بحران تنگه هرمز هزینه انرژی اروپا را در آستانه زمستان افزایش داده است
اختلال در مسیرهای صادرات انرژی خلیج فارس و محدود شدن جریان محموله‌های گاز طبیعی مایع از قطر، بازار انرژی اروپا را در آستانه فصل سرد با فشار تازه‌ای روبه‌رو کرده است. افزایش قیمت گاز، سوخت‌های مایع و هزینه حمل‌ونقل انرژی باعث شده دولت‌ها و موضوع ذخایر و امنیت عرضه را دوباره در مرکز برنامه‌ریزی اقتصادی قرار دهد. بخش مهمی از این فشار به بحران تنگه هرمز مربوط است؛ مسیری که پیش از تشدید اختلال‌ها سهم بزرگی در انتقال نفت و گاز طبیعی مایع جهان داشت.
برآورد آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد حدود ۹۳ درصد صادرات گاز طبیعی مایع قطر و ۹۶ درصد صادرات امارات از تنگه هرمز عبور می‌کرد و مجموع این جریان نزدیک به یک پنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع را تشکیل می‌داد. برای بخش بزرگی از این حجم نیز مسیر جایگزین عملیاتی وجود ندارد. هرچند مقصد اصلی محموله‌های عبوری از هرمز در سال گذشته بازارهای آسیایی بوده است، اختلال در این مسیر بر قیمت جهانی اثر می‌گذارد و خریداران اروپایی را نیز ناچار می‌کند برای جذب محموله‌های آزاد با کشورهای آسیایی رقابت کنند.
فشار بر عرضه قطر در ماه‌های اخیر شدت گرفته است. قطر انرژی اعلام کرده آسیب وارد شده به تاسیسات این کشور حدود ۱۷ درصد از ظرفیت تولید گاز طبیعی مایع را از مدار خارج کرده و تعمیر کامل بخشی از واحدهای آسیب‌دیده ممکن است چند سال زمان ببرد. همزمان، داده‌های حمل‌ونقل دریایی نشان می‌دهد صادرات قطر نسبت به شرایط عادی به شدت کاهش یافته و برخی قراردادهای تحویل به مشتریان اروپایی و آسیایی با اعلام شرایط فورس ماژور مواجه شده‌اند. با وجود افزایش محدود رفت‌وآمد برخی کشتی‌های مرتبط با قطر در هفته‌های اخیر، بازار هنوز بازگشت پایدار عرضه به سطح پیشین را قطعی نمی‌داند.
ذخایر پایین‌تر اروپا و رشد هزینه واردات گاز
اتحادیه اروپا نسبت به بحران انرژی سال ۲۰۲۲ از ظرفیت واردات گاز طبیعی مایع بیشتر، تنوع تامین‌کنندگان بالاتر و تقاضای گاز کمتری برخوردار است، اما وابستگی این قاره به واردات همچنان بالاست. دان یورگنسن، کمیسر انرژی اتحادیه اروپا، در نامه‌ای به وزیران انرژی کشورهای عضو اعلام کرده حدود ۸۰ درصد گاز مصرفی اتحادیه از خارج تامین می‌شود. او از دولت‌ها خواسته در کنار ادامه تزریق گاز به مخازن، گزینه‌های کاهش مصرف گاز و برق را نیز بررسی کنند تا فشار فصل سرد بر بازار محدود شود.
آمار گاز اینفراستراکچر اروپا در ۲۹ سپتامبر نشان می‌دهد مخازن گاز اتحادیه اروپا حدود ۷۱ درصد پر بوده و نزدیک به ۸۰۵ تراوات ساعت گاز در آنها ذخیره شده است. وضعیت میان کشورهای عضو یکسان نیست؛ برای نمونه سطح ذخیره آلمان کمتر از ۵۸ درصد و فرانسه بیش از ۸۳ درصد گزارش شده است. کمیسیون اروپا با وجود پایین‌تر بودن ذخایر نسبت به برخی سال‌های گذشته تاکید کرده در شرایط فعلی خطر فوری برای امنیت عرضه وجود ندارد، اما نوسان شدید قیمت‌ها و بی‌ثباتی بازار جهانی نیازمند پایش مداوم است.
