کریدور شمال-جنوب، محور گفتوگوهای مقامات ایران و روسیه در قرقیزستان
در جریان برگزاری چهلوسومین نشست شورای بیندولتی اتحادیه اقتصادی اوراسیا در قرقیزستان، موضوع کریدور بینالمللی حملونقل شمال-جنوب بار دیگر بهعنوان یکی از پروژههای راهبردی میان ایران و روسیه مورد تأکید قرار گرفت. مقامات دو کشور در دیدارهای جداگانه بر ضرورت تسریع در تکمیل زیرساختهای این مسیر ترانزیتی تأکید کردند و آن را عاملی برای توسعه تجارت منطقهای و جهانی دانستند.
دیدار مقامات ایران و روسیه
نخستوزیر روسیه، میخائیل میشوستین، در دیداری با محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور ایران، ابعاد مختلف کریدور شمال-جنوب را تشریح کرد. وی این کریدور را یک بزرگراه استراتژیک خواند که میتواند کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا را به بازارهای جهانی متصل کند و زمان و هزینههای حملونقل را به شکل قابلتوجهی کاهش دهد.
به گفته میشوستین، این پروژه حملونقل چندوجهی نقش کلیدی در اتصال جنوب آسیا و خلیج فارس به اروپا خواهد داشت و میتواند ظرفیت ترانزیت کالا در منطقه را به شکل بیسابقهای افزایش دهد.
سابقه شکلگیری کریدور شمال-جنوب
کریدور بینالمللی حملونقل شمال-جنوب در سال ۲۰۰۰ میلادی با امضای توافقنامه میان ایران، روسیه و هند پایهگذاری شد. این کریدور بهعنوان یک مسیر ترکیبی دریایی، ریلی و جادهای طراحی شده که کالاها را از هند و کشورهای حاشیه خلیج فارس به روسیه و سپس به اروپا منتقل میکند.
در سالهای اخیر تعداد کشورهای عضو این پروژه به ۱۴ کشور افزایش یافته است. تحولات سیاسی و اقتصادی جهان، از جمله جنگ روسیه و اوکراین و نیز تنشهای تجاری میان آمریکا و دیگر کشورها، اهمیت این مسیر را بیش از گذشته برجسته کرده و به تجاریسازی آن شتاب بخشیده است.
تکمیل خط ریلی رشت-آستارا
یکی از موضوعات اصلی مطرحشده در نشست اخیر، تکمیل خط ریلی رشت-آستارا بود. این مسیر ریلی بهعنوان حلقه مفقوده کریدور شمال-جنوب معرفی شده و تکمیل آن میتواند نقش تعیینکنندهای در افزایش ظرفیت حملونقل کالا ایفا کند.
میشوستین در این دیدار از همکاری نزدیک ایران و روسیه برای اجرای این پروژه خبر داد و تأکید کرد که متخصصان روسی هماکنون در حال بررسیهای فنی و اجرایی هستند. بر اساس برآوردهای اولیه، هزینه ساخت این مسیر ریلی ۱.۶ میلیارد یورو اعلام شده است و تهران و مسکو در حال رایزنی برای تأمین منابع مالی موردنیاز میباشند.
اجرای توافق تجارت آزاد ایران و اتحادیه اوراسیا
نخستوزیر روسیه در ادامه به اجرایی شدن توافقنامه تجارت آزاد میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا اشاره کرد. او این توافق را عاملی برای رشد مبادلات تجاری و ارتقای همکاریهای اقتصادی مشترک دانست و گفت: «اجرای این توافقنامه میتواند پروژههای حملونقل، انرژی و زیرساختی را میان ایران و اعضای اتحادیه اوراسیا گسترش دهد.»
مواضع مقامات ایرانی
در مقابل، معاون اول رئیسجمهور ایران نیز بر ضرورت تقویت همکاریهای مشترک با روسیه تأکید کرد. وی خواستار فعالتر شدن کمیسیونهای مشترک اقتصادی دو کشور شد و حوزههای انرژی، حملونقل و گردشگری را از جمله زمینههای اصلی همکاری معرفی کرد.
