کاهش تردد در راس تنوره بازار انرژی را نگران کرده است
بررسی تازه تصاویر ماهوارهای راداری سنتینل یک از محدوده راس تنوره نشان میدهد که اسکلههای اصلی این مجموعه در زمان ثبت تصاویر، بدون حضور ابرنفتکشهای پهلوگرفته بودهاند. این وضعیت برای پایانه صادراتی نفت عربستان اهمیت ویژهای دارد، زیرا راس تنوره یکی از بزرگترین مراکز بارگیری نفت خام جهان است و بخش مهمی از صادرات دریایی آرامکو از این منطقه به بازارهای آسیایی انجام میشود. نبود نفتکشهای بزرگ در اسکلهها، در کنار افت عبور کشتیها از تنگه هرمز، نشانهای از ادامه اختلال در زنجیره انتقال نفت منطقه به شمار میرود.
دادههای کشتیرانی نشان میدهد آخرین ابرنفتکش تاییدشده که از راس تنوره بارگیری کرده، نفتکش اسپین بی بوده است. این کشتی در دوازدهم ژوئیه حدود دو میلیون بشکه نفت خام دریافت کرد و پس از نزدیک به سه هفته، در سی و یکم ژوئیه از تنگه هرمز خارج شد و در نزدیکی فجیره لنگر انداخت. فاصله زمانی میان بارگیری و خروج، تصویری روشن از کندی عملیات حمل، انتظار طولانی کشتیها و محدود شدن ظرفیت عملی صادرات ارائه میکند.
راس تنوره در اواخر ژوئن پس از وقفهای نزدیک به چهار ماه دوباره فعالیت بارگیری را آغاز کرده بود. در نخستین روزهای بازگشایی، چند ابرنفتکش در پایانه حضور یافتند و دست کم پنج کشتی حامل مجموع ده میلیون بشکه نفت توانستند منطقه را ترک کنند. با این حال، افزایش دوباره ریسک کشتیرانی در ماه ژوئیه روند عادی سازی صادرات را متوقف کرد و تعداد کشتیهای آماده ورود به خلیج فارس به شکل محسوسی کاهش یافت.
تصاویر سنتینل یک به دلیل استفاده از امواج راداری، امکان پایش سطح دریا را در شب و شرایط ابری فراهم میکنند، اما تصاویر ماهوارهای به صورت روزانه از یک نقطه ثبت نمیشوند. از سوی دیگر، برخی کشتیها برای کاهش ریسک، سامانه شناسایی خودکار خود را خاموش میکنند. بنابراین نبود نفتکش در یک تصویر به تنهایی به معنای توقف کامل صادرات نیست، ولی همزمانی آن با دادههای کپلر و ال اس ای جی درباره افت شدید تردد، احتمال کاهش واقعی بارگیری را تقویت میکند.
کاهش عبور نفتکشها از مسیر اصلی صادرات خلیج فارس
آمار روز جمعه کپلر فقط چهار خروج کالایی و هیچ ورود کالایی را در تنگه هرمز ثبت کرد. یک روز پیش از آن نیز فقط سه کشتی عبور کرده بودند. مجموع ظرفیت بار دو ابرنفتکش اسپین بی و نوبل نزدیک چهار میلیون بشکه بود. نوبل محموله نفت بصره عراق را دریافت کرده و مقصد آن چین اعلام شده است. این آمار با سطح معمول رفت و آمد در یکی از پرترددترین مسیرهای انرژی جهان فاصله زیادی دارد.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا برآورد کرده است که در سال ۲۰۲۴ روزانه حدود بیست میلیون بشکه نفت و فرآورده نفتی از تنگه هرمز عبور میکرد که معادل نزدیک به بیست درصد مصرف جهانی سوختهای مایع بود. نزدیک به یک پنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع نیز از همین مسیر انجام میشد. در چنین مقیاسی، کاهش تردد حتی برای چند روز میتواند برنامه تحویل پالایشگاهها، موجودی انبارها، نرخ اجاره نفتکش و هزینه تامین انرژی واردکنندگان را تغییر دهد.
