بحران تنگه هرمز بازار جهانی نفت را زیر فشار بیسابقه قرار داد
هشدارهای تازه مدیرعامل آرامکو نشان میدهد بحران تنگه هرمز همچنان یکی از مهمترین عوامل اختلال در عرضه جهانی انرژی است. امین ناصر اعلام کرده است که ادامه محدودیت کشتیرانی در این گذرگاه میتواند هر هفته نزدیک به ۱۰۰ میلیون بشکه نفت را از دسترس بازار خارج کند. این رقم معادل بیش از ۱۴ میلیون بشکه در روز است و فاصله بزرگی میان عرضه قابل انتقال از منطقه و نیاز پالایشگاهها و مصرفکنندگان جهانی ایجاد میکند.
رقم ۱۰۰ میلیون بشکه نخستین بار در تماس آرامکو با تحلیلگران در ۱۱ مه ۲۰۲۶ مطرح شد. ناصر در آن زمان گفت عبور روزانه شناورها از تنگه هرمز از حدود ۷۰ فروند در شرایط عادی به تنها ۲ تا ۵ فروند کاهش یافته است. او همچنین از توقف بیش از ۶۰۰ کشتی در خلیج فارس و انتظار حدود ۲۴۰ شناور در بیرون تنگه خبر داد؛ وضعیتی که جابهجایی نفت خام، فرآوردههای نفتی و محمولههای مورد نیاز پالایشگاهها را با وقفه طولانی روبهرو کرد.
برآورد ارائه شده در آغاز بحران تنگه هرمز نشان میداد که طی دو ماه نخست اختلال، حدود یک میلیارد بشکه از عرضه نفت جهان از چرخه عادی تجارت خارج شده است. تازهترین گزارش منتشر شده در ۴ اوت ۲۰۲۶ این رقم تجمعی را به بیش از ۲٫۶ میلیارد بشکه رسانده است؛ حجمی که تقریبا با تولید عادی یک ماه نفت خام در جهان برابری میکند. افزایش این رقم نشان میدهد فشار بر موجودیهای تجاری و ذخایر اضطراری، با وجود استفاده از مسیرهای جایگزین، همچنان ادامه داشته است.
کاهش ذخایر در ادامه بحران تنگه هرمز
مدیرعامل آرامکو هشدار داده است که بازگشایی تنگه هرمز به تنهایی برای پایان فوری کمبود کافی نیست. طبق برآورد او، پر کردن دوباره موجودیهای تخلیه شده با نرخ متوسط ۲٫۱ میلیون بشکه در روز ممکن است تا ۱۸ ماه زمان ببرد. حتی در صورت برقراری سریع رفتوآمد عادی، بازار برای تنظیم دوباره قراردادها، انتقال محمولهها، بازگشت نفتکشها به مسیرهای معمول و بازسازی ذخایر به چند ماه زمان نیاز خواهد داشت.
ناصر پیشتر گفته بود اگر اختلال چند هفته دیگر ادامه پیدا کند، عادی شدن کامل بازار میتواند تا سال ۲۰۲۷ به تعویق بیفتد. نگرانی اصلی فقط به نفت خام محدود نیست، زیرا کاهش موجودی بنزین، گازوئیل و سوخت جت هم فشار مستقیمی بر پالایشگاهها، شرکتهای حملونقل و شبکه توزیع سوخت وارد میکند. آرامکو همچنین اعلام کرده حاشیه سود بالای پالایش نشانه محدود بودن عرضه فرآوردهها است و پالایشگاههای جهان با ظرفیت نزدیک به حداکثر فعالیت میکنند.
آژانس بینالمللی انرژی حجم عادی عبور نفت از تنگه هرمز را نزدیک به ۲۰ میلیون بشکه در روز برآورد کرده است؛ رقمی معادل حدود یک چهارم تجارت دریایی نفت جهان. دادههای این نهاد نشان میدهد جریان نفت عبوری در ماههای مارس، آوریل و مه به طور متوسط به ۲٫۷ میلیون بشکه در روز کاهش یافت. مجموع کاهش عرضه تولیدکنندگان خاورمیانه نیز تا اواخر ژوئن از ۱٫۳ میلیارد بشکه فراتر رفت.
