کاهش صادرات قطعات هواپیما به چین و فشار تازه بر زنجیره تامین هوانوردی
آمریکا روند صدور مجوز برای صادرات برخی قطعات هواپیما به چین را کند کرده و دسترسی شرکت‌های چینی به بخشی از تجهیزات و مواد مورد نیاز صنعت هوانوردی را محدودتر ساخته است. این اقدام در شرایطی انجام می‌شود که دو اقتصاد بزرگ جهان همچنان درباره تجارت کالاهای راهبردی، مواد معدنی حیاتی و دسترسی متقابل به محصولات صنعتی در حال مذاکره هستند. گزارش رویترز نشان می‌دهد وزارت بازرگانی آمریکا در هفته‌های اخیر صدور برخی مجوزهای مرتبط با قطعات هواپیما را با سرعت کمتری انجام داده و همزمان گزینه‌های تازه‌ای برای کنترل صادرات اقلام هوانوردی در دست بررسی قرار گرفته است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، دامنه اقلام مورد توجه تنها به یک قطعه مشخص محدود نیست. مقام‌های آمریکایی امکان وضع الزامات تازه برای صادرات ارابه فرود، سیالات هیدرولیک هوانوردی و برخی دیگر از تجهیزات مورد استفاده در هواپیما را بررسی کرده‌اند. در یکی از پیش‌نویس‌های مطرح‌شده، صادرات نوعی سیال هیدرولیک هوانوردی از سوی تامین‌کنندگان آمریکایی از جمله اکسون موبیل می‌تواند نیازمند دریافت مجوز جدید باشد. چنین موادی در سامانه‌های هیدرولیکی هواپیما کاربرد دارند و دسترسی منظم به آنها برای تعمیر، نگهداری و استمرار فعالیت ناوگان هوایی اهمیت دارد.
بخش دیگری از محدودیت‌ها به کوماک، شرکت دولتی هواپیماسازی چین، مربوط می‌شود. به گفته منابع آگاه، وزارت بازرگانی آمریکا تعداد برخی قطعاتی را که امکان ارسال آنها برای این شرکت وجود دارد محدود کرده است تا کوماک نتواند حجم بزرگی از تجهیزات مورد نیاز خود را در انبار ذخیره کند. کوماک در سال‌های اخیر برای افزایش تولید هواپیماهای مسافربری داخلی چین تلاش کرده و بخشی از سامانه‌ها، موتور، تجهیزات ناوبری و قطعات تخصصی مورد استفاده در تولید هواپیماهای این شرکت همچنان به زنجیره تامین بین‌المللی وابسته است.
اهمیت تامین‌کنندگان آمریکایی برای صنعت هوانوردی چین
تامین‌کنندگان آمریکایی در بخش‌هایی از زنجیره تولید و خدمات هواپیماهای تجاری نقش مهمی دارند. این وابستگی تنها به هواپیماهای ساخت آمریکا محدود نیست و بخشی از ناوگان ایرباس فعال در چین نیز از قطعات و سامانه‌هایی استفاده می‌کند که توسط شرکت‌های آمریکایی تولید یا پشتیبانی می‌شوند. در کنار آن، کوماک نیز برای توسعه ظرفیت تولید خود به برخی فناوری‌ها و تجهیزات خارجی نیاز دارد. به همین دلیل، کند شدن روند صدور مجوز یا اضافه شدن الزام‌های صادراتی می‌تواند برنامه‌ریزی خرید، نگهداری موجودی و زمان‌بندی تولید را برای شرکت‌های هواپیمایی و سازندگان چینی دشوارتر کند.
صنعت هوافضا در دوره اخیر نسبت به بسیاری از بخش‌های دیگر کمتر تحت تاثیر مستقیم تعرفه‌ها قرار گرفته، اما اختلال در دسترسی به مواد اولیه و قطعات تخصصی همچنان یکی از چالش‌های اصلی آن است. تولیدکنندگان برخی پوشش‌های حرارتی مورد استفاده برای محافظت از موتورهای جت نیز با محدودیت عرضه مواد معدنی و عناصر خاکی کمیاب روبه‌رو بوده‌اند. داده رسمی اداره صنعت و امنیت وزارت بازرگانی آمریکا نشان می‌دهد چین در بازار فرآوری مواد معدنی حیاتی جایگاه مسلطی دارد و تولیدکننده پیشرو ۳۰ مورد از ۴۴ ماده معدنی حیاتی مورد بررسی آمریکاست. بخشی از این مواد در صنایع هوافضا، خودرو، الکترونیک و تولید تراشه کاربرد دارند.
