توقف بارگیری نفت عراق فشار تازهای بر زنجیره تامین هند وارد کرد
شرکت دولتی نفت هند برنامه دریافت یک محموله بزرگ نفت خام از عراق را متوقف کرده است؛ تصمیمی که پس از افزایش مخاطرات عبور کشتیها از تنگه هرمز گرفته شد و نگرانیها درباره هزینه تامین خوراک پالایشگاههای این کشور را افزایش داد. این شرکت قرار بود حدود دو میلیون بشکه نفت عراق را در حوالی ۲۳ ژوئیه از پایانه بصره تحویل بگیرد، اما منابع آگاه از لغو عملیات بارگیری خبر دادهاند.
برای حمل این محموله، نفتکش بسیار بزرگ لیلا جامنگر در نظر گرفته شده بود. بار دو میلیون بشکهای میتواند بخش قابل توجهی از خوراک کوتاه مدت یک مجموعه پالایشی را تامین کند و حذف آن، پالایشگر را ناچار میکند زمان تحویل، ترکیب نفت خام، هزینه اجاره کشتی و برنامه تولید فرآوردهها را دوباره تنظیم کند.
همزمان، شرکت پالایش و پتروشیمی مانگالور نیز برنامه دریافت نفت عراق با نفتکش دش گوراو را کنار گذاشته است. لغو دو برنامه جداگانه از سوی پالایشگران دولتی نشان میدهد ارزیابی ریسک به یک شرکت محدود نمانده و بخش بزرگتری از صنعت پالایش هند در حال بازبینی خریدهای دریایی خود از خلیج فارس است. این دو شرکت تا زمان انتشار گزارش، توضیح رسمی درباره زمان جایگزین یا مبدا تازه محمولهها ارائه نکردهاند.
افت رفت و آمد نفتکشها در مسیر هرمز
دادههای کشتیرانی از کاهش شدید رفت و آمد در این آبراه حکایت دارد. در یکی از روزهای هفته گذشته تنها سه کشتی حامل کالا از تنگه عبور کردند، در حالی که میانگین روزانه پیش از اختلالهای اخیر حدود ۱۲۵ فروند بود. یک روز قبل نیز فقط ۱۱ شناور عبور کرده بودند و برای دومین روز پیاپی هیچ نفتکش بسیار بزرگ یا کشتی حامل گاز طبیعی مایع در مسیر ثبت نشد.
نهاد ناظر کشتیرانی هند پیشتر به مالکان کشتی، مدیران ناوگان و شرکتهای تامین نیروی دریایی دستور داده بود تا اطلاع بعدی دریانوردان هندی را برای سفرهای عبوری از تنگه هرمز به کار نگیرند. هند با بیش از ۳۰۰ هزار دریانورد فعال در ناوگانهای جهانی، سومین تامین کننده بزرگ نیروی دریایی جهان است و محدودیت نیروی انسانی میتواند در کنار کمبود شناور، برنامه حمل نفت را دشوارتر کند.
برآورد اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان میدهد در سال ۲۰۲۴ روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده از تنگه هرمز عبور کرده که معادل نزدیک به ۲۰ درصد مصرف جهانی مایعات نفتی بوده است. همچنین ۸۴ درصد نفت خام و میعانات عبوری راهی بازارهای آسیایی میشد و چین، هند، ژاپن و کره جنوبی در مجموع ۶۹ درصد این جریان را دریافت میکردند.
موقعیت عراق نیز حساس است، زیرا بخش عمده صادرات نفت جنوب این کشور از پایانههای بصره بارگیری میشود و برای رسیدن به بازارهای آسیایی باید از همین مسیر دریایی عبور کند. هفته گذشته پس از آسیب دیدن یک نفتکش در پایانه بصره، عملیات بارگیری برای مدتی کوتاه متوقف و سپس از سر گرفته شد.
افزایش هزینه تامین نفت برای پالایشگران هند
شرکت نفت هند بزرگترین بازیگر پالایشی این کشور است و ظرفیت پالایش مستقیم آن به ۷۰٫۲۵ میلیون تن در سال میرسد. ظرفیت گروه با احتساب شرکت تابعه چنای ۸۰٫۷۵ میلیون تن است و بیش از ۳۱ درصد ظرفیت پالایش هند را شامل میشود. این شرکت در سال مالی ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶ رکورد ۷۵٫۴۵۱ میلیون تن پالایش نفت خام و بهره برداری ۱۰۷٫۴ درصدی از ظرفیت را ثبت کرد.
پالایشگاه مانگالور نیز توان فرآورش حدود ۳۰۰ هزار بشکه در روز را دارد. این شرکت در اوایل ژوئیه برای دریافت نفت بصره برنامه ریزی کرده بود و نخستین پالایشگر دولتی هند محسوب میشد که پس از بازگشایی نسبی مسیر، برای بارگیری نفت عراق کشتی رزرو کرد.
آمار خرید نفت هند در سه ماهه آوریل تا ژوئن نیز تغییر مسیر تامین را نشان میدهد. واردات این کشور از خاورمیانه حدود ۲۷ درصد کاهش یافت و به ۱٫۵۵ میلیون بشکه در روز رسید، در حالی که خرید از کشورهای مشترک المنافع از جمله روسیه با رشد ۸٫۳ درصدی به ۲٫۲۶ میلیون بشکه در روز افزایش پیدا کرد. سهم خاورمیانه از سبد وارداتی هند نیز از ۴۱٫۴ درصد در سال قبل به ۳۱ درصد کاهش یافت.
در ماه ژوئن، واردات نفت روسیه به رکورد ۲٫۶۴ میلیون بشکه در روز رسید و نیمی از کل واردات ۵٫۲۴ میلیون بشکهای هند را تشکیل داد. پالایشگران این کشور همزمان خرید گریدهای سنگینتر از برزیل، ونزوئلا و آنگولا را افزایش دادهاند. جایگزینی نفت بصره با محمولههای دورتر میتواند کرایه، مدت سفر و سرمایه در گردش را بالا ببرد؛ به ویژه اگر کشتیها ناچار شوند از مسیرهای طولانیتر استفاده کنند یا حق بیمه بیشتری بپردازند.
بازار جهانی نفت نیز به محدود شدن جریان انرژی واکنش نشان داده است. قیمت برنت در معاملات سهشنبه با رشد ۲٫۴ درصدی به ۹۱ دلار و ۳۴ سنت برای هر بشکه رسید و نفت خام آمریکا با افزایش ۲٫۲ درصدی در سطح ۸۵ دلار و ۳ سنت معامله شد. افزایش قیمت شاخصهای جهانی همراه با هزینه بیشتر حمل، میتواند بهای تمام شده خوراک وارداتی پالایشگاههای هند را بالا ببرد و حاشیه سود بخش پالایش و بازاریابی سوخت را تحت فشار قرار دهد.
هر نوع نفت خام ویژگی فنی متفاوتی دارد و جایگزینی آن ممکن است نسبت تولید بنزین، گازوئیل و سایر فرآوردهها را تغییر دهد. پالایشگران برای حفظ تولید باید میان قیمت نفت جایگزین، کیفیت خوراک، زمان رسیدن کشتی و هزینه حمل توازن برقرار کنند. منابع فعال در صنعت پالایش هند انتظار دارند تا زمان بازگشت عبور منظم نفتکشها، خرید از روسیه، آفریقا و آمریکای لاتین سهم بیشتری از تامین نفت این کشور داشته باشد.
