توافق تنگه هرمز میتواند مسیر تجارت انرژی را هموار کند
یک مقام آمریکایی اعلام کرد مذاکرات ایران و عمان درباره توافق تنگه هرمز پیشرفت کرده است و انتظار میرود دو طرف بهزودی به تفاهم برسند. بر پایه گزارشی که رویترز روز جمعه منتشر کرد، هدف اصلی این گفتوگوها فراهمشدن عبور بدون مانع کشتیهای تجاری از آبراهی است که بخش بزرگی از صادرات نفت و گاز کشورهای حاشیه خلیج فارس از آن میگذرد. مقام یادشده افزود پس از اعلام توافق و اجرای تعهدات مربوط به کشتیرانی تجاری، واشنگتن محاصره بنادر ایران را برمیدارد.
بازگشت جریان عادی کشتیرانی در این مسیر میتواند برای بازار جهانی انرژی اهمیت مستقیم داشته باشد. تنگه هرمز خلیج فارس را به دریای عمان و سپس آبهای آزاد متصل میکند و پیش از آغاز درگیریها در ۲۸ فوریه، نزدیک به یکپنجم مصرف نفت جهان از آن عبور میکرد. اداره اطلاعات انرژی آمریکا اعلام کرده است که در سال ۲۰۲۴ بهطور متوسط روزانه ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از این تنگه گذشته که معادل حدود ۲۰ درصد مصرف جهانی سوختهای مایع بوده است.
دادههای همین نهاد نشان میدهد جریان نفت در نیمه نخست سال ۲۰۲۵ به روزانه ۲۰٫۹ میلیون بشکه رسیده بود. اهمیت تنگه تنها به نفت خام محدود نیست؛ حدود یکپنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع نیز از این آبراه عبور میکرد و ۸۳ درصد محمولههای گازی سال ۲۰۲۴ از کشورهای خلیج فارس راهی بازارهای آسیایی شده بود. چین، هند و کره جنوبی در مجموع مقصد ۵۲ درصد گاز طبیعی مایع عبوری از هرمز بودند؛ بنابراین اختلال در این مسیر، هزینه تامین انرژی در آسیا را نیز افزایش میدهد.
افت تردد کشتیها و جهش هزینه حمل نفت
آمار رهگیری کشتیها نشان میدهد تردد تجاری هنوز با سطح عادی فاصله زیادی دارد. از دوشنبه تا پنجشنبه هفته گذشته فقط ۳۳ کشتی از تنگه گذشتند، درحالیکه این رقم در مدت مشابه هفته قبل ۵۰ فروند بود. تنها چهار کشتی در روز پنجشنبه عبور کردند و یکی از آنها یک نفتکش بسیار بزرگ حامل دو میلیون بشکه نفت بصره عراق بود. پیش از شروع درگیریها، تردد هفتگی این مسیر معمولا میان ۱۳۰ تا ۱۴۰ کشتی قرار داشت.
کاهش شمار شناورها همراه با نگرانی مالکان کشتی، هزینه حمل را به سطحی کمسابقه رسانده است. شرکت ریلاینس هند برای اجاره یک نفتکش بسیار بزرگ و انتقال دو میلیون بشکه نفت عراق، رقمی میان ۲۳ تا ۲۵ میلیون دلار پرداخت کرده است. هزینه همین سفر پیش از بحران بهطور متوسط حدود دو میلیون دلار بود. این افزایش بیش از دهبرابری، نشاندهنده بهای سنگینی است که ریسک امنیت مسیر بر زنجیره تامین نفت تحمیل کرده است.
شرکت بازاریابی نفت عراق برای حفظ فروش محمولههای ماه اوت، نفت بصره متوسط و سنگین را با تخفیفهایی تا ۳۰ دلار برای هر بشکه عرضه کرده است. با وجود علاقه پالایشگاههای چینی و هندی به خرید نفت ارزانتر، محدودیت ظرفیت حمل و نگرانی از ورود به منطقه موجب شده است همه محمولهها مشتری قطعی پیدا نکنند. تخفیف عمیق فروشنده و کرایه بالای نفتکش، بخش بزرگی از منفعت قیمت پایینتر را میان تولیدکننده، خریدار و شرکت حمل تقسیم میکند.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا پیشتر برآورد کرده بود محدودشدن جریان هرمز باعث پرشدن مخازن و کاهش تولید در کشورهای صادرکننده شده است. طبق برآورد ماه آوریل این نهاد، عراق، عربستان سعودی، کویت، امارات متحده عربی، قطر و بحرین در ماه مارس در مجموع روزانه ۷٫۵ میلیون بشکه از تولید نفت خام خود کاستند و احتمال میرفت این کاهش در آوریل به ۹٫۱ میلیون بشکه در روز برسد. چنین محدودیتی درآمد صادراتی تولیدکنندگان و خوراک پالایشگاههای واردکننده را همزمان تحت فشار قرار میدهد.
انتظار بازار انرژی برای اجرای توافق
پیشنهاد مورد مذاکره با میانجیگری عمان، به بازگشایی کشتیرانی و سازوکار عبور شناورها مربوط است. با این حال، منابع صنعت کشتیرانی گفتهاند اجرای هرگونه سازوکار پرداخت عوارض یا هزینه عبور، بهدلیل تحریمهای آمریکا و محدودیت بندهای بیمهای آسان نخواهد بود. شرکتهای بیمه و مالکان کشتی برای بازگشت پایدار به مسیر، علاوه بر اعلام توافق، به چارچوب روشن پرداختها، تضمین ایمنی خدمه و امکان جبران خسارت نیاز دارند.
شرکت ملی نفت ابوظبی روز جمعه اعلام کرد از آغاز درگیریها ۱۵ فروند از شناورهای این شرکت هنگام عبور از تنگه هدف موشک یا پهپاد قرار گرفتهاند که سه مورد آن تنها در هفته اخیر رخ داده است. بر اثر این حملات یک خدمه جان باخته و ۲۰ نفر دیگر زخمی شدهاند. ادنوک گفته است با وجود اثر چشمگیر حوادث بر عملیات، برای ادامه تحویل نفت خام، گاز و فرآوردههای پالایشی به مشتریان تلاش میکند و تدابیر حفاظتی کارکنان و زیرساختها را افزایش داده است.
اختلال در عرضه و افزایش کرایه و بیمه، قیمت انرژی را بالا برده و فشار تورمی را در اقتصادهای واردکننده تشدید کرده است. بهای نفت برنت در پایان معاملات مورد اشاره به ۸۲ دلار و ۲۱ سنت برای هر بشکه رسید و ۰٫۳۴ درصد کاهش روزانه داشت. اداره اطلاعات انرژی آمریکا میانگین قیمت نفت برنت در سال ۲۰۲۶ را ۸۲ دلار برای هر بشکه پیشبینی کرده است، درحالیکه میانگین ثبتشده برای سال ۲۰۲۵ حدود ۶۹ دلار بود.
برآورد تازه این نهاد همچنین از کاهش متوسط روزانه ۱٫۲ میلیون بشکهای مصرف جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ حکایت دارد که ۸۰۰ هزار بشکه آن به اقتصادهای خارج از سازمان همکاری و توسعه اقتصادی مربوط میشود. نشانههای افت مصرف در کشورهای آسیایی متاثر از محدودیت هرمز، بیانگر انتقال هزینه اختلال حملونقل به پالایشگاهها، صنایع و مصرفکنندگان است. بازار اکنون زمان اعلام توافق، نحوه اجرای تعهدات و سرعت بازگشت نفتکشها به مسیر را دنبال میکند.