بازار گاز اروپا در ماه سپتامبر شاهد قیمت‌هایی بالاتر از ۸۰ یورو برای هر مگاوات ساعت بوده است؛ سطحی که به شکل محسوسی از حدود ۳۰ یورو پیش از تشدید بحران بالاتر است، هرچند همچنان با اوج‌های بی‌سابقه سال ۲۰۲۲ فاصله دارد. افزایش قیمت گاز فقط بر هزینه گرمایش خانوارها اثر نمی‌گذارد و می‌تواند هزینه برق، تولید صنعتی، کود شیمیایی، مواد غذایی و خدمات حمل‌ونقل را نیز افزایش دهد. در بازار گازوئیل نیز محدودیت عرضه و رشد بهای فرآورده‌های نفتی فشار بیشتری بر حمل‌ونقل جاده‌ای، کشاورزی، ناوگان عمومی و صنایع وابسته به سوخت وارد کرده است.
رقابت اروپا با خریداران آسیایی یکی دیگر از عوامل تعیین‌کننده در ماه‌های سرد خواهد بود. در صورتی که تقاضای چین، ژاپن و کره جنوبی همزمان با کاهش دما افزایش پیدا کند، فروشندگان گاز طبیعی مایع محموله‌ها را به بازارهایی هدایت می‌کنند که قیمت بالاتری پیشنهاد دهند. فعالان بازار هشدار داده‌اند پایین بودن ذخایر اروپا نسبت به میانگین تاریخی، همراه با محدودیت صادرات قطر، می‌تواند قیمت نقدی گاز طبیعی مایع را در زمستان افزایش دهد و هزینه تامین انرژی برای واردکنندگان اروپایی را بالا نگه دارد.
گسترش حمایت‌های اقتصادی در کشورهای اروپایی
افزایش هزینه سوخت، دولت‌های اروپایی را به سمت بسته‌های حمایتی تازه سوق داده است. فرانسه دامنه کمک به افرادی را که برای رفت‌وآمد کاری وابستگی بیشتری به خودرو دارند گسترش داده و شمار افراد واجد شرایط را از حدود سه میلیون نفر به ۵.۵ میلیون نفر افزایش داده است. بر اساس برنامه اعلام شده، کمک دوره پاییز برای این گروه به ۱۰۰ یورو می‌رسد و دولت فرانسه همچنین حمایت از بخش‌هایی مانند کشاورزی، ماهیگیری و برخی مشاغل پرمصرف از نظر سوخت را ادامه می‌دهد. هزینه مرحله تازه این حمایت‌ها حدود ۴۵۰ میلیون یورو اعلام شده است.
آلمان نیز برای کاهش فشار قیمت بنزین و گازوئیل، تخفیف موقت مالیاتی را تصویب کرده است. این برنامه از اکتبر تا پایان دسامبر اجرا می‌شود و کاهش مالیات در مجموع حدود ۱۷ سنت به ازای هر لیتر برآورد شده است. هزینه این اقدام برای دولت فدرال و ایالت‌ها حدود ۲.۵ میلیارد یورو برآورد می‌شود. چنین سیاست‌هایی نشان می‌دهد رشد قیمت انرژی از سطح بازار عمده‌فروشی فراتر رفته و به هزینه مستقیم خانوارها، شرکت‌های حمل‌ونقل و کسب‌وکارهای وابسته به سوخت منتقل شده است.
همزمان، سطح وابستگی اروپا به گاز طبیعی مایع آمریکا افزایش یافته است. برآوردهای بازار نشان می‌دهد سهم گاز طبیعی مایع آمریکا از تقاضای گاز اروپا نسبت به سال ۲۰۲۱ چند برابر شده و این منبع در جبران بخشی از کاهش عرضه روسیه و محدودیت صادرات خاورمیانه نقش مهمی پیدا کرده است. با این حال، افزایش وابستگی به بازار جهانی گاز طبیعی مایع به این معناست که قیمت انرژی اروپا بیش از گذشته به هزینه حمل دریایی، ظرفیت پایانه‌ها، رقابت خریداران آسیایی و وضعیت تولیدکنندگان بزرگ وابسته است.
کمیسیون اروپا اعلام کرده عرضه گاز اتحادیه در حال حاضر باثبات است و سازوکارهای حمایت از مشتریان حفاظت‌شده، از جمله خانوارها و خدمات ضروری، برقرار مانده است. با این حال، ادامه محدودیت در صادرات قطر، سطح پایین‌تر ذخایر در برخی اقتصادهای بزرگ و رقابت جهانی برای گاز طبیعی مایع باعث شده هزینه انرژی در اروپا در آستانه زمستان همچنان در سطحی بالا باقی بماند و دولت‌ها برای سناریوهای پرهزینه‌تر آماده بمانند.
