ورود امارات به عرصه ژئوپلیتیک قفقاز با محوریت سرمایهگذاری اقتصادی
گزارشها حاکی از آن است که امارات متحده عربی با توسعه همکاریهای اقتصادی و سرمایهگذاریهای زیرساختی در قفقاز جنوبی، در حال افزایش نقش خود در تحولات منطقهای است. این اقدامات در هماهنگی با ترکیه و جمهوری آذربایجان انجام شده و همزمان ایران نیز تلاش کرده با فعالسازی ظرفیتهای اقتصادی و ترانزیتی خود، جایگاه منطقهای خود را حفظ کند.
به گزارش خبرگزاری فارس، محمد بن زاید، رئیس دولت امارات متحده عربی، اخیراً در سفر رسمی به آنکارا با رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، دیدار و گفتگو کرده است. در جریان این سفر، چندین توافقنامه در حوزههای مختلف از جمله همکاریهای امنیتی، اقتصادی، کنسولی، اطلاعات طبقهبندیشده، گردشگری و صنعت میان دو کشور امضا شد.
این توافقها بخشی از تلاشهای مشترک امارات و ترکیه برای گسترش همکاریهای دوجانبه و همچنین نقشآفرینی در پروژههای فرامنطقهای بهویژه در قفقاز جنوبی و آسیای مرکزی است. روابط میان دو کشور از سال ۲۰۲۱ و پس از آشتی سیاسی، روندی صعودی داشته و به مرحله همکاریهای عملیاتی در مناطق ثالث وارد شده است.
بر اساس گزارشهای موجود، امارات از طریق سرمایهگذاری در پروژههای مشترک، زیرساختهای ترانزیتی، انرژیهای تجدیدپذیر و فناوری، در حال تثبیت نقش فعال خود در منطقه قفقاز جنوبی است. در این چارچوب، همکاریهای اقتصادی ابوظبی با جمهوری آذربایجان بهعنوان شریک راهبردی ترکیه در قفقاز افزایش یافته است.
امارات متحده عربی ضمن امضای توافقنامههای اقتصادی با آذربایجان، در پروژههای مرتبط با بازسازی مناطق آسیبدیده از جنگ قرهباغ و نیز طرحهای انرژی سبز مشارکت کرده است. همچنین، مشارکت در اجرای پروژه کریدور زنگزور، که آذربایجان را به نخجوان و ترکیه متصل میکند، یکی از ابعاد این حضور اقتصادی محسوب میشود.
تحرکات اخیر امارات در این حوزه، از سوی برخی منابع بهعنوان ورود این کشور به رقابتهای ژئوپلیتیکی قفقاز جنوبی تعبیر شده است؛ منطقهای که ایران نیز در آن منافع و جایگاه سنتی دارد. در همین راستا، امارات علاوه بر سرمایهگذاری اقتصادی، اقدام به توسعه نقش خود در سازمانهایی نظیر سازمان همکاری اقتصادی (اکو) و سازمان کشورهای ترک (OTS) کرده است.
در مقابل این تحرکات، ایران نیز در دو سال گذشته اقدامات متعددی را در راستای حفظ توازن منطقهای انجام داده است. از جمله این اقدامات، میتوان به موضعگیری صریح در برابر پروژه کریدور زنگزور اشاره کرد. مقامات ایرانی بارها تأکید کردهاند که هرگونه تغییر ژئوپلیتیکی در مرزهای منطقه خط قرمز جمهوری اسلامی ایران محسوب میشود.
همچنین ایران با برگزاری رزمایشهای نظامی در نزدیکی مرزهای آذربایجان و ارمنستان، پیامهایی با هدف بازدارندگی به بازیگران منطقهای مخابره کرده است. در حوزه دیپلماسی اقتصادی نیز تهران تلاش کرده از طریق گسترش همکاری با ارمنستان و تقویت پروژههایی نظیر کریدور خلیج فارس به دریای سیاه، جایگاه ترانزیتی خود را تقویت کند.
همکاری سهجانبه با هند، توسعه ارتباطات زمینی و ریلی با کشورهای حوزه قفقاز و استفاده از ابتکاراتی مانند فرمت ۳+۳ نیز بخشی از اقدامات ایران در مقابله با محور ترکیه ـ امارات ـ آذربایجان محسوب میشود. در این چارچوب، توافقهای ترانزیتی با روسیه، هند و قزاقستان و تمرکز بر کریدور شمال ـ جنوب نیز پیگیری شده است.
در حوزه انرژی، ایران با تقویت تبادل گازی سهجانبه با ترکمنستان و آذربایجان، و همکاریهای انتقال انرژی با ارمنستان و کشورهای آسیای مرکزی، تلاش کرده سهم خود در بازار منطقهای را حفظ کند. این اقدامات در حالی انجام میشود که امارات نیز بهطور موازی در حال توسعه سرمایهگذاری در بخش انرژیهای نو و تجدیدپذیر در منطقه قفقاز است.
در حال حاضر، اگرچه ایران با برخی موانع زیرساختی و محدودیتهای ناشی از تحریمها مواجه است، اما همچنان از ظرفیتهای مهم ژئوپلیتیکی و موقعیت جغرافیایی ممتاز برای نقشآفرینی در منطقه برخوردار است. گزارشها نشان میدهند که ایران با بهرهگیری از ظرفیتهای اقتصادی و ترانزیتی خود، در تلاش برای حفظ و تثبیت جایگاه منطقهای خود در برابر تحرکات جدید بازیگران رقیب است.
در مجموع، افزایش تحرکات اقتصادی و دیپلماتیک امارات در قفقاز، همزمان با گسترش همکاری با ترکیه و آذربایجان، موجب شده تا توازن قدرت در این منطقه حساس دچار تغییراتی شود. در عین حال، اقدامات متقابل ایران در حوزه دیپلماسی اقتصادی، نظامی و ترانزیتی نیز بهعنوان بخشی از پاسخ به این روند ارزیابی میشود.
