قطار هیدروژنی هند وارد شبکه ریلی هاریانا شد
قطار هیدروژنی هند در مسیر جیند تا سونیپات در ایالت هاریانا به بهره برداری رسید؛ طرحی آزمایشی که امکان استفاده تجاری از هیدروژن در شبکه ریلی گسترده این کشور را بررسی میکند. این قطار با نام «نامو گرین ریل» در مسیری حدود ۸۹ کیلومتری فعالیت میکند و هند را در کنار آلمان، ژاپن، چین و آمریکا قرار میدهد که این فناوری را آزمایش کردهاند یا به کار گرفتهاند.
ترکیب این قطار شامل دو واگن محرک هیدروژنی و هشت واگن مسافری است. ظرفیت جابه جایی آن حدود ۲۶۰۰ مسافر اعلام شده و قطار قرار است روزانه دو رفت و برگشت میان جیند و سونیپات انجام دهد. سامانه پیشران از پیل سوختی هیدروژنی با توان ۱۲۰۰ کیلووات استفاده میکند. سرعت مجاز بهره برداری در مرحله کنونی ۷۵ کیلومتر در ساعت است، در حالی که سرعت طراحی آن به ۱۱۰ کیلومتر در ساعت میرسد.
وزارت راه آهن هند این سامانه را قدرتمندترین مجموعه پیشران قطار هیدروژنی در جهان معرفی کرده است. برق مورد نیاز قطار از واکنش هیدروژن با اکسیژن تولید میشود و محصول مستقیم این فرایند آب، بخار و گرما است. در نتیجه، هنگام حرکت قطار آلاینده ناشی از سوختن گازوئیل منتشر نمیشود. هر واگن محرک به پیل سوختی، باتری لیتیوم آهن فسفات و مخزن های فشرده هیدروژن مجهز شده است.
زیرساخت سوخت رسانی و هزینه پروژه
هم زمان با آغاز فعالیت قطار، بزرگ ترین مرکز ذخیره سازی و سوخت رسانی هیدروژن ریلی هند در جیند افتتاح شد. ظرفیت ذخیره این مجموعه نزدیک به ۳۰۰۰ کیلوگرم هیدروژن است و تجهیزات فشرده سازی، توزیع سوخت، قطعات پشتیبان و کمپرسور ذخیره را در بر میگیرد. مقام های راه آهن گفتهاند سامانه سوخت رسانی شبانه روزی پایش خواهد شد و کارکنان آموزش دیده، عملیات حساس آن را مدیریت میکنند.
براساس اعلام یک مقام ارشد راه آهن، اجرای این طرح آزمایشی حدود ۱۲ میلیون دلار هزینه داشته است. هزینه فعلی قطار هیدروژنی هند و زیرساخت وابسته به آن از یک خدمت ریلی متعارف بیشتر است. مقام های پروژه انتظار دارند با افزایش مقیاس تولید، بومی سازی قطعات، توسعه زنجیره تامین و کاهش قیمت تجهیزات پیل سوختی، هزینه سرمایه گذاری و بهره برداری در سال های آینده پایین بیاید.
اگرچه دولت هند پروژه را محصول طراحی و توسعه داخلی معرفی کرده، مسئولان راه آهن تایید کردهاند که بخشی از اجزای اصلی، از جمله بعضی تجهیزات پیل سوختی، از خارج تامین شده است. بنابراین، صرفه اقتصادی مراحل بعدی به توان تولیدکنندگان داخلی برای ساخت قطعات حساس، تامین پایدار هیدروژن و کاهش هزینه نگهداری وابسته خواهد بود. این پروژه عملکرد زنجیره ای شامل تامین سوخت، ذخیره سازی، توزیع، تعمیرات و آموزش نیروی انسانی را نیز بررسی میکند.
تاسیسات جیند براساس استانداردهای بین المللی ذخیره و توزیع هیدروژن طراحی شده و ارزیابی ایمنی مستقل آن را شرکت آلمانی توف زود انجام داده است. سامانه های تشخیص گرما، شعله و دود در شرایط غیرعادی جریان هیدروژن را به طور خودکار قطع میکنند. مرکز تعمیراتی شکورباستی در دهلی نیز برای پشتیبانی فنی آماده شده و در دوره آغازین، نیروهای تخصصی همراه قطار خواهند بود.
