گرمای شدید در جنوب آسیا چگونه بازار کار و رشد شهرها را تحت فشار قرار میدهد
بانک جهانی در گزارشی تازه درباره گرمای شدید در جنوب آسیا هشدار داده است که ادامه افزایش دما، بدون اجرای برنامههای سازگاری، میتواند اندازه اقتصاد این منطقه را تا سال ۲۰۵۰ نزدیک به هفت درصد کاهش دهد. این نهاد برآورد کرده است که گرما هم اکنون نیز هر سال معادل حدود ۳۱ میلیون شغل تمام وقت از ظرفیت کاری منطقه میکاهد؛ زیانی که از افت ساعت کار مفید، بیماری نیروی انسانی، توقف فعالیتها و اختلال در خدمات شهری شکل میگیرد.
گزارش با عنوان «آیندهای قابل زیست؛ حفاظت از مشاغل و رشد اقتصادی در برابر گرمای شدید در شهرهای جنوب آسیا» در ۲۹ ژوئیه ۲۰۲۶ منتشر شده و بنگلادش، بوتان، هند، مالدیو، نپال و سریلانکا را پوشش میدهد. بانک جهانی پیش بینی کرده است تا سال ۲۰۵۰ حدود ۲۸۰ میلیون نفر به جمعیت در سن کار این کشورها افزوده شود. بخش بزرگی از این نیروی تازه وارد باید در شهرها شغل پیدا کند، در حالی که افزایش دما ظرفیت تولید و جذب نیروی کار را محدود میکند.
براساس این ارزیابی، اکنون حدود ۱۲۰ میلیون نفر در منطقه هر سال دست کم یک ماه گرمای خطرناک را تجربه میکنند. این رقم ممکن است تا سال ۲۰۷۰ به ۵۲۰ میلیون نفر برسد و چهار برابر شود. منظور از گرمای خطرناک شرایطی است که بدن بدون دسترسی به سرمایش فعال، استراحت و آب کافی نمیتواند دمای ایمن خود را حفظ کند. گسترش چنین وضعی، ساعات قابل استفاده برای کار را در صنایع، ساختمان، حمل و نقل، خدمات شهری و مشاغل فضای باز کاهش میدهد.
اثر اقتصادی گرما فقط به غیبت کارگران محدود نیست. مصرف بیشتر برق برای سرمایش، فشار بر شبکه انرژی، کاهش سرعت جابجایی کالا، توقف خطوط تولید و افزایش مخارج درمانی نیز هزینه بنگاهها را بالا میبرد. در شهرهای پرتراکم، سطحهای بتنی و آسفالتی گرما را ذخیره میکنند و کمبود فضای سبز، افت دمای شبانه را دشوارتر میسازد. در نتیجه، شرکتها با کاهش تولید، افزایش هزینه عملیاتی و افت رقابت پذیری روبه رو میشوند.
زیان اشتغال و بهره وری در بازارهای شهری
شدت آسیب در میان گروههای مختلف یکسان نیست. کارگران بخش غیررسمی، فروشندگان خیابانی، رانندگان، نیروهای ساختمانی و شاغلان کارگاههای فاقد سرمایش معمولا امکان تغییر ساعت کار یا استفاده از مرخصی با حقوق را ندارند. بانک جهانی اعلام کرده است که یک موج گرما میتواند درآمد کارگران غیررسمی را تا ۴۰ درصد کاهش دهد؛ همزمان هزینه آب، سرمایش و درمان بیشتر میشود. خانوارهای کم درآمد، زنان، سالمندان و کودکان نیز در میان گروههای آسیب پذیر قرار دارند.
اطلاعات منتشر شده درباره بنگلادش نمونهای از ابعاد این زیان است. برآورد گزارش نشان میدهد افت بهره وری ناشی از گرما در سال ۲۰۲۴ حدود ۱.۳ تا ۱.۸ میلیارد دلار به اقتصاد این کشور خسارت وارد کرده که معادل ۰.۳ تا ۰.۴ درصد تولید ناخالص داخلی آن بوده است. در داکا، گرما حدود سه درصد از ساعات کاری سالانه را غیرقابل استفاده کرده و اثری معادل حذف ۴۶۵ هزار شغل تمام وقت بر جای گذاشته است.
