تیر تورم بر قلب میوههای تابستانی
تهران – خبرگزاری اقتصادبین | با وجود آغاز فصل برداشت و افزایش نسبی عرضه میوه در بازار، قیمت میوههای تابستانی همچنان بالا بوده و بسیاری از خانوادهها از دسترسی به میوه با قیمت مناسب محروم ماندهاند. بررسیهای میدانی و اظهارات کارشناسان بخش کشاورزی نشان میدهد که عوامل متعددی در زنجیره تولید تا مصرف، موجب شدهاند که تورم همچنان سایه سنگینی بر بازار میوه داشته باشد.
عرضه افزایش یافته، اما قیمتها کاهشی نداشتهاند
همزمان با ورود به فصل تابستان و برداشت میوههایی نظیر هلو، آلبالو، زردآلو، طالبی، هندوانه و… انتظار میرفت بازار از نظر عرضه متعادلتر شود و قیمتها کاهش یابد. اما واقعیت بازار، بهویژه در کلانشهرها، نشان میدهد که قیمت میوه نه تنها کاهشی نبوده بلکه در مواردی افزایش نیز یافته است. این وضعیت باعث گلایه شدید مصرفکنندگان شده است.
ساختار خرد اراضی کشاورزی، نخستین مانع کاهش قیمت
یکی از دلایل مهمی که توسط کارشناسان مطرح شده، ساختار خرد و پراکنده اراضی کشاورزی در ایران است. به گفته مسئولان سازمان جهاد کشاورزی، بخش عمدهای از باغهای میوه در قطعات کوچک و غیراقتصادی مدیریت میشوند. همین مسأله، مانع از بهرهگیری از فناوریهای نوین، تولید انبوه و صرفهجویی در هزینهها شده است. نتیجه آن، بالا بودن هزینه تمامشده برای هر کیلو میوه است که مستقیماً بر قیمت نهایی تأثیر میگذارد.
پایین بودن سطح مکانیزاسیون تولید
علاوه بر ساختار اراضی، پایین بودن سطح مکانیزاسیون و استفاده محدود از ماشینآلات در فرآیند تولید و برداشت محصولات کشاورزی نیز از عوامل مؤثر در گرانی میوه عنوان شده است. در بسیاری از باغهای کشور همچنان از روشهای سنتی برداشت استفاده میشود. این امر باعث افزایش هزینههای کارگری، کاهش سرعت عملیات، و افزایش ضایعات محصول شده است.
نهادههای گران، فشار بر دوش کشاورز
قیمت نهادههای کشاورزی از جمله کود، سم، پلاستیک گلخانهای و دیگر ملزومات تولید در ماههای اخیر بهطور چشمگیری افزایش یافته است. وابستگی این نهادهها به واردات، نوسانات نرخ ارز، و مشکلات زنجیره تأمین، موجب شده کشاورزان با هزینههای سنگینی روبرو باشند. این موضوع در کنار افزایش هزینههای حملونقل، نرخ بالای اجاره زمین و نبود حمایتهای بیمهای، تولیدکنندگان را ناگزیر به افزایش قیمت محصولات کرده است.
معضل بزرگ؛ نظام ناکارآمد توزیع
بر اساس بررسیهای انجامشده، یکی از مهمترین دلایل ماندگاری گرانی در بازار میوه، مربوط به سازوکار ناکارآمد توزیع و بازاررسانی است. نبود زنجیره یکپارچه و منسجم از باغ تا بازار باعث شده میوه از طریق کانالهای متعدد با واسطهگری زیاد به دست مصرفکننده برسد. در این مسیر، هر واسطه درصدی سود خود را به قیمت نهایی اضافه میکند.
این وضعیت منجر به افزایش فاصله قیمتی میان باغدار و مصرفکننده شده است. بهگونهای که گاهی قیمت فروش میوه به مصرفکننده، تا دو تا سه برابر قیمت خرید از باغدار افزایش مییابد. این شکاف قیمتی نارضایتی عمومی را بهدنبال داشته و در عین حال، سود نهایی به کشاورز نمیرسد.
افزایش عرضه، تأثیر مقطعی دارد
در روزهای اخیر افزایش عرضه میوه در برخی میادین میوه و ترهبار بهطور مقطعی موجب کاهش قیمت برخی اقلام شده است. اما این کاهشها پایدار نبوده و بازار همچنان با نوسانات قیمتی شدید مواجه است. کارشناسان میگویند تا زمانی که مشکلات ساختاری حل نشود، افزایش عرضه نیز نمیتواند مانع گرانی پایدار شود.
عقبنشینی در بازار صادراتی میوه
از سوی دیگر، ناتوانی در رقابت با کشورهای رقیب موجب شده ایران سهم قابلتوجهی از بازارهای صادراتی میوه را از دست بدهد. کشورهایی مانند ترکیه، مصر و ازبکستان با تولید مقرونبهصرفه، بهرهگیری از مکانیزاسیون و بستهبندی حرفهای، توانستهاند بازارهای منطقهای را از آن خود کنند. این موضوع درآمد ارزی حاصل از صادرات میوه را برای ایران کاهش داده و فشار مضاعفی بر بازار داخلی وارد کرده است.
ضرورت اجرای راهکارهای اصلاحی
براساس نظر کارشناسان اقتصادی و کشاورزی، اصلاح ساختار بازار میوه نیازمند اجرای مجموعهای از اقدامات همزمان است. از جمله این اقدامات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تجمیع اراضی کشاورزی برای بهرهبرداری اقتصادیتر
- افزایش سطح مکانیزاسیون و استفاده از فناوری نوین
- یارانهدهی هدفمند به نهادههای کشاورزی
- اصلاح نظام توزیع و کاهش واسطهها
- تقویت زیرساختهای بستهبندی و صادرات
مسئولان دولتی نیز بارها بر لزوم حمایت از تولیدکنندگان و حذف واسطهها تأکید کردهاند، اما تا کنون اقدامات عملی قابلتوجهی در این حوزه انجام نشده است.
