بازار ملتهب سکوهای فروش طلا زیر فشار شروط تازه بانک مرکزی
رشد سریع خریدوفروش طلا در بسترهای آنلاین، طی دو سال اخیر به بازاری پرحجم و پرحاشیه تبدیل شده است. اکنون بیش از پانصد سکوی اینترنتی فروش طلا که در این مدت حدود ۲.۵ تن طلا میان کاربران جابهجا کردهاند، با مجموعهای از الزامات سختگیرانه بانک مرکزی روبرو هستند؛ الزاماتی که اجرای آنها میتواند سرنوشت این بازار مجازی را تغییر دهد.
بازاری پرکاربر اما بیسامان
آمارهای رسمی نشان میدهد این پلتفرمها طی مدت کوتاهی بیش از هشت میلیون کاربر جذب کردهاند که از میان آنان سه میلیون نفر به طور فعال به خریدوفروش طلا پرداختهاند. همین حجم تراکنشها باعث شده است توجه نهادهای نظارتی بیش از گذشته به این بازار جلب شود. تأخیرهای چندروزه یا حتی چندماهه در تحویل سفارشها، اختلاف در وزن و عیار طلا و بلوکهشدن پولها در حساب برخی سکوها، از جمله مشکلاتی است که بارها توسط مشتریان گزارش شده است. هشتگ «پولم_رو_پس_بده» در شبکههای اجتماعی روایتگر همین نارضایتیهاست.
بانک مرکزی میگوید نبود پشتوانهٔ فیزیکی طلا و فعالیت بدون مجوز بخش بزرگی از این کسبوکارها، ریسک بالایی برای سرمایههای خرد به همراه دارد. معاون دادستان کل کشور نیز اعلام کرده است که فعالیت بیضابطه سکوها علاوه بر آسیب به مصرفکنندگان، میتواند به ایجاد اختلال در بازار رسمی طلا منجر شود.
پنج شرط اصلی بانک مرکزی
بانک مرکزی برای بازگشایی درگاههای پرداخت این پلتفرمها پنج شرط اصلی تعیین کرده است. نخستین شرط، ذخیره واقعی طلای فروختهشده نزد بانک کارگشایی و تبدیل آن به شمش استاندارد با عیار حداقل ۹۹۵ ظرف مدت سه ماه است. شرط دوم، احراز کیفپول درونبرنامهای با همکاری بانک عامل و انطباق موجودی کاربران با حساب رسمی پلتفرم خواهد بود. شرط سوم، ثبت همه معاملات در سامانه جامع تجارت وزارت صنعت، معدن و تجارت است تا ردیابی کامل خریدوفروشها امکانپذیر باشد.
چهارمین شرط، الزام به تسویه تعهدات ریالی کاربران حداکثر ظرف ۴۸ ساعت کاری است. شرط پنجم نیز دریافت تأییدیه امنیتی پلیس فتا پیش از ادامه فعالیت یا فعالسازی صفحه پرداخت محسوب میشود. بر اساس اعلام بانک مرکزی، تنها پلتفرمهایی که این پنج شرط را رعایت کنند میتوانند مجوز ادامه فعالیت و اتصال دوباره به درگاه پرداخت بانکی را دریافت نمایند.
رئیس بانک کارگشایی تأکید کرده است که این فرایند با همکاری کامل وزارت صمت و سایر نهادهای نظارتی اجرا خواهد شد و هیچ فرد یا شرکتی بدون مجوز رسمی اجازه فعالیت نخواهد داشت.
تبلیغات ممنوع اما ادامهدار
با وجود آنکه دیماه سال گذشته معاون دادستان کل کشور و بانک مرکزی تبلیغ این پلتفرمها را ممنوع اعلام کرده بودند و شهرداریها و پیمانکاران تبلیغات شهری هشدار دریافت کردهاند، همچنان لوگو و شعار این سکوها روی بیلبوردها، اتوبوسها و حتی در ایستگاههای مترو دیده میشود. این تناقض میان ممنوعیت رسمی و تبلیغات گسترده باعث سردرگمی مصرفکنندگان و طرح پرسشهایی درباره نحوه نظارت بر این حوزه شده است.
نگرانی کسبوکارها و اتحادیه
مدیران برخی پلتفرمها شروط تازه بانک مرکزی را «غیرعملی و انسدادآور» توصیف کردهاند. به گفته فعالان استارتآپی، الزام به ذخیرهسازی طلا و تبدیل آن به شمش استاندارد سرمایه زیادی نیاز دارد و برای سکوهای کوچکتر به منزله توقف فعالیت خواهد بود. همچنین نبود استاندارد ملی واحد برای احراز کیفپول درونبرنامهای از دیگر دغدغههای فعالان حوزه فینتک عنوان میشود.
اتحادیه کسبوکارهای مجازی نیز در واکنش به شرایط سختگیرانه، با مثالی کنایهآمیز اعلام کرده است: «مثل این است که گاز نانوایی را به خاطر بدی نان قطع کنیم.» این اتحادیه هشدار داده است که سختگیری ناگهانی نهتنها متخلفان را متوقف نمیکند بلکه راه فعالیت شفاف و قانونی برای کسبوکارهای سالم را هم دشوار میسازد.
مردم، قربانیان خاموش
همزمان هزاران خریدار همچنان در انتظار تحویل سکه یا دریافت وجه پرداختی خود هستند. پیامکهایی با مضمون «تحویل در حال پردازش» یا «مبلغ بهزودی واریز میشود» برای برخی کاربران به یک شوخی تلخ تبدیل شده است. این وضعیت موجب شده اعتماد عمومی نسبت به خریدوفروش آنلاین طلا تضعیف شود و بخشی از سرمایههای خرد دوباره به سمت بازار سنتی طلا و صرافیها بازگردد.
فعالان بازار سنتی نیز معتقدند هرگونه بینظمی در پلتفرمهای آنلاین مستقیماً بر رفتار مشتریان در بازار فیزیکی اثر میگذارد. نوسان اعتماد مصرفکنندگان میتواند بر میزان تقاضا در بازار سنتی و حتی بر قیمتهای روز طلا تأثیرگذار باشد.
اکنون نگاهها به هیئت دولت دوخته شده است تا جزئیات اجرایی شروط بانک مرکزی را تصویب کند. تا پیش از نهاییشدن دستورالعمل، این بازار همچنان در شرایط ابهام و بیثباتی حرکت میکند و آینده فعالیت صدها سکوی آنلاین فروش طلا نامشخص است.