در سال ۲۰۲۵ نیز محدودیت‌هایی در حوزه صادرات تجهیزات مرتبط با هواپیما به چین اعمال شد. در آن مقطع، مجوزهای مربوط به موتورهای جت جی‌ای ائروسپیس، سامانه‌های ناوبری هانی ول ائرواسپیس و برخی اقلام دیگر مورد استفاده کوماک برای مدتی متوقف شد. همچنین برای بعضی تولیدکنندگان سیالات هیدرولیک، الزام دریافت مجوز صادراتی در نظر گرفته شد. آن محدودیت‌ها تنها چند هفته ادامه داشت و بخشی از مجموعه گسترده‌تری از کنترل‌ها بود که کالاها و فناوری‌های دیگری مانند نرم‌افزارهای اتوماسیون طراحی الکترونیکی را نیز در بر می‌گرفت.
درخواست چین برای قطعات یدکی جت‌های بوئینگ
موضوع قطعات یدکی همزمان با مذاکرات مربوط به خرید حدود ۲۰۰ فروند جت بوئینگ از سوی چین اهمیت بیشتری پیدا کرده است. منابع آگاه به رویترز گفته‌اند طرف چینی به دنبال اطمینان از دسترسی به قطعات یدکی این هواپیماهاست؛ موضوعی که برای شرکت‌های هواپیمایی، برنامه‌ریزی تعمیرات و حفظ آمادگی عملیاتی ناوگان اهمیت اقتصادی مستقیم دارد. این سفارش در صورت نهایی شدن، نخستین معامله بزرگ بوئینگ با شرکت‌های هواپیمایی چینی در نزدیک به یک دهه خواهد بود.
بوئینگ در واکنش به این موضوع اعلام کرده است که مطابق الزامات صادراتی آمریکا، همچنان متعهد به تامین قطعات و خدمات مورد نیاز ایرلاین‌های چینی است. با این حال، گزارش رویترز حاکی از آن است که درخواست چین برای دریافت تضمین درباره تامین بلندمدت قطعات هنوز به نتیجه مشخصی نرسیده است. هواپیماها به طور معمول همراه با تضمین نامحدود تامین قطعات فروخته نمی‌شوند و شرکت‌های هواپیمایی برای حفظ قابلیت بهره‌برداری ناوگان، قراردادهای جداگانه‌ای برای قطعات، تعمیرات، خدمات فنی و مدیریت زنجیره تامین منعقد می‌کنند.
اهمیت این موضوع برای بازار هوانوردی چین از اندازه ناوگان و نیاز مستمر به قطعات مصرفی، تعمیراتی و سامانه‌های پشتیبانی ناشی می‌شود. بوئینگ نیز در خدمات پس از فروش خود قراردادهای بلندمدت و بسته‌های تامین قطعه ارائه می‌کند که می‌تواند شامل قیمت‌گذاری قابل پیش‌بینی، مدیریت موجودی و تعهد سطح خدمات باشد. هرگونه تاخیر در صدور مجوزهای صادراتی می‌تواند زمان تامین برخی اقلام را افزایش دهد و شرکت‌ها را به نگهداری موجودی بیشتر یا جستجوی تامین‌کنندگان جایگزین سوق دهد.
مذاکرات تجاری آمریکا و چین در ماه سپتامبر ادامه داشت و موضوعاتی مانند دسترسی به مواد معدنی کمیاب، تجارت محصولات کشاورزی و فناوری هوش مصنوعی در دستور کار قرار گرفت. دو کشور همچنین دوره توقف افزایش تعرفه‌ها را تا ژانویه ۲۰۲۷ تمدید کرده‌اند تا فرصت بیشتری برای ادامه گفت‌وگوها وجود داشته باشد. در چنین فضایی، قطعات هواپیما به چین به یکی از کالاهای حساس در روابط تجاری دو کشور تبدیل شده‌اند، زیرا هم صنعت هوانوردی چین به برخی تامین‌کنندگان آمریکایی وابسته است و هم صنایع آمریکا برای بخشی از مواد معدنی حیاتی به زنجیره عرضه تحت تسلط چین متکی هستند.