برای کاهش فشار بازار، کشورهای عضو آژانس بینالمللی انرژی با آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر اضطراری موافقت کردند که بزرگترین اقدام هماهنگ این نهاد به شمار میرود. این برنامه در ماه مه حدود ۲٫۵ میلیون بشکه در روز نفت اضافی وارد بازار کرد. با این حال، موجودی جهانی نفت که پیش از شروع اختلال به حدود ۸٫۲ میلیارد بشکه رسیده بود، از آغاز بحران به طور متوسط روزانه ۳٫۸ میلیون بشکه کاهش یافت.
مسیرهای جایگزین در بحران تنگه هرمز
محدود بودن مسیرهای جایگزین، دامنه اثر بحران تنگه هرمز را افزایش داده است. آژانس بینالمللی انرژی ظرفیت قابل استفاده خطوط لوله عربستان و امارات برای دور زدن تنگه را بین ۳٫۵ تا ۵٫۵ میلیون بشکه در روز برآورد میکند. این ظرفیت در مقایسه با نزدیک به ۲۰ میلیون بشکه نفتی که در شرایط عادی از تنگه عبور میکند، تنها بخشی از جریان متوقف شده را جبران میکند.
آرامکو در واکنش به محدودیت کشتیرانی، انتقال نفت از خط لوله شرق به غرب را افزایش داد و ظرفیت آن را به سقف ۷ میلیون بشکه در روز رساند. صادرات از بندر ینبع در دریای سرخ که پیش از بحران نزدیک به ۲ میلیون بشکه در روز بود، در اوایل ژوئن از ۵ میلیون بشکه در روز فراتر رفت. این شرکت همچنین اعلام کرده بود که با استفاده از پایانههای غربی، روزانه نزدیک به ۹۰۰ هزار بشکه فرآورده نفتی صادر میکند و توانسته است حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد حجم معمول صادرات نفت خام خود را حفظ کند.
با وجود افت تولید، افزایش قیمت نفت خام، فرآوردهها و محصولات شیمیایی درآمد آرامکو را تقویت کرده است. سود خالص شرکت در سه ماه منتهی به پایان ژوئن به ۳۲٫۶۹ میلیارد دلار رسید که نسبت به ۲۲٫۶۷ میلیارد دلار دوره مشابه سال قبل، ۴۴ درصد افزایش نشان میدهد. متوسط تولید هیدروکربن آرامکو در سه ماه دوم ۹٫۵ میلیون بشکه در روز گزارش شد، در حالی که این مقدار یک سال قبل ۱۲٫۸ میلیون بشکه در روز بود.
ناصر درباره بحران تنگه هرمز گفته است آرامکو پس از کاهش محدودیتها میتواند تولید را ظرف چند روز به سطح پیش از بحران بازگرداند و در صورت نیاز، طی کمتر از سه هفته به ظرفیت پایدار ۱۲ میلیون بشکه در روز برسد. با این حال، بازگشت تولید به تنهایی کمبود موجودی انبارها، تراکم نفتکشها، محدودیت پالایش و زمان لازم برای تحویل محمولهها را برطرف نمیکند و جریان عادی تجارت انرژی به بازیابی همزمان همه این بخشها وابسته است.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا در تازهترین چشمانداز خود پیشبینی کرده است که موجودی جهانی نفت در سه ماه سوم سال ۲۰۲۶ روزانه ۲٫۲ میلیون بشکه کاهش یابد؛ رقمی که از برآورد بیش از ۷ میلیون بشکه در گزارش قبلی کمتر است. این نهاد متوسط قیمت نفت برنت در ژوئن را ۸۵ دلار اعلام کرده و برای سه ماه سوم میانگین ۷۴ دلار را پیشبینی کرده است، اما پایین ماندن ذخایر بنزین و تداوم فشار بر ظرفیت پالایش همچنان بازار فرآوردهها را در وضعیت فشرده نگه میدارد.
