مایکل پرلمن؛ اقتصاددانی که بازار را از دل تاریخ بررسی می‌کرد
مایکل پرلمن، اقتصاددان و مورخ اقتصادی آمریکایی، در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۰ در شهر چیکو در ایالت کالیفرنیا درگذشت. او هنگام مرگ ۸۰ سال داشت. پرلمن در اول اکتبر ۱۹۳۹ در نیوکاسل پنسیلوانیا به دنیا آمد و طی چند دهه فعالیت دانشگاهی، به یکی از چهره‌های شناخته‌شده اقتصاد دگراندیش در آمریکا تبدیل شد. شهرت او به پژوهش‌هایی بازمی‌گردد که اقتصاد را در ارتباط با تاریخ سرمایه‌داری، بازار، دستمزد، کشاورزی و مالکیت فکری بررسی می‌کرد.
پرلمن در دانشگاه میشیگان و دانشگاه ایالتی سان فرانسیسکو تحصیل کرد و در سال ۱۹۷۱ دکترای اقتصاد کشاورزی را از دانشگاه کالیفرنیا در برکلی دریافت کرد. این تخصص، توجه او را به رابطه میان تولید، منابع و توزیع درآمد معطوف کرد. او پس از ورود به دانشگاه ایالتی کالیفرنیا در چیکو، بیش از چهار دهه اقتصاد تدریس کرد و در کنار آموزش، مجموعه گسترده‌ای از کتاب‌ها و مقاله‌های تخصصی منتشر کرد. این ترکیب از آموزش دانشگاهی و پژوهش تاریخی، جهت اصلی آثار بعدی او درباره عملکرد نهادهای اقتصادی را شکل داد.
بر اساس شرح حال منتشرشده پس از درگذشت او، پرلمن در طول زندگی علمی خود ۱۹ کتاب و شمار زیادی مقاله نوشت. اقتصاد کشاورزی، تاریخ اندیشه اقتصادی، ساختار بازار، دستمزدها، نابرابری، منابع طبیعی، محیط زیست، فناوری، علم و مالکیت فکری از موضوعاتی بودند که در آثار او بارها مورد توجه قرار گرفتند.
از اقتصاد کشاورزی تا نقد اقتصاد متعارف
یکی از نخستین آثار مهم پرلمن کتاب Farming for Profit in a Hungry World بود که در سال ۱۹۷۷ منتشر شد و به سرمایه، سودآوری و بحران در بخش کشاورزی می‌پرداخت. این موضوع با تخصص دانشگاهی او ارتباط مستقیم داشت.
در سال‌های بعد، تمرکز او به تاریخ شکل‌گیری بازارها و مبانی نظری سرمایه‌داری گسترش یافت. یکی از شناخته‌شده‌ترین کتاب‌های او، The Invention of Capitalism، در سال ۲۰۰۰ توسط انتشارات دانشگاه دوک منتشر شد. پرلمن در این کتاب به آثار اقتصاددانان کلاسیک مانند آدام اسمیت و دیوید ریکاردو بازگشت و استدلال کرد که گسترش اقتصاد مبتنی بر دستمزد و بازار آزاد، صرفا نتیجه یک فرایند خودکار نبوده است.
موضوع مهم دیگر در آثار پرلمن، مالکیت فکری و اقتصاد نوآوری بود. کتاب Steal This Idea که در سال ۲۰۰۲ منتشر شد، رابطه میان حقوق مالکیت فکری، شرکت‌ها، پژوهش علمی و پیشرفت فناوری را بررسی می‌کرد. استدلال او این بود که تقویت بیش از اندازه حقوق انحصاری می‌تواند هزینه‌هایی برای نوآوری ایجاد کند؛ از جمله افزایش دعاوی حقوقی، محدود شدن تبادل دانش و دشوارتر شدن همکاری علمی.
پرلمن در کتاب The Perverse Economy، عملکرد بازار را در ارتباط با انسان، منابع طبیعی و محیط زیست بررسی کرد. فصل‌های این کتاب به موضوعاتی مانند کمیابی منابع، ارزش، کار کشاورزی و کارایی محیط زیستی اختصاص داشت.
بازار آزاد و ساختار اقتصاد آمریکا در آثار پرلمن
در آثار بعدی نیز رابطه میان نظریه اقتصادی و عملکرد واقعی بازار جایگاه پررنگی داشت. کتاب Railroading Economics که در سال ۲۰۰۶ منتشر شد، به شکل‌گیری آنچه پرلمن «اسطوره بازار آزاد» می‌دانست پرداخت. او با مرور تاریخ اقتصادی آمریکا استدلال می‌کرد که بازارها در عمل همواره در چارچوب مجموعه‌ای از نهادها، مقررات و محدودیت‌ها فعالیت کرده‌اند.
بحث دستمزد و توزیع درآمد نیز بخش مهمی از پژوهش‌های او بود. کتاب The Pathology of the U.S. Economy پیامدهای یک اقتصاد متکی بر دستمزدهای پایین را بررسی می‌کرد. پرلمن به این پرسش می‌پرداخت که کاهش سهم درآمد نیروی کار چگونه می‌تواند بر تقاضا، رشد اقتصادی و پایداری اقتصاد اثر بگذارد. او در کتاب The Confiscation of American Prosperity در سال ۲۰۰۷ نیز نابرابری و آسیب‌پذیری اقتصاد آمریکا را بررسی کرد.
پرلمن نسبت به فرض‌های ساده‌کننده در اقتصاد متعارف انتقاد داشت. او در گفت‌وگویی درباره اقتصاد اطلاعات توضیح داده بود که نظریه اقتصادی ممکن است از نظر درونی منسجم باشد، اما بسیاری از نتایج آن به فرض‌هایی وابسته است که همیشه در دنیای واقعی برقرار نیستند. از نگاه او، مدل اقتصادی زمانی مفیدتر است که محدودیت‌های آن روشن باشد و میان ساختار نظری و واقعیت تاریخی و نهادی اقتصاد تفاوت گذاشته شود.
فعالیت پرلمن تنها به انتشار کتاب محدود نبود. او مقالات متعددی در حوزه اقتصاد دگراندیش و تاریخ اندیشه اقتصادی منتشر کرد و در شبکه‌های علمی اقتصاددانان نیز حضور داشت. سوابق کتابشناختی RePEc نشان می‌دهد آثار او از اقتصاد کشاورزی و محیط زیست تا نقش هزینه‌های نظامی در اقتصاد، مالکیت فکری و توسعه را پوشش می‌دهند. مقاله‌ای که در سال ۲۰۲۲ در Review of Radical Political Economics به یاد او منتشر شد نیز جایگاه وی را در تاریخ اندیشه و رویکردهای دگراندیش اقتصادی مورد توجه قرار داد.
مایکل پرلمن در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۰ در چیکو کالیفرنیا درگذشت. کارنامه بیش از ۴۰ سال تدریس دانشگاهی و انتشار ۱۹ کتاب باعث شد نام او با بحث‌هایی درباره تاریخ سرمایه‌داری، عملکرد بازارها، اقتصاد کشاورزی، دستمزد، نوآوری و مالکیت فکری پیوند بخورد. سالروز درگذشت او در تقویم اقتصادی یادآور پژوهشگری است که بخش بزرگی از فعالیت علمی خود را صرف بررسی فاصله میان الگوهای نظری اقتصاد و سازوکارهای واقعی بازار کرد.
