پولدارترین شهرهای جهان؛ جابهجایی مرکز ثقل اقتصاد جهانی در افق ۲۰۵۰
گزارش جدید موسسه «آکسفورد ایکانومیکز» نشان میدهد که اقتصاد شهری جهان در حال تجربه یکی از بزرگترین تغییرات تاریخی خود است و پیشبینیها حاکی از آن است که تا سال ۲۰۵۰ بسیاری از شهرهای غربی جایگاه فعلی خود را از دست میدهند و همزمان، کلانشهرهای آسیایی با سرعت بیشتری در مسیر قدرتگیری قرار میگیرند. در این گزارش که با عنوان «شهرهای جهانی ۲۰۲۵» منتشر شده، تغییرات بزرگترین اقتصادهای شهری جهان بر اساس تولید ناخالص داخلی اسمی در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۵۰ بررسی شده است.
بر اساس دادههای این موسسه، روند انتقال مرکز ثقل اقتصاد جهانی از غرب به شرق طی دو دهه اخیر سرعت گرفته و عواملی مانند رشد جمعیت، توسعه زیرساختهای فناوری، افزایش سرمایهگذاری خارجی و حضور فعال در زنجیرههای جهانی تأمین، نقش مهمی در شکلگیری این روند داشتهاند. مقایسه نمودارهای منتشر شده توسط آکسفورد ایکانومیکز نشان میدهد که فهرست بزرگترین اقتصادهای شهری در جهان طی ۲۵ سال آینده دستخوش دگرگونیهای گسترده خواهد شد.
توکیو و نیویورک پیشتازان همیشهحاضر
در گزارش اخیر، شهرهای توکیو و نیویورک همچنان در صدر فهرست اقتصادهای بزرگ قرار دارند و در دهههای گذشته این جایگاه را حفظ کردهاند. با این حال، آکسفورد ایکانومیکز پیشبینی کرده است که توکیو از سال ۲۰۲۳ به بعد با روند نزولی مواجه میشود و احتمال دارد جایگاه خود را به چهارم یا پایینتر از آن تنزل دهد. این تغییر جایگاه به عواملی همچون پیر شدن جمعیت ژاپن، کاهش نرخ باروری، کاهش تعداد نیروی کار فعال و افت توان تولید نسبت داده شده است. طبق ارزیابی این موسسه، شرکتهای ژاپنی در سالهای اخیر در حوزه خدمات با ارزش افزوده بالا از رقبای منطقهای و جهانی عقب ماندهاند و این امر باعث شده مزیت نسبی سابق توکیو کاهش یابد.
علاوه بر این، توکیو در جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی عملکرد مطلوبی نداشته است. آکسفورد ایکانومیکز اشاره میکند که این نوع سرمایهگذاریها علاوهبر تأمین منابع مالی، نقش مهمی در انتقال فناوری، ارتقای مدیریت مدرن و تقویت رقابتپذیری ایفا میکنند. در نتیجه، برخی شهرهای آسیایی مانند شانگهای و سئول که موفق به جذب مقادیر قابلتوجهی سرمایهگذاری خارجی شدهاند، مسیر رشد سریعتری را طی میکنند.
آغاز عصر جدید اقتصاد شهری؛ حرکت قدرت از اقیانوس اطلس به اقیانوس آرام
بررسی روندهای جهانی نشان میدهد که از دهه ۲۰۲۰ به بعد جهش اقتصادی در شهرهای آسیایی شدت گرفته است. شهرهایی مانند شانگهای، سئول و برخی کلانشهرهای ژاپن از جمله اوساکا–کیوتو، رشد بالا و پایدار را تجربه کردهاند. عوامل مؤثر در این رشد شامل توسعه صنایع مبتنی بر فناوری، قدرت تولید صنعتی، افزایش جمعیت شهری و نقشآفرینی پررنگ در زنجیرههای جهانی تولید و تجارت ذکر شده است.
