واردات کالاهای اساسی ظرفیت بخشی از انبارها را به مرز اشباع رسانده است
افزایش پیوسته ورود محمولههای خوراکی و نهادههای مورد نیاز تولید، ظرفیت نگهداری در شماری از انبارهای کشور را محدود کرده است. کاوه زرگران، دبیر انجمن غلات انسانی ایران و رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی تهران، اعلام کرد حجم کالاهای رسیده و محمولههای در حال ورود به اندازهای است که برخی مراکز تخلیه و ذخیره سازی برای پذیرش بار جدید با کمبود فضا روبه رو شدهاند. بر پایه توضیحات او، موجودی فعلی و برنامه واردات، تامین اقلام اصلی را پوشش میدهد و جریان ورود کالا همچنان ادامه دارد.
گزارشهای منتشر شده از مبادی بندری و گمرکی نیز از تداوم ورود کالاهای اساسی حکایت دارد. رئیس کل گمرک ایران پیشتر اعلام کرده بود از نهم اسفند ۱۴۰۴ تا ابتدای اردیبهشت ۱۴۰۵ حدود دو میلیون و ۲۰۰ هزار تن کالای اساسی تنها از گمرک بندر امام خمینی ترخیص قطعی شده است. این حجم شامل بخشی از نهادههای دامی، غلات، روغن و سایر اقلام مورد نیاز شبکه تولید و مصرف بوده و نشان میدهد بندر امام همچنان یکی از اصلیترین دروازههای ورود این گروه کالایی است.
فشار ورود محمولهها بر ظرفیت تخلیه و نگهداری
محدود شدن فضای انبار به معنای توقف تامین نیست، اما میتواند برنامه تخلیه، انتقال و توزیع را به مدیریت دقیقتری نیازمند کند. زمانی که ورود کشتی، تخلیه در اسکله، انجام تشریفات گمرکی و خروج کامیون یا واگن با سرعت یکسان پیش نرود، بخشی از کالا مدت بیشتری در محوطه بندری یا انبار باقی میماند. در چنین شرایطی، افزایش موجودی ممکن است به شکل تراکم کالا دیده شود و ظرفیت پذیرش محمولههای بعدی را کاهش دهد. اظهارات تازه دبیر انجمن غلات نیز بیشتر بر همین محدودیت عملیاتی متمرکز است و نه کمبود در مبادی تامین.
آمار مناطق آزاد و ویژه اقتصادی تصویر دیگری از گستردگی جریان واردات ارائه میکند. بر اساس اعلام دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد، از نهم اسفند ۱۴۰۴ تا شانزدهم خرداد ۱۴۰۵ بیش از یک میلیون و ۶۱۵ هزار و ۹۷۵ تن کالای اساسی از مبادی این مناطق وارد زنجیره تامین شده است. گندم، برنج، روغن، حبوبات، شکر، چای، گوشت قرمز، کنجاله سویا، ذرت و جو در میان اقلام اعلام شده قرار داشتهاند. بخشی از این کالاها از مسیرهای بندری و بخشی از طریق گمرکها و پایانههای لجستیکی وارد شبکه توزیع شدهاند.
عملکرد ثبت شده در بندر امام خمینی نیز پیش از این از رشد عملیات حکایت داشت. میزان تخلیه و بارگیری کالاهای اساسی در ده ماهه سال ۱۴۰۴ به بیش از ۱۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تن رسیده بود که در مقایسه با دوره مشابه سال قبل حدود ۱۵ درصد افزایش نشان میداد. استمرار چنین حجمی، علاوه بر ظرفیت اسکله و تجهیزات تخلیه، به ناوگان حمل زمینی، سیلوها، مخازن روغن، انبارهای سرپوشیده و هماهنگی میان دستگاههای گمرکی و تجاری وابسته است. پر شدن بخشی از انبارها در این چارچوب میتواند حاصل فاصله زمانی میان ورود کالا و انتقال آن به مراکز مصرف یا کارخانهها باشد.
در ماههای اخیر استفاده از مسیرهای متنوعتر نیز در برنامه تامین قرار گرفته است. در کنار بنادر جنوبی، مسیر دریای خزر و شبکه ریلی برای انتقال غلات و نهادهها مورد استفاده قرار گرفتهاند. افزایش سهم مسیر شمالی، وابستگی عملیات وارداتی به یک مبدا را کاهش میدهد و امکان توزیع محمولهها میان چند پایانه را فراهم میکند. با این حال، ظرفیت بنادر خزری، اندازه شناورها، توان تخلیه و دسترسی به واگن و کامیون همچنان بر سرعت انتقال کالا از مبدا تا انبارهای داخلی اثر میگذارد.
تامین جو و کنجاله و ادامه ورود برنج و روغن
زرگران درباره وضعیت نهادههای دامی گفته است در تامین جو و کنجاله مشکل کمبود وجود ندارد و برای ذرت نیز علاوه بر موجودی فعلی، محمولههای دیگری در مسیر کشور قرار گرفته است. این سه قلم در هزینه تولید دام و طیور نقش مستقیم دارند و نظم در ورود، ترخیص و توزیع آنها برای فعالیت واحدهای تولیدی اهمیت دارد. وفور کالا در انبار زمانی به بازار تولید منتقل میشود که تخصیص، خروج از مبادی و تحویل به مصرف کننده صنعتی نیز بدون وقفه انجام شود.
در بخش روغن، دبیر انجمن غلات از ورود حجم مناسب محمولهها خبر داده و وضعیت تامین را مطلوب توصیف کرده است. روغن خام و دانههای روغنی معمولا پس از ورود باید در مخازن مناسب نگهداری یا به کارخانههای فرآوری منتقل شوند؛ بنابراین ظرفیت ذخیره سازی این گروه با انبار غلات تفاوت دارد. بالا بودن موجودی در مبادی وارداتی میتواند نیاز کوتاه مدت کارخانهها را پوشش دهد، اما تداوم عرضه در بازار به برنامه تولید، بسته بندی، حمل و توزیع وابسته است.
وضعیت برنج هندی با سایر اقلام تفاوت دارد. به گفته زرگران، حدود یک هفته از آغاز دوباره ورود محمولههای برنج از هند گذشته، اما حجم عرضه در بازار هنوز به سطح مورد انتظار نرسیده است. فاصله میان ورود کالا و مشاهده اثر آن در خرده فروشی میتواند به زمان ترخیص، انتقال به انبارهای مقصد، بسته بندی و توزیع عمده مربوط باشد. بر همین اساس، ادامه واردات و تسریع ورود برنج به شبکه فروش برای افزایش عرضه این محصول دنبال میشود.
مسئولان رقم دقیق ذخایر راهبردی را منتشر نکردهاند، اما دادههای اعلام شده از ترخیص چند میلیون تن کالا در مبادی اصلی و ورود همزمان محمولههای تازه حکایت دارد. در این میان، موضوع اصلی از مرحله سفارش و حمل به مرحله مدیریت ظرفیت انبار، سرعت خروج کالا و رساندن اقلام وارداتی به کارخانهها و بازار منتقل شده است. روند تامین جو، ذرت، کنجاله، روغن و برنج ادامه دارد و دستگاههای مرتبط باید جریان تخلیه و توزیع را متناسب با حجم ورودی تنظیم کنند.