آژانس بین المللی انرژی در گزارش ژوئیه اعلام کرده است که عرضه جهانی نفت در ژوئن با افزایش روزانه چهار میلیون و صد هزار بشکه به ۹۸ میلیون و ۸۰۰ هزار بشکه رسید، زیرا بخشی از جریان صادرات خلیج فارس از سر گرفته شد. با وجود این افزایش، تولید جهانی همچنان روزانه حدود نه میلیون و چهارصد هزار بشکه کمتر از سطح پیش از اختلالها بود. در محاسبات همین نهاد، میانگین تولید از دست رفته منطقه طی ژوئن روزانه هشت میلیون و سیصد هزار بشکه ثبت شده است.
افت تردد فقط به راس تنوره محدود نیست و پایانههای نفتی عراق، کویت، امارات و قطر نیز با تاخیر در ورود یا خروج کشتیها روبهرو شدهاند. برخی نفتکشها پس از نزدیک شدن به تنگه تغییر مسیر دادهاند و شماری دیگر در نقاط امنتر منتظر دریافت مجوز عبور ماندهاند. این وضعیت باعث شده شرکتهای بازرگانی برای تحویل محمولهها زمان بیشتری در نظر بگیرند و پالایشگاههای آسیایی گزینههای جایگزین را از بازارهای دورتر بررسی کنند.
افزایش هزینه بیمه و فشار بر مسیر جایگزین دریای سرخ
یکی از مهمترین موانع بازگشت نفتکشها، جهش هزینه بیمه خطر جنگ است. گزارشهای بازار بیمه نشان میدهد نرخ پوشش برای برخی سفرهای خلیج فارس تا حدود سه درصد ارزش کشتی افزایش یافته است. از آنجا که ارزش یک ابرنفتکش میتواند به چند صد میلیون دلار برسد، هزینه بیمه یک سفر ممکن است به چند میلیون دلار نزدیک شود. این مبلغ جدا از کرایه حمل، هزینه سوخت، دستمزد خدمه و خسارت ناشی از توقف طولانی کشتی محاسبه میشود.
عربستان برای کاهش وابستگی به مسیر خلیج فارس، بخشی از نفت خود را از طریق خط لوله شرق به غرب به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل کرده است. این مسیر امکان ارسال محموله به کانال سوئز و خط لوله سومد را فراهم میکند، اما ظرفیت آن جایگزین کامل راس تنوره نیست. محدود شدن تردد در باب المندب نیز ریسک مسیر دریای سرخ را افزایش داده و برخی کشتیهای مرتبط با نفت عربستان مسیر طولانی دور آفریقا را انتخاب کردهاند.
برخلاف ادعای بسته بودن کامل باب المندب، دادههای کپلر نشان میدهد در روز پنجشنبه بیست و نه کشتی کالایی از این آبراه عبور کردند که شامل دو ابرنفتکش، دو نفتکش سوئزمکس و شش نفتکش آفرامکس بود. با این حال، کاهش مقطعی رفت و آمد و تغییر مسیر نفتکشهای سعودی نشان میدهد مالکان کشتی همچنان تصمیمهای خود را بر پایه سطح ریسک، امکان دریافت بیمه و هزینه سفر تنظیم میکنند.
فشار ایجادشده در مسیرهای صادراتی بر بازار نفت نیز اثر گذاشته است. قیمت نفت برنت در معاملات سی و یکم ژوئیه به حدود ۹۰ دلار و ۳۴ سنت برای هر بشکه رسید و رشد ماهانه آن به نزدیک بیست و چهار درصد رسید. نفت خام آمریکا نیز حدود ۸۵ دلار و ۵۴ سنت معامله شد و در ماه ژوئیه نزدیک بیست و سه درصد افزایش یافت. تغییر روزانه شمار نفتکشهای عبوری اکنون به یکی از عوامل اصلی نوسان قیمت تبدیل شده است.
