شوک نفتی بار دیگر فشار بر ارزهای آسیایی را سنگین کرده است
بازار ارز آسیا در روزهای اخیر زیر فشار همزمان افزایش هزینه انرژی، تقویت دلار و خروج سرمایه قرار گرفته و نشانههای تازهای از آسیبپذیری اقتصادهای واردکننده نفت بروز کرده است. افت ارزش روپیه هند، روپیه اندونزی و پزو فیلیپین، برای سیاستگذاران منطقه فقط یک نوسان روزانه در بازار ارز نیست، بلکه به شاخصی از فشار گستردهتر بر تراز پرداختها، هزینه واردات و مسیر تورم تبدیل شده است.
بر اساس گزارشهای تازه بازار، بخش مهمی از نگرانی سرمایهگذاران به مسیر عرضه نفت از خاورمیانه و نقش تنگه هرمز در تجارت انرژی مربوط است. اداره اطلاعات انرژی آمریکا برآورد کرده بود که در سال ۲۰۲۴ حدود ۸۴ درصد نفت خام و میعانات عبوری از این مسیر به بازارهای آسیایی رفته و چین، هند، ژاپن و کره جنوبی بزرگترین مقصدهای این جریان بودهاند. همین وابستگی باعث شده تغییر در قیمت سوخت، سریعتر از بسیاری مناطق دیگر، خود را در بازار ارز آسیا نشان دهد.
فشار همزمان نفت و دلار بر واردکنندگان انرژی
هند، اندونزی و فیلیپین در میان اقتصادهایی قرار دارند که واردات انرژی سهم مهمی در نیاز ارزی آنها دارد. وقتی قیمت نفت بالا میماند، پالایشگاهها و واردکنندگان برای پرداخت بهای محمولهها به دلار بیشتری نیاز پیدا میکنند و این تقاضا به فشار مستقیم بر ارز ملی تبدیل میشود. همزمان، تغییر انتظارات درباره نرخ بهره آمریکا نیز جریان سرمایه را به سوی داراییهای دلاری سوق داده و هزینه دفاع از ارزهای آسیایی را برای بانکهای مرکزی بالاتر برده است.
روپیه هند پس از افت تا محدوده نزدیک ۹۷ روپیه در برابر دلار، در پایینترین سطوح تاریخی معامله شد. گزارشهای بانکی از مداخله فعال بانک مرکزی هند در بازار ارز حکایت دارد و برآورد معاملهگران نشان میدهد فروش دلار از سوی بانکهای دولتی، با هدف کاهش سرعت افت روپیه انجام شده است. دادههای منتشر شده از سوی بانک مرکزی هند نیز نشان میدهد این نهاد در ماه مارس به فروشنده خالص دلار تبدیل شده بود و همزمان موقعیتهای فروش آتی دلار خود را افزایش داده بود.
در هند، فشار ارزی فقط به بازار مالی محدود نمانده است. دولت این کشور از شهروندان خواسته سفرهای خارجی غیرضروری و خرید طلا را کاهش دهند تا تقاضا برای ارز و واردات کمتر شود. این درخواست در شرایطی مطرح شده که طلا و سفر خارجی هر دو میتوانند خروج ارز را تشدید کنند و در دوره ضعف پول ملی، هزینه بیشتری به حساب جاری واردکنندگان بزرگ انرژی تحمیل کنند.
واکنش بانکهای مرکزی و بازار سرمایه
در اندونزی، بانک مرکزی با تصمیمی فراتر از انتظار بازار، نرخ بهره سیاستی را ۵۰ واحد پایه افزایش داد و آن را به ۵.۲۵ درصد رساند. هدف اعلام شده این تصمیم، تقویت ثبات روپیه اندونزی و نگه داشتن انتظارات تورمی در محدوده قابل کنترل بود. این اقدام در حالی انجام شد که روپیه اندونزی نیز تا حوالی ۱۷۷۰۰ روپیه در برابر دلار تضعیف شده و بازار سهام جاکارتا زیر فشار خروج سرمایه قرار گرفته بود.
فیلیپین هم با فشار مشابهی روبهروست. بانک مرکزی این کشور پیشتر نرخ بهره را افزایش داده و مقامهای پولی اکنون احتمال اقدام خارج از تقویم نشستهای رسمی را هم مطرح کردهاند. دلیل اصلی این احتیاط، انتقال افزایش قیمت سوخت به هزینه حملونقل، کالاهای مصرفی و انتظارات تورمی است. پزو فیلیپین نیز از مرزهای حساس عبور کرده و بازار انتظار دارد سیاست پولی این کشور تا روشنتر شدن وضعیت هزینه انرژی، محتاطتر باقی بماند.
گزارش ماه مه آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد ذخایر نفت خام در کشورهای واردکننده آسیایی کاهش یافته و بخشی از پالایشگاهها برای مدیریت هزینه خرید، بیشتر به ذخایر موجود تکیه کردهاند. کاهش ذخیرهسازی، اگر با تداوم قیمتهای بالا همراه شود، میتواند نیاز آینده به خرید نفت را فشردهتر کند و دوباره تقاضای دلاری واردکنندگان را افزایش دهد. برای همین بازار ارز منطقه، تنها به قیمت روز نفت نگاه نمیکند و مسیر موجودی انبارها و هزینه بیمه و حمل را نیز زیر نظر دارد.
در بازارهای سرمایه، چند بانک سرمایهگذاری به مشتریان خود پیشنهاد کردهاند میان ارزهای آسیبپذیرتر و ارزهای دارای پشتوانه قویتر در آسیا تفاوت بگذارند. دلار سنگاپور، رینگیت مالزی، یوان چین و وون کره جنوبی در برخی گزارشها به عنوان گزینههای مقاومتر مطرح شدهاند، در حالی که بات تایلند، روپیه هند و روپیه اندونزی بیشتر در معرض فشار واردات انرژی و خروج سرمایه ارزیابی شدهاند.
برای سیاستگذاران آسیایی، دشواری اصلی انتخاب میان حمایت از ارز و حفظ رشد اقتصادی است. افزایش نرخ بهره میتواند جذابیت داراییهای داخلی را بالا ببرد و از افت پول ملی بکاهد، اما همزمان هزینه وام، مصرف خانوار و سرمایهگذاری شرکتها را سنگینتر میکند. استفاده از ذخایر ارزی نیز اگرچه در کوتاهمدت بازار را آرام میکند، اما در صورت طولانی شدن شوک نفتی، ظرفیت مداخله بانکهای مرکزی را کاهش میدهد.
همین ترکیب باعث شده شوک نفتی به موضوعی فراتر از بازار انرژی تبدیل شود و در نرخ ارز، تورم وارداتی، بودجه سوخت و جریان سرمایه اثر بگذارد. در کوتاهمدت، نگاه معاملهگران به همزمانی سه متغیر دوخته شده است: قیمت نفت، بازده اوراق آمریکا و میزان مداخله بانکهای مرکزی آسیایی در بازار ارز.