یوهانس زوت، معاون بانک جهانی در امور جنوب آسیا، گفته است شهرهای منطقه برای آینده اقتصادی آن نقشی محوری دارند، اما افزایش دما مشاغل، معیشت و رشد را در معرض خطر قرار داده است. به گفته او، مقاوم کردن شهرها در برابر گرما فقط اقدامی برای حفاظت از مردم نیست و میتواند به حفظ اشتغال، افزایش بهره وری، جذب سرمایه و تداوم نقش شهرها در رشد اقتصادی کمک کند.
گزارش تاکید میکند که گرما بر تصمیمهای سرمایه گذاری نیز اثر میگذارد. بنگاهی که با قطعی برق، کاهش ساعت کار، فرسودگی سریع تجهیزات یا هزینه بالاتر سلامت روبه رو است، ممکن است توسعه فعالیت خود را به تعویق بیندازد. این روند ایجاد فرصتهای شغلی تازه را کند میکند و بخشی از تقاضای نیروی کار را به صنایع سرمایشی، ساختمانهای مقاوم و خدمات مرتبط با سازگاری انتقال میدهد.
سرمایه گذاری برای کاهش خسارت اقتصادی گرما
بانک جهانی برای مهار این خسارتها، سرمایه گذاری در زیرساختهای مقاوم در برابر گرما، تقویت برنامههای اقدام هنگام موج گرما، حفاظت از کارگران آسیب پذیر و توسعه سرمایش پایدار را پیشنهاد کرده است. بهبود شبکه برق و حمل و نقل، افزایش ظرفیت مراکز درمانی، ایجاد فضاهای سبز، طراحی سایه بان، اصلاح ساعات فعالیت در روزهای بسیار گرم و تامین آب و استراحت در محل کار از اقدامهای مطرح شده در گزارش هستند.
سیستمهای هشدار سریع نیز از نظر اقتصادی بازده بالایی دارند. طبق برآورد بانک جهانی، هر یک دلار سرمایه گذاری در این سیستمها میتواند حدود ۵۰ دلار منفعت ایجاد کند. تجربه احمدآباد در هند نشان داده است که اجرای برنامه اقدام گرما، مرگ و میر در اوج گرما را ۴۷ درصد کاهش داده است. اطلاع رسانی به موقع به کارگران، مراکز درمانی، مدارس و بنگاهها امکان میدهد پیش از رسیدن موج گرما، ساعت کار و مصرف انرژی را تنظیم کنند.
در ایالت تامیل نادو، استفاده از بامهای خنک در ساختمانهای دولتی، دمای داخل بنا را چهار تا پنج درجه سانتی گراد پایین آورده و اجرای آن در مدارس در حال گسترش است. این روشها با کاهش نیاز به تجهیزات پرمصرف سرمایشی، فشار بر شبکه برق را کم میکنند. توسعه مصالح بازتابنده، تهویه طبیعی و طراحی سازگار با اقلیم نیز برای ساختمانهای مسکونی و محلهای کار توصیه شده است.
سرمایش کارآمد در عین حال یک بازار سرمایه گذاری و اشتغال محسوب میشود. ارزیابیهای بانک جهانی درباره بخش سرمایش هند از ظرفیت سرمایه گذاری ۱.۶ تریلیون دلاری تا سال ۲۰۴۰ و امکان ایجاد حدود ۳.۷ میلیون شغل خبر میدهد. گسترش تولید تجهیزات کم مصرف، زنجیره سرد مواد غذایی و دارو، عایق کاری ساختمان و فناوریهای سرمایش شهری میتواند فرصتهای تازه صنعتی و خدماتی ایجاد کند.
بانک جهانی تاکید کرده است که تامین مالی این برنامهها تنها با بودجه عمومی امکان پذیر نیست. شهرها برای توسعه شبکه برق مقاوم، ساختمانهای کم مصرف، حمل و نقل پایدار و سامانههای هشدار به مشارکت بانکها، شرکتها و سرمایه گذاران خصوصی نیاز دارند. تدوین استانداردهای ساختمانی، تامین مالی ارزان برای تجهیزات کارآمد و کاهش ریسک پروژهها میتواند سرمایه خصوصی را به سمت طرحهای مقاوم در برابر گرما هدایت کند.