طبق پیشبینیهای آکسفورد ایکانومیکز، چین و کرهجنوبی در حال تثبیت جایگاه خود بهعنوان قطبهای اصلی اقتصاد جهانی در آینده هستند. در این میان، شانگهای بهعنوان نماد «ظهور آسیا» در اقتصاد شهری جهان معرفی شده است. در گزارش آمده که این شهر با برخورداری از زیرساختهای قدرتمند صنعتی و خدماتی، اقتصاد بزرگ و رو به رشد و چشمانداز بلندمدت توسعه، به یکی از رقبای جدی قدرتهای سنتی اقتصادی تبدیل شده است. درباره سئول نیز اعلام شده که این شهر بهلطف سرمایه انسانی قوی، بازار کار پویا و توسعه فناوریهای پیشرفته، از موتورهای اصلی رشد اقتصادی آسیا محسوب میشود؛ هرچند چالشهایی مانند مسائل محیطزیستی و روندهای جمعیتشناسی میتوانند مانع پایداری این رشد باشند.
افول نسبی ستارههای غربی
در مقابل، روند افول نسبی شهرهای غربی در گزارش بهوضوح قابل مشاهده است. هرچند اقتصادهای بزرگی همچون لندن، لسآنجلس، پاریس و شیکاگو همچنان در میان ده شهر برتر جهان باقی میمانند، اما دادهها نشان میدهد سهم آنها از اقتصاد جهانی بهتدریج کاهش مییابد. عوامل این افول شامل کند شدن رشد جمعیت، محدودیت ظرفیت توسعه، چالشهای ساختاری و رشد سریع رقبای آسیایی عنوان شده است. آکسفورد ایکانومیکز پیشبینی میکند که با ادامه روند فعلی، بسیاری از شهرهای غربی جایگاه خود را به رقبای آسیایی واگذار خواهند کرد.
شهرهایی که از قله فاصله گرفتهاند
بخش دیگری از گزارش به شهرهایی اشاره میکند که در ابتدای دهه ۲۰۰۰ در میان اقتصادهای بزرگ بودند اما تا سال ۲۰۵۰ با کاهش جایگاه مواجه میشوند. شهرهایی مانند واشنگتن دیسی، اوساکا–کیوتو، سائوپائولو و ناگویا در این دسته قرار دارند. این تغییر ردهبندی نشاندهنده پویایی گسترده اقتصاد جهانی و جابهجایی ترکیب قدرت اقتصادی در میان شهرهای جهان است.
تغییر معیارهای قدرت اقتصادی
آکسفورد ایکانومیکز در بخش پایانی گزارش خود تأکید میکند که اتکا به تولید ناخالص داخلی اسمی بهتنهایی نمیتواند تصویر کاملی از قدرت اقتصادی یک شهر ارائه دهد. این شاخص تحت تأثیر نرخ ارز، تورم و ساختار اقتصادی کشورها قرار دارد و به همین دلیل، عوامل دیگری مانند کیفیت زندگی، توزیع عادلانه درآمد، سطح فناوری، توسعه زیرساختها و پایداری محیطزیستی نیز باید در کنار GDP برای ارزیابی جامع اقتصاد شهری در نظر گرفته شود.
چشماندازی از آینده اقتصاد شهری جهان
بر اساس جمعبندی این گزارش، نقشه اقتصاد شهری جهان تا سال ۲۰۵۰ بهطور کامل بازطراحی خواهد شد و سهم آسیا از اقتصاد جهانی بهطور چشمگیری افزایش مییابد. این جابهجایی بزرگ اقتصادی تأثیرات گستردهای بر تجارت جهانی، بازار کار، مسیر توسعه فناوری و حتی موازنه سیاسی قدرت در جهان خواهد گذاشت. آکسفورد ایکانومیکز اعلام کرده است که اقتصاد جهانی بهتدریج از محور اقیانوس اطلس فاصله گرفته و به سمت محور اقیانوس آرام حرکت میکند؛ مسیری که شهرهای آسیایی در آن نقش اصلی را بر عهده خواهند داشت.
