افزایش هزینه لوازم التحریر و کاهش توان خرید خانواده ها در آستانه سال تحصیلی
با نزدیک شدن به مهرماه و آغاز سال تحصیلی جدید، بازار لوازم التحریر در کشور بار دیگر در کانون توجه خانوادهها قرار گرفته است. بررسیهای میدانی نشان میدهد که قیمت انواع نوشتافزار و کالاهای ضروری دانشآموزان در مقایسه با سال گذشته به طور میانگین بین ۳۰ تا ۴۰ درصد افزایش یافته و همین موضوع فشار اقتصادی بیشتری بر والدین وارد کرده است. این در حالی است که برخی اقلام خاص حتی رشد بالاتری را تجربه کردهاند و بهای آنها تا مرز ۵۰ درصد نیز بالا رفته است.
رئیس اتحادیه نوشتافزار تهران اعلام کرده است که اگرچه عرضه کالا در بازار نسبتاً مناسب است اما قدرت خرید خانوادهها کاهش چشمگیری داشته و بیشتر والدین به دنبال اقلام اقتصادی و کاربردی هستند. به گفته او، فصلی بودن تقاضا باعث شده افزایش قیمتها در این دوره بیشتر به چشم بیاید و فعالان صنف نیز برای کنترل شرایط، سود خود را کاهش دادهاند تا فشار بر مصرفکنندگان کمتر شود.
در استان یزد نیز اتحادیه لوازمالتحریر از رشد حدود ۳۵ درصدی قیمتها خبر داده است. همزمان گزارشهایی از تهران منتشر شده که نشان میدهد برخی اقلام پرمصرف دانشآموزی مانند دفتر مشق یا مداد رنگی حتی بیش از این میزان افزایش یافتهاند. به عنوان نمونه دفتر مشق ۸۰ برگ که سال گذشته حدود ۴۰ هزار تومان بود، امسال نزدیک به ۷۰ هزار تومان قیمت دارد.
هزینه نهایی تهیه یک بسته تحصیلی کامل برای دانشآموزان ابتدایی در تهران بسته به کیفیت اجناس بین ۴ تا ۸ میلیون تومان برآورد میشود. این رقم در سال گذشته حدود ۲٫۵ میلیون تومان بود و بنابراین خانوادهها با رشد بیش از دو برابری هزینهها مواجه هستند. حتی بستههای بسیار سادهتر که تنها شامل چند قلم ضروری هستند نیز کمتر از ۵۰۰ هزار تومان قیمت ندارند و در عمل همه اقشار جامعه ناچار به صرف هزینههای سنگینتر شدهاند.
بررسی اقلام پرمصرف و تغییرات قیمت
دفترهای مشق و دفترچههای یادداشت، بیشترین سهم از سبد خرید دانشآموزان را دارند. قیمت دفترهای ۱۰۰ برگ از ۵۰ هزار تومان در سال گذشته به حدود ۹۰ هزار تومان رسیده است. همچنین مداد رنگی ۱۲ رنگی که پارسال بین ۷۰ تا ۸۰ هزار تومان قیمت داشت، اکنون بیش از ۱۲۰ هزار تومان فروخته میشود. جامدادیهای پارچهای ساده نیز از حدود ۱۵۰ هزار تومان به بیش از ۲۵۰ هزار تومان رسیدهاند. قیمت کولهپشتیهای مدرسه که سال گذشته از یک میلیون تومان فراتر نمیرفت، اکنون در مدلهای معمولی به بیش از یک و نیم میلیون تومان افزایش یافته است.
این تغییرات در حالی رخ داده که بسیاری از خانوادهها همزمان با سایر هزینههای روزمره مانند مسکن، خوراک و پوشاک با فشار مضاعف مواجه هستند. تورم عمومی در کشور و افزایش هزینههای تولید از جمله دستمزد نیروی کار، هزینههای انرژی و مواد اولیه وارداتی از عوامل اصلی گرانیهای اخیر عنوان میشود. کارشناسان بازار تأکید دارند که نوسانات نرخ ارز نیز نقش مهمی در تعیین قیمت نهایی نوشتافزار ایفا کرده است.
قطعی برق در تابستان گذشته، مشکلات زیادی برای کارخانجات تولیدی به همراه داشت. بسیاری از واحدهای تولیدی گزارش دادهاند که توقف خط تولید یا افزایش هزینههای ناشی از استفاده از ژنراتور باعث بالا رفتن قیمت تمامشده محصولات شده است. به گفته تولیدکنندگان، حتی اگر بخشی از مواد اولیه در داخل کشور تولید شود، باز هم ارتباط مستقیم قیمتها با ارز و انرژی غیرقابل انکار است.
نقش تولید داخلی و واردات
طبق برآوردهای رسمی، سهم تولید داخل در بازار لوازمالتحریر به بیش از ۶۰ درصد رسیده است. افزایش سهم کالاهای ایرانی در بازار نشانهای مثبت از توسعه ظرفیت تولید ملی محسوب میشود اما هنوز بسیاری از مواد اولیه از خارج وارد میشوند و همین موضوع باعث میشود قیمت نهایی همچنان به شدت تحت تأثیر نرخ ارز باشد. در عین حال برخی اقلام خاص مانند برندهای خارجی مداد رنگی یا دفترهای طرحدار همچنان از طریق واردات تأمین میشوند که با افزایش قیمت ارز رشد قیمتی شدیدی پیدا کردهاند.
برخی تولیدکنندگان داخلی میگویند هزینههای بستهبندی، چاپ و حملونقل نیز در ماههای اخیر افزایش داشته و این هزینهها ناگزیر به قیمت نهایی منتقل شده است. با وجود این، در بسیاری از فروشگاهها مشاهده میشود که والدین هنگام خرید به جای انتخاب برندهای خارجی یا اقلام لوکس، به سراغ محصولات اقتصادی و سادهتر داخلی میروند تا هزینهها را مدیریت کنند. فروشندگان بازار هم تأیید میکنند که تقاضا برای اقلام لوکس به شدت کاهش یافته و خانوادهها بیشتر روی اجناس ارزان تمرکز دارند.
تورم نقطهبهنقطه شهریور نسبت به سال گذشته بیش از ۴۰ درصد گزارش شده است و همین شاخص نشان میدهد که کاهش قدرت خرید خانوارها تنها محدود به بازار لوازمالتحریر نیست، بلکه بخشی از روند کلی اقتصاد کشور محسوب میشود. در چنین شرایطی والدین ترجیح میدهند با حذف برخی اقلام غیرضروری مانند دفترچههای فانتزی یا مداد رنگیهای چند طبقه، هزینههای خود را کاهش دهند.
فعالان صنف لوازمالتحریر پیشبینی میکنند در صورتی که نرخ ارز و هزینههای انرژی کنترل نشود، روند افزایشی قیمتها ادامه پیدا کند. آنها معتقدند که اگرچه در هفتههای ابتدایی مهر تقاضا بیشتر خواهد شد اما این افزایش تقاضا لزوماً به رونق فروش منجر نمیشود زیرا بسیاری از خانوادهها تنها به خرید حداقلهای ضروری بسنده خواهند کرد.
در نهایت، هم فروشندگان و هم مصرفکنندگان امیدوارند که سیاستهای اقتصادی به گونهای تنظیم شود که قیمتها در ماههای آینده ثبات بیشتری پیدا کند. با این حال آنچه در بازار مشاهده میشود نشان میدهد که در آستانه سال تحصیلی جدید، تأمین لوازم مورد نیاز دانشآموزان به یکی از دغدغههای اصلی خانوادههای ایرانی تبدیل شده است.
