واردات برق از ترکیه و آذربایجان به مسیر تازه تامین انرژی پتروشیمیها تبدیل میشود
وزارت نیرو برنامه تازهای برای افزایش واردات برق در ماههای سرد سال در نظر گرفته است؛ برنامهای که محور اصلی آن تامین بخشی از برق مورد نیاز صنایع پتروشیمی از مسیر ترکیه و آذربایجان است. مصطفی رجبی مشهدی، معاون برق و انرژی وزارت نیرو، اعلام کرده است که در صورت نهایی شدن خرید برق از سوی شرکتهای پتروشیمی در ترکیه، مجموع واردات برق کشور میتواند به حدود ۱۰۰۰ مگاوات برسد. هدف از این اقدام، کاهش فشار بر شبکه داخلی و فراهم کردن امکان استمرار تولید در واحدهای بزرگ صنعتی در دورهای است که محدودیت سوخت نیروگاههای حرارتی میتواند بر عرضه برق اثر بگذارد.
بر اساس توضیحات معاون برق و انرژی وزارت نیرو، ایران در شرایط فعلی حدود ۵۰۰ مگاوات برق از ترکمنستان و ارمنستان دریافت میکند و همزمان حدود ۱۵۰ تا ۱۶۰ مگاوات برق به افغانستان و پاکستان میفرستد. این مبادلات بخشی از تجارت برق ایران با کشورهای همسایه را تشکیل میدهد و امکان جابهجایی انرژی میان شبکههای منطقهای را متناسب با فصل، میزان مصرف و وضعیت تولید فراهم میکند. وزارت نیرو در تابستان نیز افزایش واردات را یکی از ابزارهای کمک به تامین تقاضای داخلی در دوره اوج مصرف قرار داده بود.
پتروشیمیها در مسیر خرید مستقیم برق وارداتی
در طرح مربوط به زمستان، شرکتهای پتروشیمی قرار است بخشی از برق مورد نیاز خود را از خارج کشور خریداری کنند و شبکه سراسری وظیفه انتقال انرژی از مبادی ورودی تا محل مصرف را برعهده بگیرد. رجبی مشهدی گفته است هماهنگیهای لازم با شرکتهای پتروشیمی انجام شده و وزارت نیرو در پی دریافت مصوبهای از هیئت وزیران است تا انتقال این برق بدون دریافت هزینه ترانزیت انجام شود. چنین سازوکاری میتواند هزینه انتقال برق خریداریشده را برای صنایع کاهش دهد و استفاده از ظرفیت خطوط بینالمللی برق را برای مصرفکنندگان بزرگ اقتصادی عملیتر کند.
پیش از این نیز وزارت نیرو از فراهم شدن بستر قانونی و زیرساختی برای واردات مستقیم برق صنایع خبر داده بود. در این مدل، صنایع انرژیبر میتوانند با استفاده از منابع ارزی خود، برق مورد نیازشان را از کشورهای همسایه خریداری کنند. این رویکرد برای صنایع پتروشیمی اهمیت بیشتری دارد، زیرا استمرار تامین برق در این واحدها مستقیما با ظرفیت تولید، بهرهبرداری از تجهیزات و روند فعالیت مجتمعهای صنعتی مرتبط است و هر محدودیت انرژی میتواند برنامه تولید را تحت تاثیر قرار دهد.
ترکیه یکی از مسیرهای اصلی مورد توجه در این برنامه است. زیرساخت تبادل برق میان دو کشور از طریق خط ۴۰۰ کیلوولت خوی و وان و ایستگاه تبدیل پشت به پشت وان توسعه یافته است. ظرفیت اسمی این ایستگاه ۶۰۰ مگاوات اعلام شده و قرارداد بهرهبرداری آن در سال ۲۰۲۴ میان شرکت مدیریت شبکه برق ایران و شرکت انتقال برق ترکیه امضا شده است. اپراتور شبکه برق ترکیه نیز اتصال وان و خوی را در فهرست ارتباطات بینالمللی خود ثبت کرده و تعیین ظرفیت خالص انتقال در هر دوره را منوط به توافق اپراتورهای دو طرف دانسته است.
