مدیریت غیرقیمتی بنزین در دستور کار وزارت نفت قرار گرفت
وزیر نفت در تازهترین توضیح درباره بازار سوخت، افزایش قیمت بنزین را در برنامه فعلی دولت ندانست و اعلام کرد مسیر اصلی برای کنترل مصرف، اتکا به مدیریت غیرقیمتی بنزین، تنظیم سهمیهها و تقویت استفاده از سوخت جایگزین است. محسن پاکنژاد در حاشیه نشست کمیسیون امنیت ملی مجلس گفت تصمیمهای مرتبط با سوخت باید با توان اقتصادی خانوار هماهنگ باشد و هیچ راهکاری که فشار مالی تازهای به مردم وارد کند، در دستور کار قرار ندارد.
موضوع بنزین در هفتههای اخیر دوباره به یکی از محورهای اصلی بخش انرژی تبدیل شده است؛ زیرا همزمان با رشد مصرف روزانه و نیاز به حفظ پایداری توزیع، وزارت نفت باید عرضه را در دوره بازسازی برخی زیرساختهای آسیب دیده مدیریت کند. پاکنژاد تاکید کرد بازگشت این تاسیسات به مدار تولید، طبق برنامهریزی انجام شده، طولانی نخواهد بود و هدف وزارت نفت حفظ جریان پایدار تولید، پالایش و توزیع فرآوردههای نفتی است.
سهمیهها ابزار اصلی کنترل مصرف میشوند
بر پایه توضیحات وزیر نفت، مدیریت جدید بنزین به معنای تغییر فوری قیمت نیست، بلکه تمرکز بر نحوه تخصیص و استفاده از سهمیههاست. این رویکرد میتواند شامل دقیقتر شدن مصرف با کارت سوخت، هدایت تقاضا به سمت مصرف متعارف و کاهش استفاده از مسیرهای پرهزینه توزیع باشد. در این چارچوب، سیاستگذار به جای تکیه بر شوک قیمتی، از ابزارهای اجرایی برای کم کردن فاصله عرضه و تقاضا استفاده میکند.
دادههای رسمی شرکت ملی پالایش و پخش نشان میدهد مصرف بنزین در ماههای پر تردد با نوسان جدی همراه است. در بازه ۲۵ اسفند ۱۴۰۳ تا پایان ۱۵ فروردین ۱۴۰۴، میانگین مصرف روزانه بنزین کشور به بیش از ۱۳۴ میلیون لیتر رسید. در نهم فروردین همان سال نیز رقم مصرف روزانه ۱۴۴ میلیون لیتر گزارش شد؛ عددی که اهمیت مدیریت تقاضا را برای شبکه تامین و توزیع سوخت روشنتر میکند.
در سوی دیگر، گزارشهای رسمی از برخی روزهای آغاز سال ۱۴۰۴ نشان داده بود که توزیع بنزین در دوم فروردین به ۱۲۱ میلیون و ۵۰۰ هزار لیتر رسید. مقایسه همین عدد با دورههای اوج مصرف بیانگر آن است که رفتار سفر، تعطیلات، شرایط ناوگان و دسترسی به سوخت جایگزین میتواند فشار متفاوتی بر زنجیره عرضه وارد کند. به همین دلیل وزارت نفت اکنون مدیریت مصرف را به عنوان یک ضرورت عملیاتی مطرح میکند.
گاز طبیعی فشرده دوباره در کانون سیاست سوخت
یکی از اجزای مورد تاکید در برنامه غیرقیمتی، افزایش استفاده از گاز طبیعی فشرده است. این سوخت از سالهای گذشته به عنوان گزینه جایگزین بنزین در حملونقل سبک توسعه یافته و اکنون دوباره در مرکز برنامههای کاهش مصرف بنزین قرار گرفته است. اطلاعات منتشرشده از بخش پالایش و پخش نشان میدهد حدود ۲ هزار و ۶۰۰ جایگاه گاز طبیعی فشرده در کشور فعال است و بیش از ۱۹ میلیون مترمکعب از مصرف روزانه حملونقل سبک از این مسیر تامین میشود.
بر اساس دادههای اعلام شده از مدیران طرح گاز طبیعی فشرده، سهم این سوخت از کل مصرف حملونقل سبک حدود ۱۴.۵ درصد است. همچنین از ابتدای اجرای طرح توسعه این سوخت تاکنون، بیش از ۱۱۷ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی فشرده، معادل ۱۱۷ میلیارد لیتر بنزین، در کشور توزیع شده است. این آمار نشان میدهد استفاده گستردهتر از ناوگان دوگانه سوز میتواند بخشی از فشار تقاضا بر بنزین را کاهش دهد.
در کنار جایگاههای موجود، بهرهبرداری از جایگاههای جدید نیز در دستور کار قرار گرفته است. اعلام شده ۱۲ جایگاه تازه در چند استان به شبکه اضافه شده و ظرفیت ساعتی این بخش افزایش یافته است. توسعه این زیرساخت برای مدیریت مصرف زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که مصرف روزانه بنزین در دورههای اوج سفر به ارقامی بسیار بالاتر از میانگین عادی نزدیک میشود و هزینه تامین سوخت برای اقتصاد افزایش مییابد.
اهمیت این رویکرد زمانی بیشتر میشود که بخش حملونقل، سهم بزرگی از مصرف فرآوردههای مایع را به خود اختصاص داده و هر تغییر کوچک در الگوی رفتوآمد شهری یا بین شهری، اثر مستقیم بر مصرف روزانه میگذارد. در چنین شرایطی، حتی کاهش محدود مصرف در خودروهای پرمصرف یا انتقال بخشی از تقاضا به گاز طبیعی فشرده، میتواند نیاز به واردات یا فشار بر ذخایر عملیاتی را کمتر کند.
پاکنژاد در توضیح مسیر تصمیمگیری تاکید کرده است که تمام گزینههای حوزه سوخت با در نظر گرفتن شرایط اقتصادی موجود بررسی میشود. بنابراین پیام اصلی وزارت نفت، حرکت به سمت کنترل مصرف بدون افزایش فشار مستقیم بر هزینه خانوار است. در این مسیر، کارت سوخت، بازنگری در سهمیهها، توسعه سوخت جایگزین، مدیریت توزیع و بازگشت ظرفیتهای تولیدی به مدار، اجزای اصلی سیاست تازه بازار بنزین را تشکیل میدهند.
