دولت پیش از هر تصمیم تازه درباره قیمت بنزین اطلاع رسانی میکند
آخرین توضیحات ارائه شده درباره قیمت بنزین نشان میدهد سهمیه پایه خودروهای شخصی بدون تغییر باقی مانده است. بر اساس اعلام فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، هر خودرو همچنان ماهانه ۶۰ لیتر بنزین با نرخ ۱۵۰۰ تومان دریافت میکند و تاکنون تصمیمی برای کاهش این سهمیه یا افزایش نرخ آن گرفته نشده است. دولت تاکید کرده است هر تغییری که در ساختار قیمت یا مقدار سهمیهها نهایی شود، پیش از اجرا به صورت رسمی به اطلاع مصرف کنندگان خواهد رسید.
در کنار سهمیه پایه، وضعیت سهمیه دوم نیز مشخص شده است. بنزین ۳۰۰۰ تومانی که در آغاز اجرای الگوی جدید ۱۰۰ لیتر در ماه بود، ابتدا به ۷۰ لیتر و سپس به ۵۰ لیتر کاهش یافته است. بنابراین دارندگان خودرو پس از مصرف ۶۰ لیتر بنزین ۱۵۰۰ تومانی، امکان استفاده از ۵۰ لیتر بنزین با نرخ ۳۰۰۰ تومان را دارند و مصرف بیشتر از این مقدار با نرخ جایگاه محاسبه میشود.
نرخ فعلی سوخت عرضه شده با کارت جایگاه ۵۰۰۰ تومان برای هر لیتر اعلام شده است. سخنگوی دولت گفته هنوز تصمیم نهایی برای افزایش این نرخ وجود ندارد و اگر بررسیهای اقتصادی به تغییر قیمت منتهی شود، زمان و جزئیات اجرای آن پیشاپیش اعلام خواهد شد. همچنین بحث کاهش سهمیه پایه به کمتر از ۶۰ لیتر نیز در مرحله تصمیم گیری قرار نگرفته و رقم کنونی همچنان مبنای توزیع ماهانه است. الگوهای پلکانی و فصلی قیمت گذاری نیز همچنان در دست بررسی قرار دارند و هنوز زمان یا نرخ مشخصی برای اجرای آنها اعلام نشده است.
هزینه تامین و فشار مصرف بر منابع بنزین
یکی از محورهای مطرح شده در بررسی قیمت بنزین، فاصله میان دریافتی دولت از مصرف کننده و هزینه تامین و توزیع سوخت است. بر اساس توضیحات اعلام شده، تنها هزینه انتقال هر لیتر بنزین تا جایگاه و سهم خدمات جایگاه دار حدود ۳۰۰۰ تا ۴۰۰۰ تومان برآورد میشود. این رقم جدا از هزینه تولید، نگهداری، ذخیره سازی و تامین بخشی از نیاز کشور از مسیر واردات است و به همین دلیل عرضه بنزین با نرخهای یارانهای، مابه التفاوت قابل توجهی برای منابع عمومی ایجاد میکند.
ظرفیت تولید داخلی بنزین در اظهارات رسمی حدود ۱۰۰ میلیون لیتر در روز عنوان شده است. در مقابل، دادههای شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی نشان میدهد مصرف روزانه در دورههای پررفت و آمد میتواند به سطوح بالاتری برسد. برای نمونه، در پنجم فروردین ۱۴۰۴ مصرف کشور به ۱۳۰ میلیون لیتر رسید و میانگین مصرف پنج روز نخست همان سال نیز ۱۲۲ میلیون و ۱۰۰ هزار لیتر در روز ثبت شد. فاصله میان تولید داخلی و مصرف، نیاز به واردات و تخصیص ارز را افزایش میدهد.
مهاجرانی تاکید کرده است افزایش مصرف، پوشش هزینههای یارانهای را دشوارتر میکند؛ زیرا منابعی که برای جبران فاصله قیمت فروش و هزینه واقعی بنزین اختصاص مییابد، امکان مصرف در سایر بخشهای بودجه را ندارد. از نگاه اقتصادی، موضوع مورد بررسی دولت تنها رقم نهایی قیمت نیست و الگوی مصرف، میزان تولید پالایشگاهها، هزینه واردات، توان شبکه توزیع و حجم استفاده از کارتهای جایگاه نیز در تصمیمهای بعدی نقش دارد.