در گزارشهای منتشرشده در تابستان امسال، برنامه خرید حدود ۴۵۰ مگاوات برق از ترکیه برای تامین نیاز شرکتهای پتروشیمی مطرح شده بود. کنار هم قرار گرفتن این ظرفیت با واردات فعلی از ترکمنستان و ارمنستان، تصویری روشنتر از برآورد نزدیک به ۱۰۰۰ مگاواتی ارائه میدهد که اکنون از سوی معاون وزارت نیرو مطرح شده است. البته تحقق کامل این سطح از واردات به نهایی شدن قراردادهای خرید، ظرفیت قابل تخصیص خطوط انتقال و هماهنگی میان شرکتهای خریدار و اپراتورهای شبکه وابسته خواهد بود.
ظرفیت آذربایجان و نقش واردات در کاهش فشار سوخت نیروگاهها
آذربایجان نیز در برنامه زمستانی وزارت نیرو قرار گرفته است. طبق اطلاعات وزارت انرژی جمهوری آذربایجان، شبکههای برق ایران و آذربایجان از طریق پنج خط انتقال فعال به یکدیگر متصل هستند و مجموع ظرفیت تبادل این خطوط ۶۰۰ مگاوات اعلام شده است. همچنین در گزارشهای اخیر وزارت نیرو آمده است که در دوره اوج بار تابستان، واردات برق از آذربایجان در محدوده ۱۵۰ تا ۲۰۰ مگاوات انجام شده است. وجود این زیرساخت، امکان استفاده از آذربایجان به عنوان یکی دیگر از مسیرهای تامین برق در دورههای افزایش تقاضا یا محدودیت تولید داخلی را فراهم میکند.
افزایش واردات برق برای زمستان تنها به تامین مستقیم نیاز صنایع محدود نمیشود. معاون برق و انرژی وزارت نیرو این اقدام را راهی برای جبران بخشی از محدودیت سوخت نیروگاههای حرارتی نیز معرفی کرده است. هنگامی که بخشی از برق مورد نیاز صنایع بزرگ از خارج کشور تامین شود، فشار تقاضا بر نیروگاههای داخلی کاهش پیدا میکند و در نتیجه بخشی از سوختی که باید برای تولید همان میزان برق مصرف شود، مورد نیاز نخواهد بود. این موضوع در فصل سرد که مصرف گاز در بخش خانگی افزایش مییابد و تحویل سوخت به نیروگاهها با محدودیت بیشتری روبهرو میشود، برای مدیریت عرضه برق اهمیت پیدا میکند.
رجبی مشهدی در اظهارات دیگری درباره شرایط زمستان گفته است که بر اساس اعلام شرکت ملی گاز ایران، محدودیت تامین گاز در سال جاری میتواند به دستکم ۱۳۰ میلیون مترمکعب در روز برسد. وزارت نیرو در کنار برنامه واردات، تکمیل ذخایر سوخت نیروگاهی و مدیریت بار را نیز دنبال میکند. به گفته او، شرکتهای پتروشیمی برای خرید برق از ترکیه در حال پیگیری مذاکرات هستند و در این زمینه پیشرفتهایی حاصل شده است.
بر مبنای برنامه اعلامشده، دستیابی به واردات نزدیک به ۱۰۰۰ مگاوات به موفقیت شرکتهای پتروشیمی در خرید برق از ترکیه و فراهم شدن امکان انتقال آن وابسته است. همزمان، مسیر آذربایجان نیز برای افزایش انعطاف تامین برق در فصل سرد در دستور کار قرار دارد. وزارت نیرو انتظار دارد با ترکیب واردات موجود از ترکمنستان و ارمنستان، ظرفیت خرید از ترکیه و استفاده از ارتباط برق با آذربایجان، بخشی از نیاز صنایع پتروشیمی بدون افزایش فشار بر تولید نیروگاههای داخلی تامین شود.
