ممنوعیت صادرات دیزل روسیه برای پشتیبانی از بازار داخلی یک ماه دیگر ادامه دارد
دولت روسیه دوره اجرای ممنوعیت صادرات دیزل روسیه را تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ تمدید کرد. این تصمیم علاوه بر دیزل تولیدکنندگان، صادرات سوخت دریایی و انواع نفت گاز را نیز در بر میگیرد و هدف اعلامشده آن، حفظ ثبات عرضه در بازار داخلی است. محدودیتی که قرار بود در پایان اوت خاتمه یابد، اکنون دستکم یک ماه دیگر ادامه خواهد داشت؛ هرچند مقامهای روسی امکان بازنگری در آن را متناسب با افزایش تولید پالایشگاهها باز گذاشتهاند.
در چارچوب همین سیاست، صادرات دیزل از سوی شرکتهایی که خود تولیدکننده نیستند و همچنین صادرات بنزین خودرو تا ۳۱ ژانویه ۲۰۲۷ ممنوع باقی میماند. محدودیت فروش خارجی سوخت جت نیز تا ۳۰ نوامبر ۲۰۲۶ برقرار خواهد بود. دولت روسیه نخست از ۸ تا ۳۱ ژوئیه صادرات شماری از فرآوردههای نفتی را متوقف کرد و سپس محدودیت مربوط به تولیدکنندگان را تا پایان اوت گسترش داد. مصوبه تازه، ادامه همان مجموعه اقدامات برای هدایت حجم بیشتری از سوخت به مصرف داخلی است.
اهمیت این تصمیم برای بازار جهانی از جایگاه روسیه در تجارت فرآوردههای نفتی ناشی میشود. روسیه در شرایط عادی پس از ایالات متحده دومین صادرکننده بزرگ دیزل جهان به شمار میرود. با این حال، صادرات فرآوردههای نفتی این کشور پیش از تمدید ممنوعیت نیز کاهش یافته بود. دادههای اس اند پی گلوبال نشان میدهد صادرات دریایی فرآوردههای پالایششده روسیه در ژوئیه به پایینترین سطح دستکم یک دهه اخیر رسید؛ وضعیتی که عرضه محمولههای روسی به بازارهای وابسته را محدودتر کرده است.
کاهش فعالیت پالایشگاهها شکاف عرضه بنزین را افزایش داد
فشار بر بازار سوخت روسیه پس از اختلال در فعالیت چند پالایشگاه بزرگ شدت گرفت. پالایشگاههای پرم، نیژنی نووگورود و یاروسلاول که در تولید بنزین نقش مهمی دارند، در هفته پایانی اوت با توقف اضطراری بخشهایی از فعالیت روبهرو شدند. آسیب به واحدهای تقطیر نفت خام، تجهیزات فرآوری ثانویه، مخازن ذخیرهسازی و خطوط لوله باعث میشود راهاندازی دوباره تنها به روشن کردن تجهیزات محدود نباشد و هر واحد پیش از بازگشت به مدار، بازرسی و تعمیر شود.
برآورد شرکت کپلر نشان میدهد از اوت ۲۰۲۵ تاکنون دستکم ۲۵ پالایشگاه روسیه تحت تاثیر حملات پهپادی قرار گرفتهاند. این شرکت در ماه ژوئیه اعلام کرده بود که میزان پالایش نفت خام روسیه به حدود ۳.۸ میلیون بشکه در روز رسیده که پایینترین سطح در بیش از دو دهه محسوب میشود. تداوم تعمیرات و اختلالهای تازه در اوت، بهبود کوتاه بازار در اواخر ژوئیه را متوقف کرد و کمبود سوخت در چند منطقه بار دیگر نمایان شد.
منابع بازار به رویترز گفتهاند تولید بنزین روسیه در روزهای پایانی اوت به حدود ۸۰ هزار تن در روز کاهش یافته است؛ رقمی معادل نزدیک به ۷۰ درصد تقاضای روزانه. مصرف تابستانی حدود ۱۱۵ هزار تن در روز برآورد شده و به این ترتیب شکاف میان تولید و تقاضا به تقریبا ۳۵ هزار تن در روز رسیده است. با افزودن واردات به تولید داخلی، حدود ۸۵ درصد تقاضای بنزین اوت قابل تامین بوده، اما همچنان فاصله محسوسی تا پوشش کامل بازار باقی مانده است.
