آژانس جذب سرمایهگذاری خارجی چگونه مسیر ورود سرمایه به ایران را کوتاه میکند؟
با تصویب کاربرگ مربوط به مجوز تاسیس آژانس جذب سرمایهگذاری خارجی در هیات مقرراتزدایی و بهبود محیط کسبوکار، مسیر فعالیت رسمی نهادهای تخصصی برای معرفی فرصتهای سرمایهگذاری ایران و همراهی سرمایهگذاران خارجی وارد مرحله تازهای شده است. قرار گرفتن این مجوز در فهرست مجوزهای وزارت امور اقتصادی و دارایی، زمینهای فراهم میکند تا اشخاص حقوقی واجد شرایط بتوانند در چارچوب مشخص و تحت نظارت سازمان سرمایهگذاری و کمکهای اقتصادی و فنی ایران فعالیت کنند. هدف این سازوکار، ایجاد یک نقطه تماس تخصصی برای سرمایهگذارانی است که پیش از ورود سرمایه، به اطلاعات پروژه، خدمات مشاورهای و پیگیری فرآیندهای اداری نیاز دارند.
پشتوانه قانونی تشکیل این آژانسها به ماده ۳۰ قانون تامین مالی تولید و زیرساختها بازمیگردد. بر اساس این ماده، سازمان سرمایهگذاری مکلف شده است برای معرفی و جذب سرمایه خارجی و تامین مالی خارجی طرحهای تولیدی، زیربنایی و طرحهای تملک داراییهای سرمایهای، مجوز تاسیس کارگزاری یا آژانس جذب سرمایهگذاری را برای اشخاص حقوقی صادر کند. قانون همچنین برای فعالیت این مجموعهها شرایطی از جمله ثبت در قالب شرکت سهامی، برخورداری مدیران از تحصیلات دانشگاهی مرتبط و استفاده از حسابرس عضو جامعه حسابداران رسمی ایران را پیشبینی کرده است.
در ساختار جدید، آژانسها جایگزین سازمان سرمایهگذاری و کمکهای اقتصادی و فنی ایران نمیشوند و صدور مجوز سرمایهگذاری خارجی همچنان در چارچوب قانونی موجود انجام میشود. نقش این مجموعهها بیشتر بر شناسایی فرصتهای اقتصادی، آمادهسازی بستههای قابل ارائه به سرمایهگذار، معرفی پروژههای آماده، کاهش هزینه دسترسی به اطلاعات و همراهی متقاضی در مراحل اجرایی متمرکز است. این مدل همچنین با هدف گسترش ظرفیت بخش خصوصی و کاهش تمرکز خدمات مرتبط با جذب سرمایه در تهران طراحی شده تا فرصتهای سرمایهگذاری استانها نیز با ساختار حرفهایتری معرفی شوند.
خدمات تخصصی آژانسها برای سرمایهگذار خارجی
طبق دستورالعمل فعالیت کارگزاریهای جذب سرمایهگذاری، دامنه خدمات این مجموعهها تنها به معرفی یک پروژه محدود نیست. ارائه مشاوره درباره قوانین مالی، مالیاتی، تجاری و حقوقی، طراحی مدلهای مالی و تامین مالی، ارزیابی بازار، مکانیابی پروژه، تدوین مطالعات امکانسنجی و طرح توجیهی، معرفی مشوقها و معافیتهای قانونی و توضیح فرآیند دریافت مجوز سرمایهگذاری از جمله خدمات پیشبینی شده است. آژانسها همچنین میتوانند پیگیری درخواستهای مربوط به اخذ، تمدید و اصلاح مجوز سرمایهگذاری، ثبت ورود سرمایه و امور مرتبط با شرکت پروژه را در چارچوب مقررات دنبال کنند.
مهدی حیدری، معاون وزیر امور اقتصادی و دارایی و رئیس سازمان سرمایهگذاری، درباره کارکرد این مدل گفته است که ایجاد آژانسها به چابکی، تخصصی شدن و توسعه ظرفیت بخش خصوصی در حوزه جذب سرمایهگذاری کمک میکند. به گفته او، سرمایهگذار خارجی پیش از ورود به یک بازار به پاسخ روشن درباره پروژههای آماده، نحوه طی شدن فرآیندهای اداری و مرجع همراه و پاسخگو نیاز دارد. بر همین مبنا، آژانسها باید فرصتها را تحلیل کنند، بستههای سرمایهگذاری حرفهای ارائه دهند و پیگیریهای اداری و حقوقی را در طول مسیر انجام دهند.
