کاهش سفرهای هوایی ایران چگونه در آمار فرودگاهها نمایان شد
آمارهای منتشر شده از عملکرد فرودگاههای کشور نشان میدهد سفرهای هوایی ایران در سال ۱۴۰۴ با کاهش محسوس پرواز، مسافر و بار همراه بوده است. در نیمه نخست این سال، فرودگاههای تحت مالکیت شرکت فرودگاهها و ناوبری هوایی ایران ۱۳۴ هزار و ۱۷۵ نشست و برخاست هواپیمای مسافری را ثبت کردند و ۱۴ میلیون و ۹۴۷ هزار و ۸۰۵ مسافر از طریق این مراکز اعزام و پذیرش شدند. میزان بار همراه مسافر و محمولههای پستی نیز به ۱۴۳ هزار و ۲۸۵ تن رسید.
مقایسه این ارقام با دوره مشابه سال ۱۴۰۳ از افت ۱۷ درصدی نشست و برخاست، کاهش ۱۹ درصدی جابهجایی مسافر و نزول ۱۹ درصدی حمل بار حکایت دارد. گزارش رسمی نیمه نخست سال ۱۴۰۳، فعالیت حدود ۱۶۱ هزار پرواز و جابهجایی نزدیک به ۱۸ میلیون و ۵۰۰ هزار مسافر را در فرودگاههای تحت مالکیت و نظارت شرکت فرودگاهها ثبت کرده بود. به این ترتیب روند نزولی به یک شاخص محدود نماند و بخش مسافری و بار هوایی را هم زمان دربر گرفت.
آمار شبکه گستردهتر فرودگاهی که مراکز مالکیتی و غیرمالکیتی را شامل میشود، تصویر کاملتری از بازار ارائه میکند. در ۶۱ فرودگاه کشور طی شش ماه نخست ۱۴۰۴، در مجموع ۱۵۲ هزار و ۳۱۳ نشست و برخاست انجام شد، ۱۶ میلیون و ۸۷۵ هزار و ۲۰۳ مسافر جابهجا شدند و حجم بار همراه مسافر و محمولههای پستی به ۱۶۳ هزار و ۸۸۶ تن رسید. از این مجموعه، ۴۹ فرودگاه در آمار عملکرد شرکت فرودگاهها قرار داشتهاند.
تمرکز ترافیک هوایی در فرودگاههای بزرگ
فرودگاه مهرآباد با وجود افت عملکرد، همچنان پرترددترین فرودگاه کشور باقی ماند. در نیمه نخست سال ۱۴۰۴، این فرودگاه ۴۷ هزار و ۸۶ نشست و برخاست و جابهجایی ۵ میلیون و ۱۳۳ هزار و ۸۴۴ مسافر را ثبت کرد. فرودگاه مشهد با ۳۰ هزار و ۲۸۳ پرواز و ۳ میلیون و ۹۴۱ هزار و ۳۴۷ مسافر در جایگاه دوم قرار گرفت و فرودگاه شیراز با ۱۰ هزار و ۲۳۸ پرواز و یک میلیون و ۱۰۴ هزار و ۱۲۷ مسافر رتبه بعدی را به دست آورد.
محاسبه بر پایه ارقام رسمی نشان میدهد مهرآباد، مشهد و شیراز نزدیک به ۶۵ درصد نشست و برخاستها و بیش از ۶۸ درصد مسافران فرودگاههای تحت مالکیت را پوشش دادهاند. در همین دوره، فرودگاه اهواز ۶ هزار و ۵۵۶ پرواز، اصفهان ۵ هزار و ۶۳۹ پرواز، تبریز ۵ هزار و ۲۰۸ پرواز، بندرعباس ۴ هزار و ۷۲۸ پرواز و کرمان ۳ هزار و ۳۰ پرواز داشتهاند.
دادههای نهایی دوازده ماهه سال ۱۴۰۴ نیز ادامه روند کاهشی را تایید میکند. در فرودگاههای تحت مالکیت شرکت فرودگاهها، نشست و برخاست هواپیما نسبت به سال ۱۴۰۳ حدود ۱۴ درصد، تعداد مسافران ۱۷ درصد و بار هوایی ۱۷ درصد کاهش یافت. مهرآباد در کل سال ۹۶ هزار و ۷۷۸ نشست و برخاست داشت، در حالی که این رقم در سال ۱۴۰۳ برابر با ۱۱۵ هزار و ۷۷۳ پرواز بود و کاهش حدود ۱۶ درصدی را نشان داد.
