سرمایهگذاری مستقیم خارجی ایران در سال ۲۰۲۵ افزایش یافت
تازهترین گزارش سرمایهگذاری جهانی آنکتاد نشان میدهد که سرمایهگذاری مستقیم خارجی ایران در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است، هرچند حجم ورود سرمایه جدید همچنان در محدوده سالهای اخیر قرار دارد. همزمان، بخش بزرگی از پروژههای تازه جهان به سوی زیرساختهای دیجیتال، هوش مصنوعی، نیمهرساناها، مواد معدنی حیاتی و فناوریهای گذار انرژی حرکت کرده است.
بر پایه گزارش سرمایهگذاری جهانی ۲۰۲۶، جریان سرمایهگذاری مستقیم خارجی در جهان طی سال ۲۰۲۵ با رشد ۶ درصدی به حدود یک هزار و ۶۰۰ میلیارد دلار رسید. با حذف جریانهای عبوری از مراکز مالی واسطه که لزوما ظرفیت تولیدی تازه ایجاد نمیکنند، رشد سرمایهگذاری جهانی حدود ۴ درصد برآورد شده است.
امیرعباس محمدی کوشکی، سرپرست تیم ملی اختراعات و نوآوری ایران، اعلام کرد گزارش امسال فصل مستقلی برای ارزیابی ایران ندارد، اما جدولهای آماری آن اطلاعات تازهای از جریان ورودی، جریان خروجی و موجودی سرمایه خارجی کشور ارائه میکند. طبق این دادهها، ورود سرمایه مستقیم خارجی به ایران در سال ۲۰۲۵ به یک میلیارد و ۶۴۷ میلیون دلار رسیده است.
این رقم در سال ۲۰۲۴ برابر با یک میلیارد و ۴۴۹ میلیون دلار بود و به این ترتیب، ورودی سرمایه خارجی ایران طی یک سال حدود ۱۳.۷ درصد افزایش یافت. ایران در سال ۲۰۲۰ یک میلیارد و ۳۴۲ میلیون دلار، در سال ۲۰۲۱ یک میلیارد و ۴۲۵ میلیون دلار، در سال ۲۰۲۲ یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار و در سال ۲۰۲۳ یک میلیارد و ۴۲۲ میلیون دلار سرمایه مستقیم خارجی جذب کرده بود. رقم سال ۲۰۲۵ بالاترین سطح این دوره شش ساله است، اما دامنه نوسان سالانه همچنان محدود باقی مانده است.
جزئیات جریان و موجودی سرمایه خارجی ایران
جریان ورودی، سرمایه تازهای را اندازه میگیرد که در طول یک سال وارد اقتصاد میشود و با کل دارایی سرمایهگذاران خارجی تفاوت دارد. موجودی سرمایهگذاری مستقیم خارجی، ارزش انباشته سرمایههایی است که تا پایان یک دوره در اقتصاد میزبان حضور دارند. بنابراین رقم یک میلیارد و ۶۴۷ میلیون دلار فقط سرمایه جدید سال ۲۰۲۵ است و کل سرمایه خارجی ایران محسوب نمیشود.
موجودی سرمایهگذاری مستقیم خارجی در ایران در پایان سال ۲۰۲۵ به ۶۶ میلیارد و ۱۵۴ میلیون دلار رسید. این شاخص در سال ۲۰۲۴ معادل ۶۴ میلیارد و ۵۰۷ میلیون دلار، در سال ۲۰۱۰ برابر با ۲۸ میلیارد و ۹۵۳ میلیون دلار و در سال ۲۰۰۰ تنها دو میلیارد و ۵۹۷ میلیون دلار بود. افزایش این رقم از باقی ماندن بخش مهمی از سرمایهگذاریهای پیشین در اقتصاد کشور حکایت دارد.
در بخش سرمایهگذاری ایران در خارج نیز موجودی سرمایه مستقیم در پایان سال ۲۰۲۵ به چهار میلیارد و ۵۱۹ میلیون دلار رسید، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ چهار میلیارد و ۴۱۵ میلیون دلار، در سال ۲۰۱۰ یک میلیارد و ۷۱۳ میلیون دلار و در سال ۲۰۰۰ حدود ۴۱۱ میلیون دلار بود. جریان خروجی سرمایه مستقیم ایران نیز از ۸۹ میلیون دلار در سال ۲۰۲۴ به ۱۰۴ میلیون دلار در سال ۲۰۲۵ افزایش یافت.
