سایمون کوزنتس چگونه زبان اندازهگیری اقتصاد را تغییر داد
سایمون کوزنتس، اقتصاددان و آماردان برجسته قرن بیستم، در ۸ ژوئیه ۱۹۸۵ در کمبریج ماساچوست درگذشت. نام او با سنجش درآمد ملی، مطالعه رشد اقتصادی و بررسی رابطه توسعه با نابرابری پیوند خورده است. بخش مهمی از زبان آماری امروز اقتصاد از پژوهشهایی تاثیر پذیرفته که کوزنتس طی چند دهه انجام داد. او تاکید داشت که شناخت روندهای واقعی، بدون دادههای منظم، مقایسهپذیر و بلندمدت ممکن نیست.
کوزنتس در ۳۰ آوریل ۱۹۰۱ در پینسک، واقع در امپراتوری روسیه آن زمان و بلاروس امروزی، به دنیا آمد و آموزش اولیه خود را در خارکیف گذراند. خانواده او در سال ۱۹۲۲ به ایالات متحده مهاجرت کردند. وی در دانشگاه کلمبیا تحصیل کرد و تا سال ۱۹۲۶ مدارک کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترای خود را گرفت. آشنایی او با وسلی میچل، از بنیانگذاران دفتر ملی پژوهش اقتصادی آمریکا، مسیر علمی کوزنتس را به سوی پژوهش تجربی و استفاده نظاممند از آمار هدایت کرد.
از درآمد ملی تا شکلگیری حسابهای اقتصادی مدرن
کوزنتس از سال ۱۹۲۷ همکاری طولانی خود را با دفتر ملی پژوهش اقتصادی آمریکا آغاز کرد. در دهه ۱۹۳۰، زمانی که رکود بزرگ نیاز دولتها به اطلاعات دقیق را آشکار کرده بود، وزارت بازرگانی آمریکا از او و گروهی از پژوهشگران خواست برآوردهایی قابل اتکا از درآمد و تولید کشور تهیه کنند. حاصل این تلاش، گزارشی درباره درآمد ملی آمریکا در سالهای ۱۹۲۹ تا ۱۹۳۲ بود که در سال ۱۹۳۴ به سنای آمریکا ارائه شد.
پیش از آن، برآوردهای مربوط به اندازه اقتصاد آمریکا پراکنده و ناسازگار بود. کوزنتس با گردآوری دادههای تولید، درآمد، مصرف، پسانداز و سرمایهگذاری، چارچوبی ایجاد کرد که امکان مقایسه عملکرد اقتصاد در طول زمان را فراهم میکرد. او اجزای درآمد ملی را بر اساس صنعت، نوع محصول و شیوه مصرف تفکیک کرد. این فعالیتها به استانداردشدن مفهوم تولید ناخالص ملی کمک کرد و پایههای آماری حسابهای ملی امروزی را تقویت کرد.
اهمیت این تحول فقط در تولید یک عدد خلاصه نمیشد. دولتها با اتکا به حسابهای ملی توانستند شدت رکود، سرعت بهبود، میزان سرمایهگذاری، تغییر مصرف خانوار و ظرفیت تولید را دقیقتر ارزیابی کنند. در دوران جنگ جهانی دوم نیز اطلاعات درآمد و تولید برای تعیین ظرفیت بخشهای نظامی و غیرنظامی به کار رفت. پس از جنگ، همین چارچوبها به ابزار بانکهای مرکزی، وزارتخانههای اقتصادی، شرکتها و نهادهای بینالمللی برای پایش چرخههای تجاری تبدیل شدند.
کوزنتس میان افزایش تولید و بهبود رفاه اجتماعی تفاوت قائل بود. او هشدار داده بود که رفاه یک ملت را نمیتوان تنها از اندازه درآمد ملی استنباط کرد. این ملاحظه هنوز اهمیت دارد، زیرا رشد تولید ناخالص داخلی لزوما اطلاعات کاملی درباره توزیع درآمد، کیفیت محیط زیست، امنیت شغلی، دسترسی به خدمات عمومی یا ارزش فعالیتهای بدون دستمزد ارائه نمیدهد. او هم در ساختن شاخصهای اقتصاد کلان نقش داشت و هم نسبت به استفاده نادرست از آنها هشدار میداد.