به گفته وی، تکمیل کریدور شمال-جنوب و بهویژه مسیر ریلی رشت-آستارا میتواند به افزایش ظرفیت ترانزیت کالا از ایران منجر شود و جایگاه کشور را در معادلات اقتصادی منطقه ارتقا دهد.
اظهارات معاون نخستوزیر روسیه
الکسی اورچوک، معاون نخستوزیر روسیه، نیز در حاشیه این نشست از تبادل نظر با طرف ایرانی درباره تسریع در ساخت خط ریلی رشت-آستارا خبر داد. او گفت که کارشناسان روسی در حال همکاری مستقیم با طرف ایرانی هستند و پروژه با سرعت بیشتری پیش خواهد رفت.
اورچوک همچنین بر اهمیت این مسیر برای ترانزیت کالا میان کشورهای عضو اوراسیا و خلیج فارس تأکید کرد و افزود که تکمیل این خط ریلی موجب صرفهجویی قابل توجهی در هزینههای حملونقل خواهد شد.
ظرفیت ترانزیت ایران در کریدور شمال-جنوب
تحلیلگران حوزه حملونقل بر این باورند که با بهرهبرداری کامل از کریدور شمال-جنوب و تکمیل خط ریلی رشت-آستارا، ظرفیت ترانزیت ایران در این مسیر به بیش از ۱۵ میلیون تن بار در سال افزایش خواهد یافت. این موضوع ایران را به یک شاهراه ترانزیتی در اوراسیا تبدیل کرده و نقش کشور را در تجارت بینالمللی پررنگتر خواهد کرد.
مهدی باقری، کارشناس حملونقل و ترانزیت، در گفتوگویی اعلام کرد: «افزایش ظرفیت ترانزیتی ایران از طریق کریدور شمال-جنوب میتواند جایگاه کشور را بهعنوان یک بازیگر مؤثر در اقتصاد منطقه تقویت کند.»
چالشها و اراده سیاسی
اگرچه برخی چالشهای اجرایی همچون تأمین منابع مالی، توسعه زیرساختها و حل مسائل اداری همچنان باقی است، اما اراده دو کشور ایران و روسیه برای تکمیل این پروژه به وضوح دیده میشود. حضور مقامات عالیرتبه در مذاکرات و تأکید بر تسریع پروژهها نشان میدهد که دو طرف عزم جدی برای تحقق این اهداف دارند.
اهمیت منطقهای و بینالمللی
کریدور شمال-جنوب تنها یک مسیر ترانزیتی نیست، بلکه پروژهای کلیدی برای ارتقای همکاریهای اقتصادی منطقهای محسوب میشود. این کریدور میتواند کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا و همچنین اعضای گروه بریکس را به بازارهای جهانی پیوند دهد.
به اعتقاد ناظران، این پروژه علاوه بر توسعه تجارت و حملونقل، ظرفیتهای جدیدی برای همکاریهای اقتصادی، سرمایهگذاری مشترک و تقویت روابط بینالمللی میان ایران، روسیه و سایر کشورها فراهم خواهد کرد.
جمعبندی
گزارشها نشان میدهد که کریدور شمال-جنوب بهعنوان یک پروژه کلیدی و راهبردی همچنان در اولویت مذاکرات اقتصادی ایران و روسیه قرار دارد. تأکید مقامات دو کشور بر تکمیل خط ریلی رشت-آستارا و اجرای توافق تجارت آزاد با اتحادیه اوراسیا بیانگر عزم جدی برای تسریع در تکمیل این پروژه است.
در نهایت، این کریدور میتواند به عاملی مهم برای افزایش ظرفیت ترانزیتی ایران، تقویت روابط دوجانبه و گسترش همکاریهای منطقهای تبدیل شود. با توجه به حمایتهای سیاسی و اقتصادی مقامات، انتظار میرود در سالهای آینده بخشهای بیشتری از این پروژه به بهرهبرداری برسد و جایگاه ایران در معادلات اقتصادی اوراسیا و تجارت جهانی ارتقا یابد.
