صندوق سرمایهگذاری ارزی در آستانه ورود به بازار مالی ایران
بازار مالی ایران در آستانه راهاندازی ابزار تازهای قرار گرفته است که میتواند مسیر نگهداری و سرمایهگذاری ارز را برای بخشی از دارندگان منابع ارزی تغییر دهد. بر اساس اعلام رئیس کل بانک مرکزی، نخستین صندوق سرمایهگذاری ارزی با درآمد ثابت قرار است تا پایان شهریورماه فعالیت خود را آغاز کند. تاکنون هشت بانک درخواست تاسیس چنین صندوقهایی را به بانک مرکزی ارائه کردهاند و دو بانک بزرگ نیز در مراحل نهایی دریافت مجوز قرار دارند.
هدف اصلی صندوق سرمایهگذاری ارزی جمعآوری منابع ارزی خرد و راکدی است که نزد اشخاص حقیقی و حقوقی نگهداری میشود و در حال حاضر نقش مستقیمی در تامین مالی ندارد. منابع جذب شده پس از ورود به صندوق، در چارچوب مقررات به داراییهای ارزی با درآمد ثابت اختصاص پیدا میکند تا هم برای سرمایهگذار امکان دریافت بازده ارزی ایجاد شود و هم بخشی از منابع مورد نیاز طرحهای مولد و صادرات محور از مسیر بازار مالی تامین شود.
عبدالناصر همتی با اشاره به مصوبه هیات عالی بانک مرکزی اعلام کرده است که صندوقهای ارزی به صورت همزمان زیر نظر بانک مرکزی و سازمان بورس و اوراق بهادار فعالیت خواهند کرد. به گفته او، سازوکار نظارتی این ابزار با هدف افزایش شفافیت، انتظام بخشی به فعالیت صندوقها و صیانت از حقوق سرمایهگذاران طراحی شده است. بانک مرکزی همچنین اعلام کرده درخواست هشت بانک در حال بررسی است و پیشبینی میشود یکی از صندوقهای در آستانه دریافت مجوز، پس از تکمیل مراحل قانونی تا پایان شهریور وارد مرحله فعالیت شود.
سرمایهگذاری فقط با ارز و بازپرداخت نیز به صورت ارزی
ساختار صندوق سرمایهگذاری ارزی با صندوقهای متعارف ریالی تفاوت مهمی دارد. سرمایهگذار برای خرید واحدهای صندوق نمیتواند ریال پرداخت کند و باید ارز اسکناس یا حواله ارزی در اختیار مدیر عملیات ارزی صندوق قرار دهد. اصل سرمایه و سود نیز به صورت ارزی و بر مبنای ارز منتخب همان صندوق پرداخت میشود. ارز منتخب میتواند بر اساس اساسنامه و امیدنامه هر صندوق، ارزهایی مانند دلار، یورو یا درهم باشد و تمامی محاسبات مربوط به واحدهای سرمایهگذاری نیز با همان ارز انجام میشود.
طبق ضوابط اعلام شده از سوی مرکز مبادله ارز و طلای ایران، ارز اسکناس در اختیار مردم و فعالان اقتصادی، درآمدهای ارزی غیرصادراتی مازاد بر تعهدات ارزی و ارزهای دارای منشا خارجی امکان ورود به این صندوقها را دارند. در مقابل، منابع ارزی حاصل از صادرات که هنوز مشمول تعهد ارزی صادراتی هستند، نمیتوانند برای سرمایهگذاری در صندوق استفاده شوند. این محدودیت باعث میشود مسیر ورود منابع به صندوق از ابتدا با مقررات ارزی کشور هماهنگ باشد.
داراییهای قابل سرمایهگذاری صندوق سرمایهگذاری ارزی نیز از پیش مشخص شدهاند. بخشی از منابع میتواند در سپردههای ارزی شبکه بانکی قرار گیرد و بخش دیگری به اوراق ارزی، گواهی سپرده مدتدار ویژه سرمایهگذاری خاص ارزی و سایر ابزارهای مجاز اختصاص یابد. صندوقها همچنین در چارچوب مقررات میتوانند در برخی ابزارهای ارزی نقش متعهد پذیرهنویسی یا متعهد خرید را بر عهده بگیرند. به این ترتیب منابع خرد ارزی میتواند به تامین مالی پروژههایی متصل شود که برای توسعه تولید یا ظرفیت صادراتی به منابع ارزی نیاز دارند.
