تکمیل کریدورهای ریلی و توسعه قطارهای حومه ای در اولویت شبکه ریلی قرار گرفت
توسعه کریدورهای ریلی، افزایش بهره وری شبکه و گسترش قطارهای حومه ای به یکی از محورهای اصلی برنامه بخش ریلی کشور تبدیل شده است. غلامحسین کریمی، معاون مسافری شرکت راه آهن جمهوری اسلامی ایران، در مراسم سی و چهارمین سالروز تاسیس شرکت راه آهن شرقی بنیاد اعلام کرد که تکمیل حلقههای مفقوده مسیرهای ریلی شرق و غرب و شمال و جنوب، افزایش خدمات مسافری و توسعه قطارهای حومه ای به صورت منظم پیگیری میشود. به گفته او، سیاست جاری راه آهن بر ارتقای کیفیت خدمات، حفظ ایمنی و تقویت اعتماد مسافران متمرکز است و شرکتهای فعال این حوزه نیز باید در کنار توسعه ناوگان، کیفیت پاسخگویی و خدمات خود را افزایش دهند.
برنامه توسعه کریدورهای ریلی در شرایطی دنبال میشود که آمارهای تازه، فاصله میان عملکرد فعلی و اهداف توسعه ای را نشان میدهد. نورالله بیرانوند، معاون تامین سرمایه و اقتصاد حمل و نقل راه آهن، اعلام کرده است که اکنون حدود ۴۰ میلیون تن بار و نزدیک به ۳۰ میلیارد تن کیلومتر بار در شبکه ریلی کشور جابه جا میشود. سهم ریل از حمل بار حدود ۱۰ درصد اعلام شده، در حالی که در برنامه هفتم توسعه دستیابی به سهم ۳۰ درصدی برای حمل و نقل ریلی هدف گذاری شده است. افزایش ظرفیت کریدورها و اتصال مراکز تولید و بار به شبکه از عوامل موثر در نزدیک شدن به این هدف به شمار میرود.
حلقههای مفقوده شبکه و ظرفیت اقتصادی کریدورها
یکی از موضوعات مهم در توسعه شبکه، تکمیل مسیرهای ناتمام و افزایش ظرفیت محورهای پرتردد است. براساس اطلاعات ارائه شده از سوی راه آهن، حدود ۷۰ درصد بار ریلی روی ۳۰ درصد شبکه متمرکز شده و در مقابل، بخش بزرگی از خطوط موجود سهم محدودی از جابه جایی بار دارند. این توزیع نامتوازن نشان میدهد افزایش بهره وری فقط به ساخت خطوط جدید وابسته نیست و نحوه اتصال مراکز بار، بنادر، صنایع و پایانههای لجستیکی نیز در بازده اقتصادی شبکه نقش دارد.
در کریدور شمال و جنوب، مسیر رشت آستارا همچنان یکی از اصلی ترین حلقههای تکمیل نشده معرفی شده است. مسئولان راه آهن اعلام کرده اند مقدمات قراردادی این پروژه به مراحل پایانی رسیده و مسائل مربوط به تضامین، پیش پرداخت و موضوعات فنی و مالی در حال پیگیری است. تکمیل این مسیر میتواند پیوستگی ریلی در بخش غربی دریای خزر را تقویت کند و ارتباط شبکه با بنادر جنوبی را افزایش دهد. در بخش شرقی دریای خزر نیز محور اینچه برون برای توسعه مبادلات ریلی با کشورهای آسیای مرکزی اهمیت دارد.
در کریدور شرق و غرب نیز اتصال سرخس به مرز ترکیه از طرحهای اصلی توسعه شبکه محسوب میشود. ظرفیت مرز رازی در شرایط فعلی حدود ۲ میلیون تن اعلام شده و برای مسیر سرخس تا چشمه ثریا، ظرفیت حدود ۱۰ میلیون تن در حالت تک خطه و تا حدود ۲۵ میلیون تن پس از دوخطه شدن برآورد شده است. برنامه چهار ساله توسعه این کریدور با هدف افزایش ظرفیت ترانزیتی در حال پیگیری است و بخشی از تامین مالی پروژهها نیز از مسیر سرمایه گذاری دنبال میشود.
