گواهی سپرده ارزی مسیر تازه تامین مالی بنگاهها را باز میکند
بانک مرکزی دستورالعمل گواهی سپرده ارزی ویژه سرمایهگذاری خاص را پس از بررسی در شصت و نهمین جلسه هیات عالی این بانک ابلاغ کرد. این دستورالعمل که در تاریخ ۹ تیر ۱۴۰۵ مورد موافقت قرار گرفته است، چارچوبی برای جمعآوری منابع ارزی و هدایت آن به طرحهای مشخص اقتصادی فراهم میکند. بر اساس سازوکار اعلام شده، شرکتهای متقاضی میتوانند برای تامین مالی پروژههای سرمایه ثابت یا نیازهای سرمایه در گردش خود، از ظرفیت موسسههای اعتباری و سرمایهگذاران حقوقی استفاده کنند.
در الگوی گواهی سپرده ارزی، موسسه اعتباری برای یک طرح معین، سپرده مدتدار ارزی ویژه سرمایهگذاری خاص افتتاح میکند و در برابر منابعی که سرمایهگذار در اختیار آن قرار میدهد، گواهی سپرده صادر میشود. منابع جذب شده باید به همان طرحی اختصاص یابد که مشخصات آن در فرآیند صدور گواهی بررسی و تایید شده است. به این ترتیب، تامین مالی به یک پروژه یا نیاز عملیاتی معین پیوند میخورد و شرایط مصرف منابع از ابتدا در چهارچوب قرارداد و مستندات مربوط به انتشار تعیین میشود.
طبق دستورالعمل گواهی سپرده ارزی بانک مرکزی، متقاضی باید یک شخص حقوقی باشد که برای تامین منابع ارزی یک طرح مشخص سرمایه ثابت یا سرمایه در گردش، درخواست افتتاح سپرده را نزد موسسه اعتباری ارائه میکند. سمت سرمایهگذار نیز فقط به اشخاص حقوقی اختصاص دارد و ورود منابع برای خرید گواهی از مسیر سپرده ارزی نزد موسسه عامل انجام میشود. بنابراین استفاده مستقیم از این ابزار در مرحله صدور گواهی، میان بنگاه متقاضی، سرمایهگذار حقوقی و موسسههای اعتباری سامان مییابد.
عامل و ضامن چه مسئولیتی دارند
دو رکن اصلی گواهی سپرده ارزی، عامل و ضامن هستند و هر دو باید از میان موسسههای اعتباری انتخاب شوند. بنگاه متقاضی، موسسه اعتباری عامل را معرفی میکند و انتخاب نهایی پس از موافقت کمیسیون تسهیلات ارزی بانک مرکزی انجام میشود. عامل مسئول ایجاد سپرده، تحویل گواهی و انجام بازخرید است. رکن ضمانت نیز با همین فرآیند انتخاب میشود و پوشش تعهد متقاضی برای پرداخت سود و بازگرداندن اصل وجه در موعد مقرر را بر عهده میگیرد.
نوع عقد مبادلهای مورد استفاده، شرایط اقتصادی و اجرایی طرح، وضعیت متقاضی، نوع وثایق، زمان سررسید و دیگر ویژگیهای گواهی با بررسی عامل و ضامن مشخص میشود. این ساختار باعث میشود شرایط هر گواهی بر پایه ویژگیهای همان پروژه، میزان منابع مورد نیاز، توان بازپرداخت و تضمینهای ارائه شده تنظیم شود. نرخ سود نیز در این ابزار به صورت قطعی برای سرمایهگذار تعیین خواهد شد و صدور گواهی تنها بر مبنای عقود مبادلهای مجاز است.
حد نهایی منابع قابل تجهیز در هر درخواست گواهی سپرده ارزی، ۵۰ میلیون یورو یا ارزش متناظر آن در ارزهای دیگر است. شرکتها میتوانند این منابع را برای ایجاد یا تکمیل داراییهای سرمایهای و همچنین تامین نیازهای ارزی سرمایه در گردش به کار بگیرند. دوره گواهی نیز میتواند متناسب با ویژگیهای طرح تعیین شود، اما حداکثر سررسید مجاز آن چهار سال خواهد بود.