یکی از نخستین نمونههای این ساختار به بانک ملت مربوط است. این بانک از طریق شرکت تامین سرمایه بانک ملت، مجوز بانک مرکزی و موافقت اصولی سازمان بورس را برای راهاندازی صندوق در داراییهای ارزی با درآمد ثابت دریافت کرده است. در ساختار اعلام شده این صندوق، بانک ملت مدیر ثبت، مدیر عملیات ارزی و ضامن نقدشوندگی است و شرکت تامین سرمایه بانک ملت مدیریت صندوق را بر عهده دارد. فرشید فرخ نژاد، مدیرعامل بانک ملت، نیز اعلام کرده دریافت منابع، سرمایهگذاری وجوه، محاسبه ارزش خالص داراییها، پرداخت سود و بازپرداخت اصل سرمایه در این صندوق ماهیت ارزی خواهد داشت.
بازده و نقدشوندگی در مرکز توجه سرمایهگذاران ارزی
ورود صندوق سرمایهگذاری ارزی به بازار مالی زمانی میتواند به جذب ارزهای راکد منجر شود که شرایط بازده و دسترسی به منابع برای دارندگان ارز قابل قبول باشد. در صندوق سرمایهگذاری ارزی، وجود ضامن نقدشوندگی با هدف فراهم کردن امکان ابطال واحدها و دریافت ارز در زمان درخواست سرمایهگذار پیشبینی شده است. همچنین بر اساس مقررات، سقف قابل صدور واحدهای سرمایهگذاری صندوقهای ارزی برای هر سال از سوی بانک مرکزی تعیین میشود و تغییر این سقف در فاصله کمتر از یک سال به تایید کمیسیون ارز نیاز دارد.
صندوق سرمایهگذاری ارزی از نظر ماهیت بازده نیز با خرید مستقیم ارز یا صندوق طلا یکسان نیست. دارنده واحد صندوق، منابع خود را در یک سبد از داراییهای ارزی با درآمد ثابت قرار میدهد و بازده او به عملکرد همین داراییها و ضوابط صندوق وابسته است. در مقابل، بازده خرید مستقیم ارز بیشتر تحت تاثیر تغییر قیمت ارز قرار میگیرد و صندوق طلا نیز به تحولات قیمت طلا وابسته است. به همین دلیل ارزیابی بازده ارزی، کیفیت داراییهای صندوق، اعتبار ناشران اوراق و امکان نقد کردن واحدها از عوامل مهم برای مقایسه این ابزار با گزینههای دیگر خواهد بود.
رئیس کل بانک مرکزی نیز بازده، ریسک و نقدشوندگی را از معیارهای اصلی تصمیم سرمایهگذار دانسته است. از سوی دیگر، چون ورود به صندوق سرمایهگذاری ارزی فقط با ارز امکان دارد، ترکیب منابع ورودی اهمیت زیادی پیدا میکند. اگر بخش عمده سرمایه از ارزهای موجود و راکد تامین شود، این ابزار میتواند منابع غیرفعال را وارد چرخه رسمی تامین مالی کند؛ اما در صورتی که بخشی از متقاضیان برای خرید واحد صندوق ابتدا به تهیه ارز اقدام کنند، تقاضای تازهای نیز میتواند در بازار ارز شکل بگیرد.
چارچوب فعلی صندوق سرمایهگذاری ارزی حاصل همکاری بانک مرکزی، سازمان بورس و اوراق بهادار و مرکز مبادله ارز و طلای ایران است. مقررات مربوط به ارکان ناظر بر عملیات ارزی نیز در خردادماه تصویب شده و برای دریافت و پرداخت منابع، عملیات حواله، ثبت واحدها و تضمین نقدشوندگی وظایف مشخصی در نظر گرفته شده است. با نزدیک شدن به پایان شهریور، بازار اکنون در انتظار تکمیل مجوزها و اعلام جزئیات امیدنامه نخستین صندوقهاست تا نرخ بازده، ارز منتخب، نحوه صدور و ابطال واحدها و ترکیب دقیق داراییهای هر صندوق مشخص شود.