افت عرضه در قیمت خردهفروشی نیز منعکس شده است. طبق آمار روساستات، میانگین قیمت بنزین در ۲۴ اوت به ۷۷.۰۵ روبل برای هر لیتر رسید، در حالی که این رقم یک هفته قبل ۷۶.۳۸ روبل بود. قیمت متوسط طی یک هفته ۰.۹ درصد افزایش یافت و نسبت به پایان سال ۲۰۲۵ نیز ۱۹.۴ درصد بالاتر رفت. رشد هزینه سوخت، در کنار محدودیت فروش در برخی مناطق، ضرورت افزایش عرضه به جایگاهها را برای دولت روسیه بیشتر کرده است.
واردات و برداشت از ذخایر برای جبران کسری بازار
روسیه برای جبران کاهش تولید، خرید بنزین از منابع خارجی را افزایش داده است. دادههای رهگیری کشتیهای اس اند پی گلوبال و کپلر نشان میدهد از اواخر ژوئیه بیش از یک میلیون بشکه بنزین از مسیر دریا وارد روسیه شده است. بخش عمده این حجم، بنزین تولیدشده در هند بود که پس از انتقال در نزدیکی مصر راهی بنادر روسیه شد. یک محموله حدود ۳۰۰ هزار بشکهای نیز از مراکش رسید، اما مبدا تولید آن به طور قطعی اعلام نشد.
مسکو همزمان تامین ریلی از بلاروس و قزاقستان را بالا برده و برای ورود محمولههای بیشتر از آسیا برنامهریزی کرده است. روسیه نخستین محموله بنزین خود از ترکیه را نیز سفارش داده که حجم آن نزدیک به ۲۰۰ هزار بشکه اعلام شده است. برآورد رویترز از واردات اوت، حدود ۲۲۰ هزار تن بنزین را نشان میدهد که نزدیک به ۱۵۰ هزار تن آن از بلاروس تامین شده؛ محمولههای دریایی آسیایی نیز به تقویت موجودی بازار کمک کردهاند.
افزایش واردات با برداشت از ذخایر قبلی همراه شده است. ولادیمیر پوتین در اواخر ژوئن اعلام کرد حجمهای انباشتهشده سوخت وارد بازار داخلی شده و ذخایر بنزین در آن مقطع به ۱.۷ میلیون تن رسیده است. این میزان حدود چهار درصد کمتر از دوره مشابه سال قبل بود. استفاده از ذخایر میتواند کسری کوتاهمدت را کاهش دهد، اما استمرار آن به سرعت تعمیر پالایشگاهها، بازیابی ظرفیت تولید و ورود منظم محمولههای وارداتی وابسته است.
دولت روسیه علاوه بر محدود کردن صادرات و افزایش واردات، بخشی از برنامه تعمیر و نگهداری پالایشگاهها را به تعویق انداخته و توزیع سوخت را با نیاز مناطق هماهنگ کرده است. الکساندر نواک، معاون نخست وزیر روسیه، ۲۱ ژوئیه گفته بود این اقدامات به ثبات نسبی بازار، افزایش شمار جایگاههای فعال و کوتاهتر شدن صفها کمک کرده است. بازگشت کمبودها در اوت سبب شد سیاست حفظ فرآوردهها در داخل کشور ادامه یابد و عرضه به بخش کشاورزی در فصل برداشت نیز در اولویت قرار گیرد.
تمدید محدودیت دیزل میتواند حجم عرضه روسیه به خریداران خارجی را در سپتامبر پایین نگه دارد. ترکیه که در سال ۲۰۲۵ بخش عمده دیزل وارداتی خود را از روسیه دریافت میکرد، در اوت خرید از هند و ایالات متحده را افزایش داد. دادههای کپلر نشان میدهد سهم روسیه از واردات دیزل ترکیه در این ماه به حدود ۲۰ درصد کاهش یافته است. بنابراین ادامه ممنوعیت، در کنار محدودیت ظرفیت پالایش، مسیرهای تجارت دیزل را به سوی تامینکنندگان جایگزین سوق داده است.
