چرا هزینه حمل و نقل دریایی در مسیرهای اصلی جهان جهش کرده است
هزینه حمل و نقل دریایی کالا و انرژی در مسیرهای مهم جهان طی هفتههای اخیر با جهشی کمسابقه روبهرو شده است؛ افزایشی که همزمان از اختلال در مسیرهای انرژی خاورمیانه، ازدحام در کانال پاناما و افت سطح آب در رودخانه راین تغذیه میشود. دادههای موسسه قیمتگذاری آرگوس که در گزارش فایننشال تایمز بازتاب یافته، نشان میدهد نرخ کرایه در چند گلوگاه کلیدی به بالاترین سطوح چندین سال گذشته رسیده و فشار تازهای بر زنجیره تامین، شرکتهای واردکننده و در نهایت قیمت تمامشده کالا ایجاد کرده است.
در بازار نفت، یکی از شدیدترین جهشها در مسیر خلیج فارس به آسیا ثبت شده است. بر پایه دادههای آرگوس، هزینه حمل نفت در ۱۰ اوت به ۱۵.۲۲ دلار برای هر بشکه رسید؛ رقمی که بالاترین سطح از آغاز ارزیابی این مسیر در سال ۲۰۰۵ به شمار میرود. همزمان، نرخ حمل نفتکشها از دریای سیاه به مقصد مدیترانه نیز به بالاترین سطح دستکم از سال ۲۰۰۵ رسیده است. افزایش ریسک سفر، از جمله در مسیر باب المندب، طولانیتر شدن مسیرها و محدود شدن گزینههای عبور، ظرفیت موثر ناوگان را کاهش داده و کشتیهای موجود را گرانتر کرده است.
آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز ابعاد اختلال در مسیر انرژی را نشان میدهد. حجم نفت خام و سایر مایعات نفتی عبوری از تنگه هرمز که در سهماهه چهارم ۲۰۲۵ به طور متوسط ۲۱.۶ میلیون بشکه در روز بود، در سهماهه دوم ۲۰۲۶ به حدود ۴.۹ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است. این نهاد همچنین اعلام کرده مسیرهای جایگزین زمان بیشتر، هزینه بالاتر و ظرفیت محدودتری دارند. چنین تغییری نه فقط کرایه نفتکش، بلکه هزینه تامین انرژی و برنامهریزی لجستیکی خریداران آسیایی را نیز تحت فشار قرار میدهد.
رکوردهای تازه در کانال پاناما و بازار کانتینر
در سوی دیگر تجارت جهانی، کانال پاناما با ترکیبی از تقاضای بالا برای عبور و نگرانی درباره شرایط آبی روبهرو است. قیمت دسترسی به دو مجموعه قفل کانال در اوایل اوت به حدود ۱.۱ میلیون دلار و ۲.۵ میلیون دلار رسید که طبق دادههای آرگوس رکورد محسوب میشود. گزارشهای جداگانه نشان میدهد یک کشتی کانتینری برای جلو افتادن از صف عبور، نزدیک به ۴ میلیون دلار پرداخت کرده و زمان انتظار کشتیها در مقطعی به حدود ۱۰ روز رسیده است. بالا رفتن هزینه حمل و نقل دریایی در این کانال مستقیما بر مسیرهای میان آسیا و قاره آمریکا اثر میگذارد.
آمار رسمی اداره کانال پاناما نشان میدهد تا پایان ژوئن ۲۰۲۶، این آبراه به طور متوسط روزانه ۳۵ عبور ثبت کرده و تعداد عبورها نسبت به دوره مشابه سال قبل ۵.۲ درصد افزایش یافته است. تناژ جابهجا شده نیز ۷.۲ درصد رشد کرده و کشتیهای کانتینری و حاملان گاز مایع از عوامل اصلی این افزایش بودهاند. در عین حال، درآمد کانال در ۹ ماه نخست سال مالی به ۴.۸۰۲ میلیارد دلار رسیده که ۱۷ درصد بیشتر از سال قبل است. احتمال وقوع النینوی شدید برای ماه ژوئیه نیز ۸۱ درصد اعلام شده و اداره کانال کاهش مجاز آبخور کشتیهای نئوپاناماکس به ۴۸ فوت از ۲۶ اوت و ۴۷.۵ فوت از ۳ سپتامبر را اعلام کرده است.
فشار بر بازار کانتینری نیز همزمان تشدید شده است. متوسط نرخ نقدی حمل کانتینر از خاور دور به ساحل شرقی آمریکا در مقایسه با یک سال قبل ۲۳۴ درصد افزایش یافته و به ۱۰ هزار و ۲۴۹ دلار برای هر کانتینر ۴۰ فوتی رسیده است. این رشد به معنای آن است که هزینه حمل در این مسیر بیش از سه برابر سطح سال قبل شده و واردکنندگان کالاهای مصرفی، قطعات صنعتی و مواد اولیه با صورتحساب حمل بسیار سنگینتری مواجه هستند. اثر این افزایش برای کالاهای کمحاشیه سود میتواند سریعتر در قیمت عمدهفروشی و خردهفروشی دیده شود.
کمآبی راین هزینه صنایع آلمان را بالا برد
در اروپا، افت شدید سطح آب رودخانه راین یک حلقه دیگر از فشار بر هزینه حمل و نقل دریایی و رودخانهای ایجاد کرده است. نرخ حمل بارجها به مقصد شهرهایی مانند کلن، دویسبورگ، فرانکفورت و کارلسروهه به بالاترین سطح از سال ۲۰۱۲ رسیده و محدودیت آبخور باعث شده بسیاری از شناورها تنها بخشی از ظرفیت عادی خود را بارگیری کنند. راین یکی از مسیرهای اصلی انتقال غلات، سوخت، مواد معدنی و کالاهای صنعتی در اروپاست و کاهش ظرفیت آن مستقیما هزینه تامین مواد اولیه را برای صنایع آلمان افزایش میدهد.
گزارش رویترز از شرکتهای آلمانی نشان میدهد فشار کمآبی از مرحله افزایش کرایه فراتر رفته است. شرکت شیمیایی کاوسترو برای برخی محصولات در سایت دورماگن اعلام فورس ماژور کرده و شرکتهایی در صنایع انرژی، فولاد و کشاورزی بخشی از بار خود را به جاده و راهآهن منتقل کردهاند. اتحادیههای صنعتی آلمان نیز هشدار دادهاند که ظرفیت جایگزین زمینی محدود است؛ به طوری که برای جابهجایی حجمی معادل بار یک بارج، در برخی موارد تا ۱۵۰ کامیون لازم میشود. یک بازرگان کشاورزی آلمانی نیز گفته در ژوئیه و اوت امسال کمتر از ۱۰ درصد حجم معمول خود را از پایانههای رودخانهای حمل کرده است.
فعالان بازار حمل و نقل معتقدند تداوم این شرایط، افزایش هزینه حمل و نقل دریایی را در طول زنجیره تامین پخش میکند. الکساندر ساوریس، مدیرعامل شرکت کشتیرانی CMB Tech، جهش فعلی نرخهای کرایه را وضعیتی بیسابقه توصیف کرده است. جان اولت، مدیر قیمتگذاری حمل اروپا در آرگوس نیز اختلال کنونی را از بزرگترین شوکهای ثبتشده در بازار کشتیرانی دانسته است. در بازار کانتینر، پیتر سند، تحلیلگر ارشد زنیتا، تاکید کرده افزایش هزینه حمل در نهایت باید توسط یکی از حلقههای زنجیره تامین جذب شود و بخشی از آن میتواند به مصرفکننده منتقل شود.