جایگاه طرح در اقتصاد ریلی هند
راه آهن هند یکی از بزرگ ترین شبکه های حمل و نقل ریلی جهان را اداره میکند و هر تغییر فناوری در این مجموعه میتواند بازار بزرگی برای سازندگان واگن، تجهیزات انرژی، سامانه های ذخیره سازی و خدمات مهندسی ایجاد کند. آمار رسمی سال مالی ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶ نشان میدهد این شبکه ۷ میلیارد و ۴۱۰ میلیون مسافر را جابه جا کرده که ۳٫۵۴ درصد بیشتر از سال قبل بوده است. درآمد بخش مسافری نیز با رشد ۵٫۹۶ درصدی به حدود ۸۰۰ میلیارد روپیه رسیده است.
در بخش بار، راه آهن هند طی همین دوره رکورد جابه جایی یک میلیارد و ۶۷۰ میلیون تن کالا را ثبت کرد که نسبت به سال پیش ۳٫۲۵ درصد افزایش داشت. درآمد حمل بار نیز به حدود یک تریلیون و ۷۷۷ میلیارد روپیه رسید. این مقیاس نشان میدهد استفاده محدود از فناوری های جدید هم میتواند بر هزینه انرژی، خرید ناوگان، تعمیرات و سفارش های صنعتی اثر قابل توجهی داشته باشد، هرچند توسعه قطار هیدروژنی به نتیجه دوره آزمایشی وابسته است.
بخش عمده شبکه عریض راه آهن هند برقی شده است و هیدروژن بیشتر برای مسیرهایی مطرح میشود که برقی سازی کامل آن ها دشوار یا پرهزینه است. در چنین خطوطی، قطار هیدروژنی میتواند جایگزین ناوگان گازوئیلی شود، اما مقایسه اقتصادی باید هزینه تولید سوخت، برق مورد نیاز برای تولید هیدروژن، ایجاد ایستگاه های سوخت رسانی، عمر پیل سوختی و تعداد مسافر هر مسیر را در بر بگیرد.
این طرح با برنامه ملی هیدروژن سبز هند نیز ارتباط دارد. این برنامه با بودجه اولیه ۱۹۷ میلیارد و ۴۴۰ میلیون روپیه، توسعه تولید هیدروژن، ساخت الکترولایزر، اجرای پروژه های آزمایشی و ایجاد زیرساخت توزیع را دنبال میکند. هدف سال ۲۰۳۰، دستیابی به ظرفیت تولید سالانه دست کم ۵ میلیون تن هیدروژن سبز و جذب سرمایه گذاری گسترده در زنجیره انرژی پاک است.
راه آهن هند پیش از این برنامه تولید ۳۵ قطار هیدروژنی را در قالب طرح «هیدروژن برای میراث» مطرح کرده بود. برآوردهای اولیه برای هر قطار حدود ۸۰۰ میلیون روپیه و برای زیرساخت زمینی هر مسیر حدود ۷۰۰ میلیون روپیه بود. تجربه قطار هیدروژنی هند در مسیر جیند و سونیپات میتواند داده های واقعی درباره مصرف سوخت، هزینه هر سفر، قابلیت اطمینان تجهیزات و آمادگی زنجیره تامین داخلی فراهم کند.
شبکه ریلی هند از نخستین سفر مسافری بخار میان بمبئی و تانه در سال ۱۸۵۳ تاکنون، دوره های متعدد نوسازی و سرمایه گذاری در ظرفیت، ایمنی و سرعت را پشت سر گذاشته است.
راه اندازی این قطار در ادامه سرمایه گذاری های هند برای نوسازی شبکه ریلی انجام شده است. قطارهای داخلی وانده بهارات با سرعت طراحی ۱۸۰ کیلومتر در ساعت توسعه یافتهاند و نخستین مسیر سریع السیر بمبئی تا احمدآباد نیز با فناوری شینکانسن ژاپن در حال ساخت است. طبق برنامه رسمی، نخستین بخش این خط در اوت ۲۰۲۷ آغاز به کار خواهد کرد و سرعت بهره برداری آن تا ۳۲۰ کیلومتر در ساعت پیش بینی شده است.
