رد پای طلا از دارفور تا دبی؛ گزارشها از زنجیره پیچیده استخراج تا صادرات
گزارشهای تازه از منابع بینالمللی و منطقهای نشان میدهد جریان استخراج و تجارت طلا در سودان، که از مناطق بیابانی دارفور آغاز میشود، همچنان نقش مهمی در حرکت طلا به سمت بازارهای خلیج فارس بهویژه دبی دارد. بر اساس این گزارشها، بخش قابل توجهی از طلای استخراجشده در مناطق پرتنش سودان، از مسیرهای مختلف زمینی و هوایی به امارات متحده عربی منتقل میشود و وارد پالایشگاهها و شبکههای تجاری این کشور میگردد.
بر پایه اطلاعات منتشرشده، داستان طلا در سودان به سال ۲۰۱۲ بازمیگردد؛ زمانی که سه فرد محلی با تجهیزات ساده کشف فلز، در نزدیکی منطقه «جیلی» در حومه دارفور به نشانههایی از وجود یک معدن بزرگ طلا دست یافتند. این کشف که بعدها به «کوه طلا» سودان معروف شد، آغازگر موجی از جستوجو، هجوم استخراجکنندگان و تغییرات گسترده در وضعیت اقتصادی و امنیتی منطقه بود. گزارشها بیان میکند که با انتشار خبر این کشف، هزاران نفر از مناطق مختلف سودان راهی این بخش از دارفور شدند و فعالیتهای گسترده حفاری آغاز شد.
بر اساس دادههای میدانی منتشرشده در سالهای پس از کشف کوه عامر، این منطقه بهصورت سالانه بخش قابل توجهی از طلای استخراجشده سودان را تأمین کرده و در کنار طلا، فلزاتی مانند آهن و آلومینیوم نیز در این محدوده یافت شده است. منابع خبری سودانی گزارش دادهاند که پس از جدایی جنوب سودان در سال ۲۰۱۱ و کاهش درآمدهای نفتی دولت مرکزی، توجه مردم و بخش بزرگی از فعالان اقتصادی به استخراج سنتی طلا معطوف شد و همین روند باعث هجوم گسترده به معادن تازهکشفشده دارفور گردید.
در ادامه این تحولات، گروههای مختلف مسلح وارد منطقه شدند تا کنترل فعالیتهای استخراجی را به دست بگیرند. حضور این گروهها، از جمله نیروهای شبهنظامی موسوم به «جنجوئید»، موجب افزایش تنش و درگیری در منطقه شد. گزارشها نشان میدهد که در سالهای ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ درگیریهای گستردهای بر سر کنترل معادن در دارفور رخ داده و صدها نفر در این منازعات کشته شدند. سقوط تونلهای استخراجی، جابهجایی اجباری ساکنان محلی و رقابت میان گروههای مختلف از جمله تحولاتی بوده که در این دوره گزارش شده است.
تا سال ۲۰۱۷، کنترل بخش اعظم منطقه کوه طلا به نیروهای «پشتیبانی سریع» (RSF) واگذار شد؛ نیروهایی که به رهبری محمد حمدان دقلو (حمیدتی) فعالیت میکردند. بنا بر اسناد منتشرشده توسط منابع سودانی و بینالمللی، طلا به یکی از منابع اصلی تأمین مالی این نیروها تبدیل شد و بخش قابل توجهی از درآمدهای ناشی از استخراج طلا به فعالیتهای نظامی آنان اختصاص یافت.
در گزارشها آمده است که شبکههای مرتبط با این گروهها، طلا را از مناطق مختلف دارفور و بهویژه از کوه عامر جمعآوری کرده و از طریق مسیرهای زمینی به چاد منتقل میکردند. پس از ورود طلا به خاک چاد، این محمولهها از مسیرهای مختلف تجاری با عنوان طلای «چادی» بستهبندی و به امارات متحده عربی صادر میشدند. براساس گزارش کارشناسان سازمان ملل، این انتقالها در سالهای اخیر بهصورت سازمانیافته و در قالب فعالیت شرکتهای ثبتشده انجام گرفته است.