در بخش نشست و برخاست سالانه، مشهد کاهش ۱۰ درصدی، شیراز ۱۳ درصدی، اهواز ۱۹ درصدی، اصفهان و تبریز هر کدام ۲۱ درصدی، بندرعباس ۱۵ درصدی و کرمان ۱۷ درصدی را ثبت کردند. افت جابهجایی مسافر گستردهتر بود؛ مهرآباد ۲۰ درصد، مشهد ۱۳ درصد، شیراز ۱۷ درصد، اهواز ۱۸ درصد، اصفهان ۲۲ درصد، تبریز ۲۶ درصد، بندرعباس ۲۲ درصد و کرمان ۲۱ درصد کاهش مسافر داشتند.
محدودیت عملیاتی و فشار هزینه بر بازار پرواز
بخشی از افت نیمه نخست سال به توقف موقت پروازها و بازگشایی مرحلهای فضای پروازی در خرداد ۱۴۰۴ مربوط بود. محمد امیرانی، مدیرعامل وقت شرکت فرودگاهها و ناوبری هوایی ایران، اعلام کرده بود پس از آغاز دوباره فعالیت فرودگاهها، تعداد پروازها به تدریج به روال پیشین نزدیک شد. با این حال، وقفه ایجاد شده در یکی از ماههای پرتردد بر فروش بلیت، درآمد خدمات فرودگاهی و جابهجایی بار اثر گذاشت.
ظرفیت عملیاتی ناوگان نیز بر عرضه صندلی اثر دارد. وزارت راه و شهرسازی در آغاز سفرهای نوروزی ۱۴۰۴ از وجود ۳۳۹ فروند هواپیمای مسافربری با ۴۷ هزار و ۹۶۲ صندلی خبر داده بود، اما دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی در اردیبهشت همان سال شمار هواپیماهای فعال را حدود ۱۴۰ فروند اعلام کرد. در نشست کمیسیون حمل و نقل اتاق تهران نیز کمبود هواپیمای فعال و فرسودگی ناوگان از چالشهای اصلی بخش هوایی عنوان شد.
در حمل بار نیز ظرفیت تخصصی محدود گزارش شده است. بر اساس اعلام انجمن شرکتهای هواپیمایی، از ۹ فروند هواپیمای باری موجود، پنج فروند فعال بودهاند. بخش مهمی از بار هوایی در فضای بار هواپیماهای مسافری حمل میشود. هم زمان با محدود بودن ناوگان باری، میزان بار جابهجا شده در نیمه نخست سال ۱۹ درصد کاهش یافت.
در سمت تقاضا نیز نشانههای کاهش بازار مشاهده شد. دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی در پایان دی ۱۴۰۴ از افت ۱۰ درصدی مسافران پروازهای داخلی و کاهش ۲۰ درصدی مسافران پروازهای خارجی از ابتدای سال خبر داد و سطح تقاضا را پایین توصیف کرد. شرکتهای هواپیمایی هم زمان با کاهش فروش، با هزینههای ارزی تعمیرات، قطعات، اجاره، بیمه و خدمات فنی روبهرو بودهاند.
کاهش ترافیک برای اقتصاد فرودگاهها فقط به درآمد نشست و برخاست محدود نمیشود. تعداد کمتر مسافر بر درآمد پارکینگ، خدمات ترمینالی، غرفههای تجاری، تبلیغات، پذیرایی و حمل و نقل زمینی اثر میگذارد. کاهش بار هوایی نیز درآمد انبارداری، خدمات زمینی و پردازش محموله را محدود میکند و بر فعالیت کسب و کارهای وابسته به فرودگاه اثر دارد.
این آمار در شرایطی ثبت شد که انجمن بینالمللی حمل و نقل هوایی برای سال ۲۰۲۵ رشد ۵.۳ درصدی تقاضای جهانی سفر هوایی و افزایش ۶.۸ درصدی تقاضای شرکتهای خاورمیانه را گزارش کرد. شرکت فرودگاهها اعلام کرده است افزایش ظرفیت عملیاتی، تقویت ناوگان و استمرار خدمات ایمن میتواند زمینه رشد جابهجایی مسافر و بار را در دورههای بعد فراهم کند.