در برنامههای اعلام شده برای مدیریت مصرف، توسعه استفاده از سی ان جی، دوگانه سوز کردن خودروها، تسریع اسقاط خودروهای فرسوده و کاهش مصرف محصولات خودروسازان نیز مطرح شده است. این اقدامات با هدف کاهش رشد تقاضای بنزین دنبال میشود و اجرای آنها میتواند بخشی از فشار موجود بر تولید داخلی و منابع ارزی مورد نیاز برای واردات سوخت را محدود کند. با این حال، زمان بندی و ابعاد اجرایی هر برنامه به تصمیمهای نهایی دستگاههای مسئول وابسته است.
آزمایش اتصال سهمیه سوخت به حساب بانکی
بخش دیگری از برنامه اصلاح شبکه توزیع، انتقال سهمیه از کارت هوشمند سوخت به کارت یا حساب بانکی مالک خودرو است. اجرای این برنامه از تکلیف قانونی وزارت نفت برای همکاری با بانک مرکزی و سازمان برنامه و بودجه ناشی میشود. قرارداد یکی از الگوهای آزمایشی این طرح میان شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی و شهرداری تهران امضا شده و هدف آن بررسی روشهای مختلف پیش از انتخاب مدل نهایی برای اجرای سراسری است.
در الگوی مورد بررسی، اطلاعات سهمیه خودرو به زیرساخت بانکی متصل میشود تا مالک برای دریافت سهمیه و پرداخت هزینه، ناچار به استفاده از دو کارت جداگانه نباشد. مسئولان صنعت پالایش و پخش پیش تر اعلام کردهاند سامانه کارت هوشمند سوخت که از سال ۱۳۸۶ در حال فعالیت است، از نظر سخت افزاری، نرم افزاری و نظارت بر مصرف به به روزرسانی نیاز دارد. انتقال سهمیه به حساب بانکی میتواند فرایند دسترسی به سوخت را ساده تر کند، اما اجرای آن به هماهنگی میان شبکه بانکی، سامانه سوخت و پایگاه اطلاعات مالکان خودرو وابسته است.
موضوع امنیت سایبری از مهم ترین شروط اجرای گسترده این طرح اعلام شده است. به گفته سخنگوی دولت، حذف کامل کارت سوخت زمانی امکان پذیر خواهد بود که آزمونهای فنی نشان دهد اتصال سهمیه به کارت بانکی برای شهروندان اختلال مالی یا امنیتی ایجاد نمیکند. مرحله آزمایشی برای سنجش پایداری ارتباط، نحوه شناسایی مالک، ثبت مقدار سوخت گیری، حفاظت از اطلاعات بانکی و عملکرد سامانه در زمان قطع یا اختلال شبکه انجام میشود.
شرکت ملی پالایش و پخش پیش تر اعلام کرده بود حدود ۴۰ درصد سوخت گیری جایگاهها با کارتهای عمومی جایگاه انجام میشود. در این شیوه، تشخیص دقیق اینکه چه فردی چه مقدار بنزین دریافت کرده دشوار است و دادههای مصرف به طور کامل به خودرو یا مالک مشخص متصل نمیشود. طراحی زیرساخت جدید با هدف افزایش شفافیت توزیع، کاهش استفاده غیرضروری از کارت جایگاه و فراهم کردن امکان مدیریت دقیق تر سهمیهها دنبال میشود.
اجرای سراسری طرح هنوز تاریخ قطعی ندارد و نتایج آزمونهای فنی، هماهنگی با بانک مرکزی، ارزیابی نهادهای امنیتی و تصویب جزئیات اجرایی، زمان آغاز آن را مشخص خواهد کرد. تا آن مرحله، کارت هوشمند سوخت معتبر است و دارندگان خودرو باید سهمیههای تعیین شده را با همان سازوکار موجود دریافت کنند.