مدیرعامل راه آهن پیش تر حجم حمل بار بین المللی ریلی را در یک سال حدود ۵ میلیون تن اعلام کرده بود. در اینچه برون، تفاوت عرض خط آهن ایران با شبکه کشورهای آسیای مرکزی یکی از موانع عملیاتی است؛ موضوعی که جابه جایی محموله یا تعویض بوژی را ضروری میکند و توسعه تجهیزات لجستیکی در نقطه مرزی را به یک نیاز اقتصادی تبدیل کرده است. افزایش توان عملیاتی این مبادی، زمینه رشد درآمدهای ترانزیتی و حجم مبادلات منطقه ای روی شبکه ریلی را تقویت میکند.
قطارهای حومه ای و افزایش ظرفیت جابه جایی مسافر
در بخش مسافری، توسعه قطارهای حومه ای به عنوان مکمل برنامه افزایش ظرفیت شبکه دنبال میشود. در مسیر تهران، ورامین، پیشوا و گرمسار، عملیات خط سوم حومه ای ادامه دارد و مدیرعامل راه آهن اعلام کرده است که با تکمیل تجهیزات و علائم و رعایت الزامات ایمنی، این خط به بهره برداری خواهد رسید. خط سوم حومه ای این محور حدود ۱۱۴ کیلومتر طول دارد و هدف از اجرای آن افزایش ظرفیت جابه جایی، امکان حرکت قطارهای بیشتر و کاهش زمان سفر در یکی از مسیرهای پرتردد پیرامون تهران است.
در برنامه جاری قطارهای حومه ای، مسیرهایی مانند تهران به پیشوا و گرمسار، تهران به فیروزکوه، تهران به پرند و تهران به قم در شبکه خدمات حومه ای قرار دارند. گسترش سرویسهای منظم در این مسیرها، ظرفیت جذب سفرهای روزانهای را دارد که اکنون با خودرو و جاده انجام میشوند. راه آهن همچنین ایجاد پارک سوار در محدوده ایستگاههای پیشوا و ورامین و بهبود دسترسی شهری به ایستگاهها را پیگیری کرده است.
کریمی بر اهمیت ایمنی و اعتماد مسافر تاکید کرد و گفت استمرار خدمات ریلی در دورههای دشوار، همراه با ترمیم سریع پلها و زیرساختهای آسیب دیده، بخشی از مسئولیت شبکه در حفظ جریان جابه جایی بوده است. از نگاه معاون مسافری راه آهن، افزایش ظرفیت بدون ارتقای کیفیت خدمات پاسخ کامل به نیاز بازار سفر نیست و شرکتهای مسافری باید در کنار توسعه ناوگان، بر نظم عملیاتی، کیفیت خدمات داخل قطار و نحوه پاسخگویی به مسافران تمرکز کنند.
در همین چارچوب، علی همتی، مدیرعامل شرکت راه آهن شرقی بنیاد، ظرفیت ناوگان این مجموعه را ۱۲۵ دستگاه واگن در قالب ۱۱ رام قطار اعلام کرد. طبق آماری که او ارائه داد، عملکرد سالانه بن ریل از مرز ۲ میلیون مسافر عبور میکند. به گفته او، توسعه ناوگان، تجهیز واگنهای موجود و بهبود سطح خدمات در دستور کار شرکت قرار دارد.
همتی دریافت تندیس نقره ای رضایتمندی مشتریان را نتیجه ارزیابی شاخصهایی مانند کیفیت خدمات، قیمت گذاری و رسیدگی به شکایتها دانست. همزمان با این برنامهها، توسعه زیرساخت، افزایش ظرفیت ناوگان و تکمیل حلقههای مفقوده کریدورها سه بخش به هم پیوسته در اقتصاد حمل و نقل ریلی هستند؛ زیرا افزایش بار و مسافر بدون ناوگان کافی امکان پذیر نیست و توسعه ناوگان نیز به ظرفیت خط، ایستگاه و مسیرهای پیوسته نیاز دارد.