در بخش دیگری از گزارشها، اشاره شده است که در سال ۲۰۲۳ با آغاز دور جدیدی از درگیریها در سودان، مسیر انتقال طلا دچار تغییراتی شد. به دلیل تخریب فرودگاه خارطوم و بیثباتی مسیرهای دریایی به بندر بورتسودان، نیروهای پشتیبانی سریع از روشهای جدیدی برای انتقال شمشها استفاده کردند. این روشها شامل جابهجایی با موتورسیکلت در مسیرهای محلی و ارسال محمولههایی از شهر نیالا در قالب بارهای کشاورزی بوده است.
اطلاعات منتشرشده توسط نهادهای بینالمللی نشان میدهد سودان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان طلا در جهان عرب محسوب میشود و طبق برآوردها، بیش از ۴۰ هزار محل اکتشاف و ۶۰ شرکت پالایش در ۱۳ ایالت این کشور فعال هستند. بخش قابل توجهی از طلای استخراجشده بهصورت رسمی یا غیررسمی راهی امارات میشود.
بر اساس گزارش «گلوبال ویتنس»، برآورد شده سودان سالانه حدود ۱۶ میلیارد دلار طلا به امارات صادر میکند. در سال ۲۰۲۴ میزان تولید رسمی طلا حدود ۶۴ تن اعلام شده اما تنها ۳۱ تن آن بهعنوان صادرات قانونی ثبت شده است و مابقی در زنجیرههای موازی، خارج از سیستمهای رسمی، منتقل شده است. در برخی اسناد آمده شرکتهای اماراتی مانند «کالوتی» در گذشته حجم قابل توجهی طلا از سودان خریداری کردهاند.
در سال ۲۰۲۳، ایالات متحده آمریکا تحریمهایی علیه ۱۱ شرکت مرتبط با تأمین مالی نیروهای پشتیبانی سریع وضع کرد که بخش زیادی از آنها در امارات ثبت شده بودند. این تحریمها با هدف محدودسازی جریان انتقال طلا به نیروهای مسلح سودانی صورت گرفت.
در گزارشهای دیگر نیز آمده است که امارات با وجود نداشتن معادن قابل توجه، یکی از مهمترین مراکز تجارت جهانی طلا است. این کشور با شبکه گسترده پالایشگاهها، شرکتهای لجستیکی و بازارهای فعال، نقش مرکز بینالمللی انتقال، پالایش و صادرات طلا را ایفا میکند. دادههای منتشرشده توسط سازمان ملل نشان میدهد در یک سال، امارات از ۴۶ کشور آفریقایی حدود ۴۴۶ تن طلا به ارزش بیش از ۱۵ میلیارد دلار وارد کرده است.
در غنا نیز گزارشهایی منتشر شده مبنی بر اینکه در پنج سال گذشته، ۲۲۹ تن طلا ناپدید شده و بخش عمده آن از مسیرهای غیررسمی وارد امارات شده است. در کشورهای مالی، بورکینافاسو و لیبی نیز روندهای مشابهی گزارش شده است.
در ادامه گزارشها، به حضور شرکتهای اماراتی در کشورهای یمن و لیبی اشاره شده است که در پروژههای استخراج طلا فعالیت دارند. در برخی گزارشها، تصاویر ماهوارهای از فعالیتهای مرتبط با استخراج در مناطقی مانند حضرموت و تعز منتشر شده است.
در پایان گزارشها آمده است که امارات بر پایه واردات گسترده طلا از مناطق مختلف آفریقا، موقعیت خود را بهعنوان یکی از مراکز مهم تجارت جهانی طلا حفظ کرده است. دادهها نشان میدهد شبکههای نظارتی این کشور نسبت به سایر مراکز بینالمللی کمتر سختگیرانه است و همین موضوع باعث ورود بخش مهمی از طلای استخراجشده از مناطق درگیر به زنجیره تجارت رسمی طلا میشود.
