روابط نفتی هند و روسیه و افزایش تعرفههای آمریکا
دهلی نو – با ادامه خرید نفت خام روسیه توسط هند، دولت ایالات متحده به رهبری دونالد ترامپ تصمیم گرفته است تعرفههای واردات کالاهای هندی را به ۵۰ درصد افزایش دهد. این تصمیم که بهعنوان اقدامی تلافیجویانه در پاسخ به سیاست انرژی دهلی نو اتخاذ شده، طی سه هفته آینده به اجرا درخواهد آمد.
بر اساس اعلام کاخ سفید، این اقدام در پی ناتوانی دو طرف در رسیدن به توافقی جدید در حوزه تجارت و در واکنش به افزایش وابستگی هند به نفت روسیه صورت گرفته است. آمریکا پیشتر هشدار داده بود که ادامه همکاری انرژی با روسیه میتواند روابط تجاری و دفاعی با واشنگتن را تحت تأثیر قرار دهد.
از زمان آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲، هند به یکی از بزرگترین خریداران نفت خام روسیه تبدیل شده است. آمار رسمی نشان میدهد که سهم نفت روسیه در واردات هند از حدود ۰.۲ درصد پیش از جنگ، به بیش از یکسوم کل واردات نفتی این کشور افزایش یافته است. طبق برآوردها، در نیمه نخست سال ۲۰۲۵، میانگین واردات روزانه نفت خام هند از روسیه به ۱.۷۵ میلیون بشکه رسیده است.
وزیر نفت هند در واکنش به انتقادها اعلام کرده است که خرید نفت از روسیه اقدامی ضروری برای تأمین نیاز انرژی ۱.۴ میلیارد نفر جمعیت کشور است. وی تأکید کرد: «اگر هند نفت روسیه را خریداری نمیکرد، قیمت جهانی نفت میتوانست به ۲۰۰ دلار در هر بشکه برسد.» به گفته او، این خریدها نه تنها موجب کنترل هزینههای انرژی در داخل شده، بلکه از تشدید تورم جهانی نیز جلوگیری کرده است.
پالایشگاههای کلیدی هند مانند پالایشگاه جمنگر بهطور ویژه برای فرآوری نفت سنگین روسیه طراحی شدهاند و تغییر ناگهانی منبع تأمین، هزینههای سنگینی به همراه خواهد داشت. مقامات هندی میگویند توقف خرید نفت روسیه در کوتاهمدت امکانپذیر نیست و این تصمیم باید با در نظر گرفتن منافع اقتصادی کشور اتخاذ شود.
همزمان، روسیه اقدام به تأسیس شرکت نفتی «نایارا انرژی» در هند کرده که تحت مالکیت شرکت روسنفت قرار دارد. این شرکت با وجود قرار گرفتن در فهرست تحریمهای اتحادیه اروپا، فعالیت خود را ادامه میدهد و نمادی از تعمیق روابط اقتصادی دو کشور به شمار میرود.
در واکنش به افزایش تعرفههای آمریکا، وزارت بازرگانی هند این اقدام را «ناعادلانه و غیرمنطقی» خوانده و تأکید کرده است که دهلی نو برای دفاع از منافع ملی خود «همه اقدامات لازم» را انجام خواهد داد. مقامات هندی هشدار دادهاند که فشارهای اقتصادی واشنگتن میتواند بر روابط تجاری دو کشور اثر منفی بگذارد.
منابع خبری گزارش دادهاند که این تنشها بر همکاریهای دفاعی دو کشور نیز سایه افکنده است. هرچند دولت هند اخبار مربوط به توقف یا تعلیق خرید تجهیزات نظامی آمریکایی را تکذیب کرده، برخی رسانهها از تعویق در برخی قراردادهای تسلیحاتی خبر دادهاند.
کارشناسان میگویند افزایش تعرفههای واردات آمریکا میتواند به کاهش یک درصدی رشد تولید ناخالص داخلی هند منجر شود. همچنین، قطع واردات نفت ارزان روسیه ممکن است هزینه واردات انرژی هند را تا ۱۲ میلیارد دلار افزایش دهد.
هند علاوه بر روابط دوجانبه با روسیه، همکاری خود را در چارچوب گروه بریکس نیز ادامه میدهد و احتمال دارد فشارهای آمریکا این همکاریها را تقویت کند. این کشور همواره اعلام کرده که سیاست خارجی و اقتصادی خود را بر اساس اصل چندقطبی بودن نظام بینالملل تنظیم میکند و به دنبال ایجاد توازن در روابط خود با قدرتهای جهانی است.
واشنگتن اعلام کرده است که در صورت ادامه خرید نفت از روسیه، ممکن است تعرفههای واردات کالاهای هندی را تا ۱۰۰ درصد افزایش دهد. با این حال، مقامات روسیه و هند تأکید دارند که همکاری انرژی میان دو کشور بر اساس نیازهای متقابل و منافع راهبردی ادامه خواهد یافت.
به گفته تحلیلگران، این اتحاد غیررسمی علاوه بر مدیریت ثبات بازار نفت، میتواند موازنه قدرت را در برابر هژمونی غرب تغییر دهد. با وجود فشارهای بینالمللی، به نظر میرسد دهلی نو و مسکو مصمم هستند روابط خود را در حوزه انرژی و تجارت حفظ کنند.
افزایش اخیر تعرفههای آمریکا، تازهترین تحول در روابط سهجانبه میان واشنگتن، دهلی نو و مسکو است. در حالی که آمریکا تلاش میکند با ابزارهای اقتصادی بر سیاست انرژی هند فشار وارد کند، روسیه با ارائه نفت ارزان و قراردادهای بلندمدت، جایگاه خود را در بازار انرژی این کشور تثبیت میکند.
بر اساس برنامه اعلامشده، تعرفههای جدید از اواخر ماه اوت اجرایی میشود و شامل طیف گستردهای از کالاهای صادراتی هند به آمریکا خواهد بود. این کالاها بخش مهمی از درآمد ارزی هند را تشکیل میدهند و هرگونه محدودیت یا افزایش هزینه واردات در بازار آمریکا میتواند فشار اقتصادی قابلتوجهی بر صادرکنندگان هندی وارد کند.
در مقابل، هند اعلام کرده است که گزینههای متعددی برای پاسخ به این اقدام آمریکا در اختیار دارد و در حال بررسی تدابیر لازم برای کاهش اثرات منفی آن بر اقتصاد داخلی است. از جمله این تدابیر میتوان به تنوعبخشی به بازارهای صادراتی و تقویت همکاریهای اقتصادی با شرکای آسیایی و اروپایی اشاره کرد.
با توجه به حجم بالای تجارت میان هند و آمریکا و نقش حیاتی انرژی در اقتصاد هند، آینده روابط اقتصادی دو کشور در گروی تصمیمات سیاسی و اقتصادی هفتههای پیشرو خواهد بود. در این میان، روابط نفتی میان دهلی نو و مسکو همچنان بهعنوان یک عامل کلیدی در معادلات بینالمللی انرژی باقی میماند.
