال حاضر سرمایه گذاری میکنند و ۳۰ درصد دیگر نیز سرمایه گذاری در آینده را قابل بررسی میدانند. در مقابل، برداشت از ریسک همچنان یک مانع جدی است. حدود ۴۲ درصد پاسخ دهندگان سرمایه گذاری در بازار را شبیه قمار دانستهاند و ۳۵ درصد نیز کمبود دانش سرمایه گذاری را از دلایل اصلی خود برای وارد نشدن به بازار عنوان کردهاند.
این پیمایش در فاصله ۲۷ ژوئیه تا ۷ اوت ۲۰۲۶ انجام شده و در هر کشور مورد بررسی نزدیک به هزار فرد بزرگسال در آن شرکت کردهاند. ING میگوید تفاوت رفتار مالی در اروپا را نمیتوان فقط به ریسک گریزی فرهنگی نسبت داد. ماریکه بلوم، اقتصاددان ارشد و رئیس بخش تحقیقات جهانی ING، با اشاره به تجربه سوئد، دانمارک و هلند گفته است ساختارهای نهادی و مشوقهای مالی میتوانند رفتار سرمایه گذاری خانوارها را تغییر دهند. به گفته او، افزایش تمایل نسلهای جوان نیز نشان میدهد گذار از پس انداز کننده به سرمایه گذار در اروپا آغاز شده است.
تغییر ترکیب پس انداز برای تامین مالی شرکتها نیز اهمیت دارد. سپردههای بانکی منبع مهمی برای اعطای وام هستند، اما تامین مالی شرکتهای نوآور و کسب و کارهایی که داراییهای نامشهود بیشتری دارند، معمولا به ابزارهای سرمایهای و سرمایه خطرپذیر نیز نیاز دارد. کمیسیون اروپا در چارچوب اتحادیه پس انداز و سرمایه گذاری اعلام کرده است که توسعه بازارهای سرمایه میتواند منابع خانوارها را با نیازهای تامین مالی بنگاهها پیوند دهد. بانک مرکزی اروپا نیز بر کمبود منابع غیر بانکی مناسب برای سرمایه گذاریهای پرریسک و بلندمدت در منطقه یورو تاکید کرده است.
در سطح خانوار، دادههای جدید نشان میدهد انتقال منابع از سپرده به ابزارهای سرمایه گذاری به صورت تدریجی در حال وقوع است. ING محاسبه کرده از ابتدای ۲۰۲۵ حدود ۳۷ درصد پس اندازهای مالی جدید به صندوقهای سرمایه گذاری، از جمله صندوقهای قابل معامله در بورس، اختصاص یافته است؛ در حالی که متوسط این سهم در دوره ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ حدود ۲۴ درصد بود. همزمان خرید مستقیم سهام در همه کشورهای اروپایی با سرعت یکسان رشد نکرده و بخش مهمی از تغییر رفتار از مسیر صندوقها انجام شده است.