سرمایه ثابت معمولا هزینههایی مانند خرید ماشینآلات، تجهیزات، خطوط تولید یا تکمیل ظرفیتهای جدید را در بر میگیرد، در حالی که سرمایه در گردش برای تامین مواد اولیه، قطعات، نهادههای تولید و هزینههای جاری مرتبط با فعالیت بنگاه استفاده میشود. دستورالعمل جدید هر دو بخش را پوشش میدهد، مشروط بر آنکه نیاز ارزی و طرح مورد نظر به صورت مشخص ارائه شود و ارکان صدور گواهی نیز آن را بررسی کنند.
منابع ارزی مجاز و نقش مرکز مبادله
مرکز مبادله ارز و طلای ایران در فرآیند گواهی سپرده ارزی نماینده بانک مرکزی است و امور اجرایی مرتبط با صدور گواهی را پیگیری میکند. دریافت و ارسال مکاتبات میان ارکان، تهیه گزارشهای مورد نیاز، ارائه گزارش کارشناسی درباره متقاضی و سایر اجزای انتشار، پایش مراحل صدور و نظارت بر ایفای تعهدات متعهد خرید، از جمله مسئولیتهایی است که برای این مرکز در نظر گرفته شده است.
یکی از محدودیتهای اصلی دستورالعمل، حفظ ماهیت ارزی منابع است. متقاضی، عامل و ضامن اجازه ندارند ارز حاصل از صدور گواهی را به ریال تبدیل کنند. منابع قابل پذیرش به درآمد ارزی غیرصادراتی، مازاد ارز پس از انجام تعهدات صادراتی و ارزهای دارای منشا خارجی محدود شده است. ارزی که هنوز برای رفع تعهد صادراتی مورد نیاز است، در این سازوکار پذیرفته نمیشود.
پرداخت بهای گواهی سپرده ارزی از دو مسیر تحویل اسکناس یا ارائه حواله ارزی به موسسه عامل امکانپذیر است. این الزام در کنار ممنوعیت تبدیل منابع به ریال، سبب میشود جریان تجهیز، مصرف و بازپرداخت منابع در همان قالب ارزی باقی بماند. اصل مبلغ و سود نیز بر اساس تعهدات درج شده در اسناد گواهی و ضمانت موسسه اعتباری در سررسید پرداخت میشود.
گواهی سپرده ارزی در کنار توسعه صندوقهای سرمایهگذاری با درآمد ثابت ارزی، بخشی از چارچوب تازه تامین مالی ارزی به شمار میرود. صندوقهای ارزی بر اساس مقررات مربوط میتوانند در گواهیهای سپرده مدتدار ویژه سرمایهگذاری خاص ارزی دارای مجوز بانک مرکزی سرمایهگذاری کنند یا در فرآیند انتشار، تعهد پذیرهنویسی و تعهد خرید بپذیرند. در مقررات صندوقهای ارزی نیز ورود و خروج منابع، انتقال مالکیت واحدها و تسویه وجوه به صورت ارزی انجام میشود و تسویه ریالی مجاز نیست.
تفاوت مهم این دو مسیر آن است که در دستورالعمل مستقیم گواهی سپرده ارزی، متقاضی و سرمایهگذار شخص حقوقی هستند، اما صندوقهای ارزی میتوانند امکان مشارکت اشخاص حقیقی و حقوقی را مطابق اساسنامه و امیدنامه خود فراهم کنند. به همین دلیل، گواهی سپرده بیشتر برای تامین مالی مستقیم طرحهای بزرگ و مشخص طراحی شده است، در حالی که صندوقها میتوانند منابع سرمایهگذاران متعدد را گردآوری و در مجموعهای از داراییهای ارزی مجاز به کار گیرند.
فرآیند عملیاتی صدور گواهی پس از معرفی متقاضی، انتخاب عامل و ضامن، بررسی شرایط طرح، تعیین وثایق، مشخص شدن عقد مبادلهای، نرخ سود قطعی و سررسید ادامه پیدا میکند. مرکز مبادله نیز گزارش کارشناسی و مکاتبات مربوط را برای بررسی در اختیار بانک مرکزی قرار میدهد و اجرای تعهدات ارکان را پایش میکند. هر طرح میتواند با توجه به نیاز مالی خود تا سقف تعیین شده درخواست تامین ارز ارائه دهد و مشخصات نهایی گواهی بر پایه ارزیابی موسسههای اعتباری و تایید نهادهای مسئول تعیین خواهد شد.
