قیمت لبنیات با نرخهای تازه وارد مرحله جدیدی شد
اعلام نرخ تازه برای چند کالای پر مصرف، بازار قیمت لبنیات را دوباره در مرکز توجه خانوارها، فروشگاهها و شرکتهای پخش قرار داد. طبق ارقامی که از سوی دبیر انجمن صنایع لبنی ایران اعلام شده، چهار قلم اصلی شامل شیر نایلونی، شیر بطری، پنیر یواف ۴۰۰ گرمی و ماست دبهای دو کیلوگرمی با قیمتهای بالاتر معرفی شدهاند. این کالاها در خرید روزانه یا هفتگی بسیاری از خانوادهها حضور ثابت دارند و هر تغییر در نرخ آنها به سرعت در هزینه خوراک خانوار دیده میشود.
رضا باکری، دبیر انجمن صنایع لبنی ایران، قیمت جدید شیر نایلونی را ۸۴ هزار تومان و شیر بطری را ۹۸ هزار تومان اعلام کرده است. در همین فهرست، پنیر یواف ۴۰۰ گرمی به ۲۰۳ هزار تومان و ماست دبهای دو کیلوگرمی به ۲۲۸ هزار و ۷۰۰ تومان رسیده است. این اقلام در سالهای گذشته جزو محصولات حساس بازار لبنیات محسوب میشدند و بخشی از سیاستهای حمایتی نیز با هدف ارزانتر نگه داشتن همین کالاهای پر مصرف اجرا میشد.
افزایش قیمت محصولات لبنی فقط به مرحله کارخانه مربوط نیست. چند روز پیش از اعلام این نرخها، قیمت خرید شیر خام از دامدار به کیلویی ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان رسید. این نرخ با رشد حدود ۲۹ تا ۳۰ درصدی نسبت به نرخ قبلی همراه بوده و برای تولیدکنندگان لبنی یکی از پایههای اصلی محاسبه بهای تمام شده است. این ماده اولیه برای تولید شیر بسته بندی، پنیر و ماست استفاده میشود و تغییر آن معمولا در فاصله کوتاهی وارد محاسبه نرخ نهایی میشود.
مسیر قیمت از دامداری تا بازار مصرف
بر اساس مصوبه اعلام شده برای شیر خام، نرخ ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان مربوط به هر کیلوگرم شیر خام درب دامداری با ۳.۲ درصد چربی است و برای هر یک دهم درصد چربی نیز ۶۵۰ تومان در نظر گرفته شده است. این شیوه نشان میدهد که درصد چربی همچنان در تعیین قیمت ماده اولیه نقش دارد. پس از تعیین نرخ ماده اولیه، قیمت محصولات نهایی باید با هماهنگی تشکلهای تولیدی و نهادهای نظارتی مشخص شود تا بازار با چند نرخ متفاوت روبهرو نشود.
در گزارشهای منتشر شده درباره قیمت لبنیات و نرخهای تازه، بر این نکته تاکید شده که قیمت نهایی محصولات لبنی باید در سازمان حمایت مصرف کنندگان و تولیدکنندگان و در جلسه رسمی تصویب و ابلاغ شود. با این حال، در خبرهای منتشر شده از بازار لبنیات به نقل از یک منبع آگاه آمده که هماهنگی میان انجمن صنایع لبنی و سازمان حمایت، فعلا بیشتر در قالب توافق شفاهی مطرح شده است. همین موضوع، اهمیت ابلاغ رسمی را برای فروشگاهها و شبکه توزیع بیشتر میکند.
برای کارخانهها، ماده اولیه تنها عامل اثرگذار بر قیمت نیست. هزینه بسته بندی، حمل و نقل، انرژی، دستمزد، نگهداری سردخانهای، سرمایه در گردش و ضایعات نیز در بهای نهایی نقش دارند. با این حال، سهم این نهاده در شیر نایلونی و شیر بطری بالا است و تغییر نرخ دامداری مستقیما وارد فرمول قیمت این دو محصول میشود. در پنیر و ماست نیز علاوه بر ماده اولیه، فرایند تولید، زمان نگهداری، نوع بسته بندی و شبکه فروش در تعیین قیمت مصرف کننده اثر دارد.
افزایش قیمت لبنیات در حالی اعلام شده که بازار لبنیات طی یک سال گذشته چند نوبت تغییر قیمت را تجربه کرده است. در ماههای قبل نیز برخی محصولات در طرحهای حمایتی و کالابرگی با نرخهای جداگانه عرضه شده بودند و فاصله میان قیمت حمایتی و قیمت آزاد بازار بیشتر به چشم میآمد. اکنون اعلام نرخهای تازه برای چهار قلم پر مصرف، این فاصله را برای خانوارهایی که خرید لبنیات را به صورت منظم انجام میدهند محسوستر میکند.
هزینه خانوار و افت مصرف لبنیات
بازار لبنیات از نظر اقتصادی به دلیل ارتباط مستقیم با سبد خوراک خانوار اهمیت دارد. گزارشهای مربوط به شاخص قیمت خوراکیها نشان میدهد گروه شیر، پنیر و تخم مرغ در سال گذشته یکی از گروههای دارای فشار قیمتی بالا بوده است. در چنین وضعیتی، افزایش نرخ محصولات لبنی میتواند سهم این گروه را در هزینه ماهانه خانوار بالا ببرد، حتی اگر خانوادهها برای کنترل هزینه، حجم خرید خود را کاهش داده باشند.
آمارهای تغذیهای منتشر شده در سالهای اخیر نیز از پایین بودن سرانه مصرف لبنیات در ایران نسبت به میانگین جهانی حکایت دارد. در یکی از گزارشهای مرتبط با وزارت بهداشت، مصرف روزانه لبنیات برای هر ایرانی حدود ۱۹۰ گرم اعلام شده بود که معادل نزدیک به ۷۰ کیلوگرم در سال است. در همان گزارش، افزایش قیمتها از عوامل کاهش مصرف شیر و لبنیات معرفی شده و افت ۳۰ درصدی مصرف شیر در یک دوره دو ساله مورد اشاره قرار گرفته بود.
در بخش تولید، دادههای صنفی همچنان از ظرفیت قابل توجه تولید این ماده اولیه خبر میدهد. رئیس انجمن صنفی گاوداران اعلام کرده که برآوردها از تولید امسال حدود ۱۴ میلیون تن حکایت دارد، در حالی که تولید سال گذشته ۱۳ میلیون و ۳۰۰ هزار تن عنوان شده است. بخشی از تولید نیز پس از تبدیل به شیر خشک، کره و سایر فرآوردههای لبنی وارد مسیر صادرات میشود و همین موضوع، پیوند بازار داخلی را با ظرفیت تولید و فروش صنعتی پررنگتر میکند.
در سطح خرده فروشی، قیمت لبنیات و نرخهای تازه میتواند مبنای تغییر برچسب قیمت در فروشگاهها و سامانههای فروش آنلاین باشد. شیر نایلونی و شیر بطری گردش فروش روزانه دارند و تغییر آنها سریعتر دیده میشود. پنیر یواف و ماست دبهای نیز جزو خریدهای دورهای بسیاری از خانوادهها هستند. بنابراین، اعلام قیمت جدید برای این چهار قلم، فقط تغییر عددی در فهرست کارخانهها نیست و به سرعت وارد محاسبه هزینه صبحانه، میان وعده و خرید ماهانه خانوار میشود.