رشد اقتصادی نابرابری و منحنی کوزنتس
کوزنتس دادههای تاریخی کشورهای مختلف را بررسی کرد تا مشخص شود رشد مدرن چگونه با صنعتیشدن، شهرنشینی، تغییر ساختار اشتغال، افزایش بهرهوری و رشد جمعیت ارتباط پیدا میکند. در نگاه او، توسعه فقط افزایش مقدار تولید نبود، بلکه جابهجایی نیروی کار از کشاورزی به صنعت و خدمات، گسترش فناوری و دگرگونی ساختار اجتماعی را نیز در بر میگرفت.
مشهورترین ایده او درباره توزیع درآمد، از مقاله سال ۱۹۵۵ با عنوان «رشد اقتصادی و نابرابری درآمد» شکل گرفت. کوزنتس فرض کرد که در مراحل ابتدایی صنعتیشدن، نابرابری ممکن است افزایش یابد؛ زیرا درآمد بخشهای شهری و صنعتی سریعتر از بخشهای سنتی رشد میکند. با بلوغ اقتصاد، گسترش آموزش، افزایش مهارتها و دسترسی گروههای بیشتری از جامعه به فرصتهای اقتصادی، احتمال کاهش نابرابری بیشتر میشود. این الگو بعدها با عنوان منحنی کوزنتس و به شکل یک منحنی وارونه شناخته شد.
با وجود شهرت این فرضیه، کوزنتس آن را قانون قطعی اقتصاد معرفی نکرد. دادههای موجود در زمان نگارش مقاله محدود بود و بخش مهمی از شواهد به چند کشور و دوره تاریخی خاص مربوط میشد. پژوهشهای بعدی نیز نشان دادهاند که رابطه رشد و نابرابری به سیاستهای مالیاتی، آموزش، بازار کار، ساختار مالکیت، فناوری و نهادهای اقتصادی وابسته است. در برخی کشورها رشد همراه با کاهش شکاف درآمدی بوده و در برخی دیگر، افزایش ثروت ملی با تمرکز بیشتر درآمد و دارایی همراه شده است.
جایزه نوبل اقتصاد در سال ۱۹۷۱ به دلیل تفسیر تجربی مبتنی بر داده از رشد اقتصادی به کوزنتس اعطا شد؛ پژوهشی که به درک عمیقتر ساختار اقتصادی و اجتماعی توسعه انجامید. این جایزه صرفا برای منحنی کوزنتس نبود، بلکه مطالعات او درباره اندازه اقتصاد، درآمد ملی، سرمایهگذاری، تغییرات جمعیت و رشد بلندمدت را در بر میگرفت. کوزنتس هنگام دریافت جایزه استاد دانشگاه هاروارد بود و پیش از آن در دانشگاه پنسیلوانیا و دانشگاه جانز هاپکینز نیز فعالیت داشت.
میراث اقتصادی کوزنتس در انتشار آمارهایی مانند نرخ رشد، درآمد سرانه، مصرف، پسانداز و سرمایهگذاری دیده میشود. این شاخصها بر همان اصل بنیادی استوارند که تصمیمگیری اقتصادی باید به دادههای قابل سنجش متکی باشد. در عین حال، هشدار او درباره فاصله میان اندازه اقتصاد و کیفیت زندگی، این پرسش را زنده نگه داشته است که افزایش تولید تا چه اندازه میان خانوارها توزیع میشود و آیا به ارتقای واقعی رفاه منجر میشود.
روش کوزنتس نشان داد که مطالعه توسعه به مجموعههای آماری طولانی، تعریفهای دقیق و مقایسه ساختار کشورها نیاز دارد. این رویکرد تجربی به گسترش اقتصادسنجی، تاریخ اقتصادی کمی و طراحی حسابهای ملی کمک کرد و دادههای اقتصاد کلان را به یکی از پایههای سیاستگذاری، برنامهریزی بنگاهها و ارزیابی عملکرد اقتصاد تبدیل کرد.