توزیع رشد سرمایهگذاری در جهان یکسان نبوده است. ورود سرمایه به اقتصادهای توسعهیافته در سال ۲۰۲۵ با افزایش ۱۱ درصدی به حدود ۷۲۳ میلیارد دلار رسید. اقتصادهای در حال توسعه نیز بیش از ۹۰۱ میلیارد دلار سرمایه مستقیم خارجی جذب کردند و رشد آنها حدود ۲ درصد بود. بخش عمده افزایش جهانی در شمار محدودی از اقتصادها و صنایع سرمایهبر متمرکز شد.
فناوری مسیر سرمایههای جدید جهان را تغییر داد
یکی از مهمترین تغییرات گزارش ۲۰۲۶، افزایش سریع سهم صنایع راهبردی از پروژههای جدید است. ارزش پروژههای سرمایهگذاری سبز در این بخشها از ۱۰۹ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۰ به ۵۷۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ رسید. سهم این صنایع از کل سرمایهگذاری سبز جهانی نیز از ۱۶ درصد به ۴۴ درصد افزایش یافت و اکنون نزدیک به نیمی از ارزش پروژههای جدید بینالمللی را در بر میگیرد.
زیرساختهای هوش مصنوعی و فناوریهای وابسته، بزرگترین بخش این جریان را تشکیل دادهاند. ارزش پروژههای اعلام شده این حوزه از کمتر از ۵۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۰ به نزدیک ۳۵۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ رسیده و حدود سه پنجم سرمایهگذاری صنایع راهبردی را به خود اختصاص داده است. مراکز داده، خدمات ابری، شبکههای ارتباطی پرظرفیت، تجهیزات پردازشی و سامانههای ذخیرهسازی اجزای اصلی این موج هستند.
آنکتاد تاکید کرده است که توسعه هوش مصنوعی فقط به نرمافزار و مدلهای رایانهای محدود نیست و به زیرساخت فیزیکی گسترده نیاز دارد. مراکز داده برای فعالیت پایدار به برق مطمئن، زمین، آب، اتصال پرسرعت و فرایندهای روشن صدور مجوز وابسته هستند. در نتیجه، کیفیت زیرساخت انرژی و ارتباطات، دسترسی به نیروی متخصص و توان مدیریت داده در انتخاب مقصد سرمایه نقش بیشتری پیدا کرده است.
صنعت نیمهرسانا سریعترین رشد را در میان بخشهای راهبردی ثبت کرده است. ارزش سرمایهگذاری بینالمللی در این صنعت بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ بهطور متوسط سالانه ۵۴ درصد افزایش یافت. سرمایهگذاری در مواد معدنی حیاتی و فناوریهای گذار انرژی نیز متوسط رشد سالانه ۱۷ درصدی داشت. تراشههای پیشرفته، باتریها، خودروهای برقی، تجهیزات انرژی پاک و ظرفیت پالایش مواد اولیه در مرکز بسیاری از پروژههای تازه قرار گرفتهاند.
با وجود این رشد، سرمایهگذاری فناورانه در تعداد محدودی از کشورها متمرکز است. در سال ۲۰۲۵ سه اقتصاد بزرگ سرمایهگذار بهطور متوسط ۷۲ درصد ارزش پروژههای سبز صنایع راهبردی را تامین کردند و سه مقصد اصلی نیز ۵۶ درصد سرمایهها را جذب کردند. سهم مجموع اقتصادهای کمدرآمد و با درآمد متوسط رو به پایین از این سرمایهگذاریها طی سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ فقط حدود ۱۰ درصد بود.
این الگو برای ایران اهمیت اقتصادی دارد، زیرا افزایش سرمایهگذاری مستقیم خارجی ایران هنگامی میتواند ظرفیت تولید و صادرات را تقویت کند که پروژههای جدید با زیرساخت دیجیتال، تحقیق و توسعه، صنایع پیشرفته، انرژی پایدار و آموزش نیروی متخصص پیوند داشته باشند. گزارش آنکتاد نشان میدهد اقتصادهایی سهم بیشتری از سرمایههای تازه میگیرند که ارتباط عملی میان دانشگاه، صنعت و شرکتهای فناور ایجاد کرده و زیرساختهای قابل اتکا برای فعالیت بلندمدت سرمایهگذاران فراهم آوردهاند.
