هزینه سالانه آلودگی، ترافیک و فشارهای روانی در تهران به ۳.۷ میلیارد دلار میرسد
گزارشهای موجود نشان میدهد شهر تهران سالانه بین ۳.۳ تا ۳.۷ میلیارد دلار تنها به دلیل ترکیبی از سه عامل آلودگی هوا، ترافیک و فشارهای روانی ناشی از شرایط شهری زیان اقتصادی تجربه میکند. این ارقام بر اساس منابع علمی معتبر، گزارشهای بینالمللی و دادههای پژوهشی منتشر شده درباره هزینههای سلامت، بهرهوری، حملونقل و وضعیت شهری پایتخت ارائه شده است. بخشهای مختلف این گزارش به تفکیک هزینههای مرتبط با سلامت جسمی، ترافیک، سلامت روان و اثرات توسعه شهری پرداخته و ابعاد این مسئله را تشریح کرده است.
بر اساس بخش نخست گزارش، هزینههای مرتبط با سلامت جسمی ناشی از آلودگی هوا در تهران در سالهای اخیر افزایش یافته و براساس ارزیابی بانک جهانی، میزان این هزینه سالانه حدود ۲.۶ میلیارد دلار برآورد شده است. این مقدار شامل هزینههای مستقیم درمان بیماریها، مرگومیر زودرس و بیماریهایی است که بهطور مستقیم با آلودگی هوا و ذرات معلق در ارتباط هستند. طبق این گزارش، بخش عمده بیماریهای قلبی و ریوی در تهران از اثرات آلودگی هوا تأثیر میپذیرد و هزینههای مربوط به آن سهم قابل توجهی از بار اقتصادی ناشی از آلودگی را تشکیل میدهد. این رقم تنها هزینههای قابل اندازهگیری مستقیم را شامل میشود و مواردی مانند کاهش کیفیت زندگی یا بهرهوری ازدسترفته در آن محاسبه نشده است.
در ادامه گزارش تأکید شده است که با توجه به جمعیت ۹.۷ میلیون نفری تهران، هزینه سلامت ناشی از آلودگی هوا بهطور متوسط حدود ۲۷۰ دلار به ازای هر شهروند در سال محاسبه میشود. این محاسبه نشان میدهد که اثرات اقتصادی آلودگی هوا بر شهروندان و ساختار شهری تهران قابل توجه است و مهار آن از منظر اقتصادی نیز یک ضرورت محسوب میشود.
در بخش دوم گزارش، به هزینههای ناشی از ترافیک و زمان ازدسترفته شهروندان اشاره شده است. براساس دادههای موجود، ترافیک تهران یکی از عوامل اصلی اتلاف وقت شاغلان و همچنین یکی از عوامل تشدیدکننده آلودگی هوا به شمار میرود. این گزارش با فرض ارزش سالانه تولید هر شاغل در کشور و حداقل ۱۰۰ ساعت زمان ازدسترفته برای هر راننده، برآورد کرده است که شهروندان تهرانی سالانه حدود ۵۵۰ میلیون دلار تنها از محل اتلاف وقت در ترافیک دچار خسارت میشوند. این رقم شامل هزینههای مستقیم مربوط به کاهش بهرهوری و عقبماندگی زمانی است. در این بخش اشاره شده است که این محاسبه محافظهکارانه بوده و هزینههایی مانند مصرف سوخت اضافی، استهلاک خودرو، افزایش آلایندگی ناشی از ازدحام و کاهش کیفیت زندگی در آن لحاظ نشده است.
در بخش سوم گزارش، تأکید شده که بخش قابل توجهی از فشارهای روانی شهروندان تهران ناشی از تراکم جمعیت، آلودگی هوا، کمبود فضای باز، استرس ترافیکی و سایر عوامل شهری است. طبق نتایج پژوهشهای محلی و ملی، حدود ۲.۷ میلیون نفر از جمعیت تهران نیازمند خدمات تخصصی مرتبط با سلامت روان هستند. در این گزارش تخمین زده شده است که هزینههای درمان، بهرهوری ازدسترفته شغلی و هزینههای اجتماعی مرتبط با اختلالات سلامت روان سالانه بین ۲۰۰ تا ۶۰۰ میلیون دلار برآورد میشود. این برآورد نشان میدهد بخش سلامت روان یکی از متغیرهای تأثیرگذار بر هزینههای اقتصادی پایتخت محسوب میشود.
بخش دیگری از گزارش به بررسی اثر چگالی شهری و سیاستهای عمودیسازی بر هزینههای زیرساختی تهران پرداخته است. براساس دادههای موجود، هزینه ارائه خدمات زیرساختی در مناطق مختلف تهران بسته به میزان تراکم جمعیت و نوع الگوی توسعه شهری متفاوت است. مطالعات بینالمللی نشان میدهد که ارائه خدمات شهری در مناطق کمچگالی هزینه بیشتری دارد، اما این قاعده تنها در صورتی صادق است که افزایش چگالی همراه با گسترش هماهنگ حملونقل عمومی، مدیریت کاربری زمین، فضای سبز شهری و تهویه مناسب باشد. در صورتی که چگالسازی به معنای افزایش تراکم و ارتفاع بدون توسعه همزمان زیرساختها انجام شود، هزینههای زیرساختی و اجتماعی افزایش پیدا میکند.
در ادامه گزارش آمده است که اگر هزینه سالانه زیرساخت شهری تهران حدود ۲۰۰ دلار برای هر نفر فرض شود، در صورت اجرای سیاستهای عمودیسازی شدید این رقم میتواند به ۲۵۰ تا ۳۰۰ دلار برسد. در این صورت هزینه سالانه مدیریت شهر حدود نیم میلیارد دلار بیشتر از شرایط فعلی برآورد خواهد شد. این ارزیابی نشان میدهد که رویکردهای توسعه شهری اثر مستقیمی بر هزینههای اقتصادی مدیریت پایتخت دارد.
در بخش پایانی گزارش، مجموع هزینههای سه عامل آلودگی هوا، ترافیک و سلامت روان جمعبندی شده است. براساس این ارزیابی، هزینه سالانه سلامت ناشی از آلودگی هوا حدود ۲.۶ میلیارد دلار، هزینه ترافیک حدود ۵۵۰ میلیون دلار و هزینه بار سلامت روان بین ۲۰۰ تا ۶۰۰ میلیون دلار محاسبه شده است. مجموع این ارقام نشان میدهد تهران سالانه بین ۳.۳ تا ۳.۷ میلیارد دلار از این سه عامل زیان میبیند. در این گزارش تأکید شده است که این هزینهها همتراز یا حتی بیشتر از میزان سرمایهگذاری موردنیاز برای اصلاح الگوی توسعه شهری، حملونقل عمومی و مدیریت کلانشهر است و این موضوع تصویر روشنی از بار اقتصادی ناشی از شرایط فعلی پایتخت ارائه میدهد.
