عرضه دلار در بانکها بیشتر از تقاضای بازار اسکناس است
مرحله تازه عرضه اسکناس ارز از سوی بانک مرکزی در شبکه بانکی، در نخستین روزهای اجرا با تقاضایی پایینتر از ظرفیت پیشبینیشده همراه شده است. بر اساس آمار معاملات ثبتشده، از سوم تا پنجم شهریورماه تنها حدود ۲۰ میلیون دلار اسکناس از بسته ۵۰۰ میلیون دلاری عرضهشده به فروش رسیده است. این رقم نشان میدهد ظرفیت فراهمشده برای پاسخگویی به نیاز بازار اسکناس، در حال حاضر فاصله قابلتوجهی با میزان خرید ثبتشده دارد.
بانک مرکزی از روز سهشنبه سوم شهریورماه، مرحله نخست عرضه اسکناس ارز را با آمادگی تخصیص ۵۰۰ میلیون دلار به شبکه بانکی آغاز کرد. شعب و صرافیهای بانکی بر اساس سفارشهای ثبتشده، ارز مورد نیاز متقاضیان حقیقی و حقوقی را تامین میکنند و این بانک اعلام کرده است که در صورت افزایش سفارشها، تامین ارز تا سقف تعیینشده ادامه خواهد داشت. بنابراین، رقم ۵۰۰ میلیون دلار به معنای فروش یکجای این مبلغ در بازار نیست و بیشتر به ظرفیت تخصیصیافته برای این مرحله اشاره دارد.
دادههای منتشرشده از سوی بانک مرکزی نشان میدهد طی سه روز نخست اجرای این برنامه، فقط حدود ۲۰ میلیون دلار اسکناس خریداری شده است. به این ترتیب، نزدیک به ۴۸۰ میلیون دلار از ظرفیت مرحله نخست در این بازه مورد استفاده قرار نگرفته است. نسبت ظرفیت عرضه به خرید ثبتشده نیز حدود ۲۵ برابر است و همین فاصله، میزان پایین تقاضای بالفعل در روزهای ابتدایی اجرای سیاست را نشان میدهد.
برآورد اندازه بازار اسکناس ارز
برای سنجش ابعاد این عرضه، بررسی سهم اسکناس از معاملات ارزی اهمیت دارد. طبق اطلاعات منتشرشده از سوی مرکز مبادله ایران، بیش از ۹۵ درصد معاملات ارزی کشور در قالب حواله انجام میشود و سهم اسکناس کمتر از پنج درصد است. با در نظر گرفتن میانگین حدود ۱۴۲ میلیون دلار معاملات روزانه، سهم پنج درصدی معادل تقریبی ۷.۱ میلیون دلار در روز خواهد بود. این عدد یک برآورد است و آمار روزانه مستقلی برای کل بازار اسکناس منتشر نمیشود.
از سوی دیگر، عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی، میانگین تامین ارز روزانه از ابتدای سال را حدود ۱۷۵ میلیون دلار اعلام کرده است. اگر سهم پنج درصدی اسکناس برای این رقم نیز در نظر گرفته شود، حجم متناظر آن حدود ۸.۷۵ میلیون دلار در روز خواهد بود. بر پایه این دو مبنا، گردش یا تقاضای روزانه اسکناس را میتوان در محدوده تقریبی هفت تا ۹ میلیون دلار برآورد کرد.
با چنین برآوردی، ظرفیت ۵۰۰ میلیون دلاری مرحله نخست از نظر اسمی معادل حدود ۵۵ تا ۷۰ روز تقاضای معمول اسکناس خواهد بود. البته این محاسبه به معنای آن نیست که کل این منابع طی چنین مدتی فروخته میشود، زیرا میزان تقاضا در بازار ثابت نیست و میتواند با تغییر شرایط اقتصادی و ارزی افزایش یا کاهش پیدا کند.
همچنین باید میان بازار اسکناس و بازار حواله تفاوت قائل شد. بخش عمده تامین ارز واردات از مسیر حواله انجام میشود و نرخهای اعلامی مرکز مبادله نیز عمدتا به معاملات حوالهای در بازار ارز تجاری مربوط است. اصغر بالسینی، سخنگوی مرکز مبادله ایران، اعلام کرده است که نرخ فروش اسکناس در شعب بانکها لزوما با نرخهای اعلامشده برای حواله یکسان نیست و متقاضی هنگام انجام فرآیند خرید در بانک عامل، نرخ نهایی را دریافت میکند.
تداوم تامین اسکناس از شبکه بانکی
مهدی دارابی، دستیار رئیسکل بانک مرکزی در امور ارزی، درباره وضعیت ذخایر ارزی نیز اعلام کرده است که اصلاح سیاستهای ارزی از دیماه سال گذشته به تقویت ذخایر اسکناس و حواله بانک مرکزی منجر شده و مدیریت بازار از این محل ادامه خواهد داشت. بر اساس این اظهارات، عرضه ۵۰۰ میلیون دلاری مرحله نخست، سقف نهایی تامین اسکناس تلقی نمیشود و شبکه بانکی میتواند سفارشهای متقاضیان را تا سقف اعلامشده دریافت و تامین کند.
در همین حال، همتی اعلام کرده است که میانگین تامین روزانه ارز از ابتدای سال به ۱۷۵ میلیون دلار رسیده است؛ رقمی که برای مقایسه، در مدت مشابه سال گذشته حدود ۲۰۵ میلیون دلار عنوان شده بود. در بخش دیگری از اطلاعات منتشرشده از سوی مرکز مبادله ایران نیز بر ادامه تامین ارز مورد نیاز فعالان اقتصادی تاکید شده است.
آمار سه روز نخست عرضه اسکناس نشان میدهد در برابر ظرفیت ۵۰۰ میلیون دلاری، خرید ثبتشده تنها ۲۰ میلیون دلار بوده است. این فاصله در شبکه رسمی بانکی به این معناست که در بازه مورد بررسی، ظرفیت عرضه اسکناس بالاتر از تقاضای ثبتشده قرار داشته است. ادامه عرضه، میزان سفارشهای جدید و نحوه تغییر تقاضای متقاضیان، دادههای مهمی برای ارزیابی روند این بازار در روزهای آینده خواهد بود.
