یخ همکاری اقتصادی آسیای مرکزی با افغانستان آب شد
تهران – خبرگزاری اقتصادبین | کشورهای آسیای مرکزی در اقدامی تازه، تعاملات اقتصادی با افغانستان را در اولویت قرار دادهاند. بر اساس گزارشهای منتشرشده از منابع منطقهای، این کشورها تمرکز خود را بر توسعه تجارت، ایجاد خطوط ریلی جدید و مسیرهای حملونقل جایگزین از طریق افغانستان گذاشتهاند؛ امری که به باور مقامات منطقه، میتواند ثبات و امنیت اقتصادی را در سطح گستردهتری فراهم آورد.
افزایش تجارت میان آسیای مرکزی و افغانستان
تجارت میان افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی طی سال جاری روندی رو به رشد داشته است. بهعنوان نمونه، آمارها نشان میدهد حجم مبادلات تجاری میان افغانستان و ازبکستان در سال ۲۰۲۴ به رقم ۱.۱ میلیارد دلار رسیده که این عدد افزایشی حدود ۲۵ درصدی را نسبت به سال ۲۰۲۳ نشان میدهد.
مقامات منطقهای اعلام کردهاند که با وجود چالشهای سیاسی و امنیتی در افغانستان، ظرفیت اقتصادی این کشور بهویژه بهعنوان مسیر ترانزیتی رو به افزایش است و همکاریهای اقتصادی میان طرفین گسترش خواهد یافت.
رویکرد عملگرایانه به افغانستان
بر پایه اظهارات رسمی پژوهشگران اقتصادی در منطقه، کشورهای آسیای مرکزی سعی دارند نگاهی عملگرایانه به افغانستان داشته باشند. به گفته «صنعت کوشکومبایف»، پژوهشگر ارشد موسسه مطالعات استراتژیک قزاقستان، منزوی کردن افغانستان به نفع ثبات و امنیت منطقهای نیست و بر همین اساس، این کشورها بهدنبال تقویت روابط اقتصادی با افغانستان هستند.
کوشکومبایف در حاشیه مجمع CAMCA که در اولانباتور برگزار شد، اعلام کرد: «افزایش تعاملات اقتصادی میتواند احیای روابط تاریخی با همسایه جنوبی آسیای مرکزی را تسهیل کند؛ روابطی که طی ۵ دهه گذشته به واسطه ناآرامیهای افغانستان دچار وقفه شده بود.»
گسترش مسیرهای حملونقل از آسیای مرکزی به جنوب آسیا
یکی از محورهای اصلی همکاری میان افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی، توسعه کریدورهای حملونقل و راهآهن است. در این زمینه، پروژههای ریلی متعددی در دست بررسی و اجراست. مسیر پیشنهادی جدیدی از شهر مرزی «ترمز» در ازبکستان آغاز شده و از کابل عبور کرده و در نهایت به شهر «پیشاور» در پاکستان خواهد رسید.
مقامات ازبکستانی همچنین از توسعه مرکز لجستیکی «ترمز کارگو» در مرز با افغانستان خبر دادهاند. این مرکز با هدف تسهیل در حملونقل ریلی و جادهای کالاها به داخل و خارج از افغانستان تأسیس شده است.
از سوی دیگر، خط آهن حیرتان–مزار شریف که در سال ۲۰۱۱ توسط ازبکستان احداث شد، همچنان به عنوان یکی از دروازههای اصلی واردات افغانستان از آسیای میانه شناخته میشود. اتصال این خط به شبکه ریلی ازبکستان از طریق پل دوستی روی رودخانه آمو دریا صورت گرفته است.
برنامهریزی برای دسترسی به خلیج فارس از طریق افغانستان
بر اساس اعلام منابع رسمی، ازبکستان در حال بررسی گسترش خط آهن موجود تا شهر هرات در غرب افغانستان است. اجرای این طرح میتواند در آینده مسیر دسترسی مستقیم از ازبکستان به خلیج فارس را از طریق ایران فراهم کند. مقامات تأکید دارند که مطالعات امکانسنجی این پروژه در حال تکمیل است و مرحله اجرایی آن بهزودی آغاز خواهد شد.
در همین راستا، قزاقستان و ترکمنستان نیز در پروژه خط آهنی که از تورغندی در مرز ترکمنستان آغاز شده و از طریق شهرهای هرات و قندهار به اسپین بولدک در مرز پاکستان میرسد، مشارکت دارند. برای این پروژه، آستانه (پایتخت قزاقستان) بودجهای معادل ۵۰۰ میلیون دلار اختصاص داده است.
چالشها و ملاحظات امنیتی
با وجود پتانسیل بالای اقتصادی، چالشهای متعددی بر سر راه اجرای پروژههای حملونقلی در افغانستان وجود دارد. «سنجر والیف» از مرکز مطالعات سیاست خارجی ازبکستان با اشاره به شرایط دشوار زمینشناسی و وضعیت ناپایدار امنیتی، اعلام کرده است که ساخت مسیرهای ریلی جدید نیازمند سرمایهگذاری بالا، تخصص فنی پیشرفته و حمایت سیاسی بینالمللی است.
وی همچنین افزود: «در حال حاضر هنوز سطح بالایی از تردید در مورد توانایی طالبان برای تضمین امنیت پروژههای زیربنایی در افغانستان وجود دارد، اما ازبکستان بر این باور است که این موانع با مشارکت مالی و فنی بینالمللی قابل حل هستند.»
پروژههای اقتصادی مکمل برای ثبات افغانستان
علاوه بر پروژههای حملونقلی، برنامههایی برای ایجاد اشتغال و تقویت اقتصادی افغانستان نیز در دست اجرا است. منطقه آزاد «ایرتوم» در شهر ترمز از جمله طرحهایی است که با هدف ایجاد فرصتهای اقتصادی و اجتماعی برای شهروندان افغان ایجاد شده است.
در این منطقه که مساحتی بالغ بر ۳۵ هکتار دارد، شهروندان افغان میتوانند تا ۱۵ روز بدون ویزا وارد شوند و از خدمات تجاری، بهداشتی، آموزشی و تفریحی استفاده کنند. مقامات اعلام کردهاند که این منطقه میتواند زمینهساز ایجاد ارتباط پایدار میان مردم افغانستان و اقتصادهای منطقهای باشد.
نتیجهگیری
تحولات اخیر نشاندهنده عزم کشورهای آسیای مرکزی برای گسترش همکاریهای اقتصادی با افغانستان است. تمرکز بر تجارت، حملونقل و ایجاد زیرساختهای مشترک، مسیر تازهای را در روابط اقتصادی منطقهای گشوده است. اگرچه موانع امنیتی و فنی همچنان پابرجا هستند، اما اراده سیاسی و منافع مشترک اقتصادی، انگیزهای قوی برای پیشبرد این پروژهها فراهم کرده است.
