بازگشت تولید نفت خلیج فارس به ظرفیت کامل زمان بر شده است
بازار جهانی انرژی پس از اعلام بازگشایی تدریجی تنگه هرمز با کاهش بخشی از نگرانیهای عرضه رو به رو شده، اما ارزیابی شرکتهای مشاوره انرژی نشان میدهد بازگشت تولید نفت خلیج فارس به سطح پیش از بحران، بیش از آنکه یک رویداد فوری باشد، یک روند عملیاتی مرحلهای است. اهمیت این مسیر از آن جهت بالاست که تنگه هرمز در سالهای اخیر یکی از اصلی ترین گذرگاههای نفت، میعانات، فرآوردههای نفتی و گاز طبیعی مایع جهان بوده و هر اختلال در آن، مستقیما بر هزینه حمل، بیمه، قیمت سوخت و برنامه خرید پالایشگاهها اثر میگذارد.
برآوردهای منتشر شده از سوی نهادهای بین المللی نشان میدهد در سال ۲۰۲۴ روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از تنگه هرمز عبور کرده که نزدیک به یک پنجم مصرف جهانی مایعات نفتی بوده است. همچنین حدود یک پنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع از همین مسیر انجام شده و بخش اصلی آن به صادرات قطر مربوط بوده است. همین سهم بالا باعث شده بازگشایی مسیر، فقط به معنای حرکت دوباره نفتکشها نباشد، بلکه به مجموعهای از عملیات فنی، تجاری و لجستیکی وابسته باشد.
چرا احیای عرضه نفت فوری نیست
رویترز به نقل از وود مکنزی گزارش داده است که میدانهای نفتی متاثر از محدودیت تردد در هرمز میتوانند در صورت انتخاب یک برنامه راه اندازی کنترل شده، طی سه ماه به حدود ۷۰ درصد تولید پیشین و طی شش ماه به حدود ۹۰ درصد ظرفیت قبلی برسند. با این حال، بازگشت آخرین یک میلیون بشکه در روز به بازار، به زمان بیشتری نیاز دارد، زیرا بخشی از ظرفیت به آزمایش چاهها، پایداری فشار مخازن، هماهنگی پایانهها و اطمینان از ایمنی مسیر حمل وابسته است.
در بازار نفت، توقف تولید و توقف صادرات یکسان نیست. برخی میدانها ممکن است از نظر فنی امکان تولید داشته باشند، اما اگر پایانه بارگیری، خط لوله، مخزن ذخیره یا ناوگان حمل آماده نباشد، بشکههای تولیدی به بازار نمیرسد. از سوی دیگر، برخی تولیدکنندگان برای جلوگیری از آسیب به مخزن، افزایش تولید را با احتیاط انجام میدهند. در چنین شرایطی، سرعت بازگشت عرضه به تصمیمهای فنی شرکتهای بهره بردار و توان پالایشگاهها برای دریافت خوراک وابسته میشود.
آژانس بین المللی انرژی در گزارش ماه مه خود اعلام کرده بود که محدودیت تردد نفتکشها در هرمز، زیان تجمعی عرضه تولیدکنندگان خلیج فارس را به بیش از یک میلیارد بشکه رسانده و بیش از ۱۴ میلیون بشکه در روز نفت را از بازار خارج کرده است. این ارقام نشان میدهد حتی اگر بخشی از صادرات در کوتاه مدت از سر گرفته شود، بازار همچنان با کسری انباشته در ذخایر و قراردادهای تحویل رو به رو است. به همین دلیل، اثر بازگشایی مسیر میتواند ابتدا در قیمتهای آتی و هزینه بیمه دیده شود و سپس به تدریج در جریان فیزیکی محمولهها منعکس شود.
در واکنش به شوک عرضه، کشورهای عضو آژانس بین المللی انرژی با آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر اضطراری موافقت کردند. این اقدام بخشی از فشار کوتاه مدت بر مصرف کنندگان را کاهش داد، اما جایگزین پایدار تولید عادی نیست. شرکت وود مکنزی نیز در ارزیابی جداگانهای اشاره کرده بود که برنامه برداشت از ذخایر، با وجود اثر حمایتی، فاصله قابل توجهی با حجم عرضه از دست رفته دارد. بنابراین بازسازی ذخایر راهبردی پس از آرام شدن بازار، خود به یک منبع تقاضای تازه برای نفت خام تبدیل میشود.
فشار پالایشگاهها و بازار گاز طبیعی مایع
بخش فرآوردههای نفتی نیز با روند احیای تدریجی رو به رو است. طبق گزارش رویترز، بخشی از پالایشگاههای منطقه که برای کاهش ریسک متوقف شده اند، میتوانند در چند هفته فعالیت خود را از سر بگیرند، اما واحدهایی که دچار آسیب عملیاتی شده اند به تعمیر، تامین قطعات، بازرسی ایمنی و آزمایش راه اندازی نیاز دارند. برآورد هزینه بازسازی زیرساختهای انرژی آسیب دیده در منطقه حدود ۴۶ میلیارد دلار عنوان شده و همین رقم، فشار مالی بزرگی بر برنامه سرمایه گذاری شرکتهای نفت و پالایش وارد میکند.
بازار گاز طبیعی مایع نیز از مسیر هرمز اثر مستقیم میپذیرد. وود مکنزی در یکی از ارزیابیهای خود اعلام کرده بود که اختلال در عرضه قطر و امارات میتواند قیمت نقدی ال ان جی آسیا را بالا نگه دارد. از آنجا که خریداران آسیایی بخش مهمی از قراردادهای بلند مدت و محمولههای تک محمولهای را از خلیج فارس دریافت میکنند، هر تاخیر در بازگشت ظرفیت، بر هزینه برق، خوراک صنایع و رقابت میان واردکنندگان اثر میگذارد.
با وجود کاهش قیمت نفت پس از انتشار خبر توافق و امید به حرکت دوباره نفتکشها، معامله گران همچنان سه متغیر را دنبال میکنند، سرعت بازگشت تولید، نرخ بیمه و حمل دریایی، و توان کشورها برای بازسازی ذخایر تجاری و راهبردی. تا زمانی که این سه شاخص به سطح پایدار نرسند، ثبات قیمتها شکننده میماند و پالایشگاهها ناچارند برنامه خرید خوراک خود را با احتیاط بیشتری تنظیم کنند.
برای اقتصادهای واردکننده انرژی، بازگشت تدریجی عرضه میتواند بخشی از فشار تورمی سوخت و حمل و نقل را کاهش دهد، اما اثر آن فوری و یکدست نیست. قراردادهای حمل، بیمه کشتی، کیفیت نفت خام، زمان رسیدن محموله و ظرفیت پالایش هر کشور تعیین میکند که کاهش قیمت جهانی با چه تاخیری به قیمت داخلی سوخت و فرآوردهها منتقل شود. به همین دلیل، تحلیلگران بازار انرژی انتظار دارند مسیر عادی شدن نفت خلیج فارس چند مرحله داشته باشد و آخرین بخش ظرفیت، دیرتر از سایر بخشها به مدار تولید و صادرات بازگردد.