اهمیت ایجاد کانالهای تخصصی جذب سرمایه در کنار حجم درخواستهای موجود نیز قابل مشاهده است. طبق آمار سازمان سرمایهگذاری، در سال ۱۴۰۴ نزدیک به ۶۵۰ درخواست سرمایهگذاری خارجی به ارزش حدود ۱۷ میلیارد دلار به تصویب رسید؛ رقمی که به معنای ورود کامل این میزان سرمایه به کشور نیست و تنها ارزش طرحهای مصوب را نشان میدهد. در دو جلسه نخست هیات سرمایهگذاری خارجی در سال ۱۴۰۵ نیز ۹۰ درخواست با ارزش مصوب ۶۱۷ میلیون دلار تایید شد. در سطح جهانی، گزارش سرمایهگذاری جهانی ۲۰۲۶ آنکتاد نشان میدهد جریان سرمایهگذاری مستقیم خارجی در سال ۲۰۲۵ با رشد ۶ درصدی به حدود ۱.۶ تریلیون دلار رسیده و اقتصادهای در حال توسعه حدود ۹۰۱ میلیارد دلار از این جریان را دریافت کردهاند.
فرآیند دریافت مجوز و نظارت بر فعالیت آژانسها
بر اساس توضیحات اعلام شده از سوی سازمان سرمایهگذاری، مجوز تاسیس آژانس پس از بررسی مدارک در دبیرخانه و هیات تشخیص صادر میشود و شش ماه اعتبار دارد. متقاضی در این دوره باید الزامات لازم برای دریافت مجوز فعالیت را تکمیل کند. تامین سرمایه مورد نیاز، فراهم کردن دفتر مناسب، اصلاح اساسنامه و ایجاد زیرساختهای لازم برای تحلیل پروژه و تولید محتوای تخصصی از جمله مواردی است که پیش از ورود به مرحله فعالیت ارزیابی میشود. پس از تایید شرایط، مجوز فعالیت با اعتبار دو سال صادر خواهد شد.
چارچوب نظارتی نیز برای این کارگزاریها پیشبینی شده است. سازمان سرمایهگذاری میتواند عملکرد آژانسها را به صورت مستقیم یا با همکاری مراکز خدمات بررسی کند و کارگزاری موظف است مستندات فعالیتهای خود را در اختیار مرجع ناظر قرار دهد. در صورت تخلف یا ارائه خدمات غیرحرفهای، ابزارهایی از تذکر و اخطار کتبی تا تنزل رتبه، تعلیق و در نهایت ابطال مجوز در دستورالعمل پیشبینی شده است. همچنین اگر مجوز یک آژانس تعلیق یا باطل شود، انتقال قراردادهای جاری به کارگزاری معتبر دیگر باید تحت نظارت سازمان و بدون تحمیل هزینه اضافی به متقاضی انجام شود.
یکی دیگر از بخشهای این برنامه، پیوند دادن ظرفیتهای استانی با شبکه جذب سرمایه خارجی است. قانون تامین مالی تولید و زیرساختها دستگاههای اجرایی و استانداریها را مکلف کرده است فرصتها و بستههای سرمایهگذاری قابل عرضه را شناسایی و اطلاعات آنها را به روز نگه دارند. در چنین ساختاری، آژانسهای تخصصی میتوانند میان پروژههای آماده در استانها و سرمایهگذاران خارجی نقش واسطه حرفهای داشته باشند و اطلاعات فنی، مالی و اجرایی پروژه را در قالب قابل ارزیابی در اختیار متقاضی قرار دهند.
متقاضیان تاسیس آژانس جذب سرمایهگذاری خارجی میتوانند درخواستها و مدارک خود را از مسیر اعلام شده توسط سازمان سرمایهگذاری پیگیری کنند. آدرس ایمیل ipa@investiniran.ir برای دریافت درخواستها اعلام شده و شماره تلفن ۰۲۱۳۹۹۰۲۱۵۸ نیز برای پاسخگویی به پرسشهای متقاضیان در نظر گرفته شده است. متقاضیان همچنین باید در کنار شیوهنامه تاسیس و فعالیت آژانسها، دستورالعمل ابلاغی مربوط به کارگزاریهای جذب سرمایهگذاری و الزامات قانونی مرتبط با مجوز فعالیت را بررسی کنند.
