ریال دیجیتال، ابزار جدید بانک مرکزی برای تحول در نظام پرداخت
با گذشت سه سال از انتشار پیشنویس سند ریال دیجیتال توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، اجرای آزمایشی این طرح وارد فاز عملیاتی شده و بهعنوان یکی از برنامههای راهبردی در نظام پرداخت کشور مطرح شده است. هدف از این پروژه ایجاد زیرساختی نوین در راستای تحول دیجیتال و پاسخ به نیازهای روزافزون اقتصاد دیجیتال اعلام شده است.
به گزارش ایسنا، ریال دیجیتال نوعی اسکناس الکترونیکی محسوب میشود که تمام ویژگیهای اسکناس فیزیکی را داراست، با این تفاوت که فاقد شکل کاغذی و فیزیکی است. با استفاده از ریال دیجیتال امکان انجام تراکنشهای خرد تا سقف ۱۵ میلیون تومان با حداکثر سرعت و حداقل فاصله زمانی برای شهروندان فراهم شده است.
بر اساس اعلام بانک مرکزی، این ابزار نوین صرفاً برای استفاده در داخل کشور طراحی شده و هیچ شهروند خارجی امکان نگهداری یا استفاده از ریال دیجیتال را ندارد. همچنین هیچ تراکنشی از طریق این ابزار مالی خارج از مرزهای کشور قابل انجام نیست. این موضوع یکی از جنبههای امنیتی و سیاستگذاری مهم پروژه محسوب میشود.
پیشنویس سند ریال دیجیتال در پاییز سه سال گذشته منتشر شد و از همان زمان بهعنوان یکی از اولویتهای کلان بانک مرکزی در دستور کار قرار گرفت. هدف از انتشار این سند، دریافت نظرات کارشناسان و متخصصان اقتصادی در حوزههای فناوری مالی، نظام بانکی و ارزهای دیجیتال اعلام شده بود. تاکنون نیز جلسات متعددی برای بررسی ابعاد اجرایی، امنیتی، حقوقی و فنی این طرح برگزار شده است.
ویژگیها و هدفگذاریهای کلان ریال دیجیتال
در این سند اهداف بانکهای مرکزی برای توسعه پول دیجیتال تشریح شده که شامل موارد زیر است:
- پاسخ به نیازهای جدید پرداخت در بستر اقتصاد دیجیتال
- افزایش دسترسی عمومی به پول بانک مرکزی
- بهبود اثربخشی ابزارهای نوین پرداخت
- مدیریت کاهش استفاده از اسکناس در جامعه
- ارتقاء تابآوری نظام پرداخت کشور
- گسترش ظرفیت سیاستگذاری پولی
- مقابله با مخاطرات ناشی از گسترش پولهای خصوصی
بانک مرکزی ایران با در نظر گرفتن این اهداف، ریال دیجیتال را بهعنوان بستری برای ارتقاء عملکرد نظام پرداخت و مدیریت موثرتر پول در اقتصاد طراحی کرده است.
تأکید مقامات بر ضرورت اجرایی شدن طرح
در همین راستا، محمدرضا فرزین، رئیس کل بانک مرکزی، در اظهاراتی اعلام کرد: ریال دیجیتال میتواند به عنوان ابزاری برای افزایش کارایی عملیات سیاست پولی مورد استفاده قرار گیرد و دقت در جمعآوری دادههای مالی و آماری را نیز ارتقاء دهد. وی افزود: با انتقال مستقیم منابع به کیفپولهای دیجیتال مردم، امکان سیاستگذاری هدفمندتر و سریعتر برای کنترل نقدینگی و تورم فراهم میشود.
همچنین، سید ستار هاشمی، معاون سابق وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، با اشاره به اهمیت این طرح اعلام کرد: ریال دیجیتال تنها یک تغییر شکلی نیست، بلکه یک ابزار محتوایی در سیاستهای کلان اقتصادی کشور به شمار میرود و اجرای صحیح آن میتواند زمینهساز توسعه اقتصاد دیجیتال در کشور باشد.
اجرای آزمایشی در جزیره کیش
بر اساس اعلام رسمی بانک مرکزی، اجرای آزمایشی پروژه ریال دیجیتال تابستان سال گذشته در جزیره کیش آغاز شد. در این فاز، بخشی از تراکنشها بهصورت دیجیتالی و از طریق کیفپولهای مخصوص ریال دیجیتال انجام گرفته تا زیرساختهای لازم در بستر بانکی و مالی کشور مورد ارزیابی قرار گیرد.
محدودیتهای تعریفشده در استفاده
به گفته مدیرعامل انجمن بلاکچین، سقف استفاده از ریال دیجیتال برای هر تراکنش تا سقف ۱۵ میلیون تومان تعیین شده و فعلاً تنها برای پرداختهای خرد مردم قابل استفاده است. این محدودیت با هدف جلوگیری از نوسانات شدید مالی، ریسکهای پولشویی و پایش دقیق گردش پول در سطح خرد تعریف شده است.
سیاست بانک مرکزی برای حکمرانی ریال
در راستای حاکمیت پولی و جلوگیری از گسترش استفاده از رمزارزهای بدون پشتوانه، بانک مرکزی ایران تأکید کرده که ریال دیجیتال ابزاری برای تقویت حکمرانی پولی است و در صورت گسترش استفاده آن در آینده، میتواند جایگزین بخشی از اسکناسهای فیزیکی در گردش شود. این ابزار همچنین امکان کنترل دقیقتری بر نحوه توزیع یارانهها، تسهیلات و منابع مالی دولتی فراهم میسازد.
برنامه بانک مرکزی برای آینده ریال دیجیتال
بر اساس اعلام رسمی مسئولان، عملیاتیسازی کامل ریال دیجیتال یکی از اهداف اولویتدار بانک مرکزی در سال جاری است. برنامه جامع بهرهبرداری از این ابزار در دست تهیه است و بهزودی مراحل تکمیلی و صدور دستورالعملهای اجرایی آن اعلام خواهد شد.
در حال حاضر بیش از ۲۰ کشور جهان از جمله چین، روسیه، هند و اتحادیه اروپا نیز پروژههای ارز دیجیتال ملی را بهصورت آزمایشی یا عملیاتی آغاز کردهاند. ایران نیز در مسیر توسعه این ابزار در سطح ملی قرار گرفته و اجرای موفق آن میتواند گامی مهم در تقویت زیرساختهای پولی و مالی کشور محسوب شود.
