بازنگری عربستان در چشمانداز ۲۰۳۰ و احتمال توقف پروژههای بزرگ
وزیر دارایی عربستان سعودی اعلام کرد این کشور در حال بازنگری گسترده در برنامه «چشمانداز ۲۰۳۰» است و امکان توقف، تعویق یا لغو برخی از پروژههای بزرگ وجود دارد. این اظهارات، یکی از مهمترین سیگنالهای رسمی درباره تغییر رویکرد ریاض در اجرای پروژههای پرهزینه اقتصادی در سالهای اخیر به شمار میرود.
به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری فارس، محمد الجدعان، وزیر دارایی عربستان سعودی، در نشست خبری خود در ریاض گفت: «اگر نیاز باشد پروژهای را اصلاح، تسریع، اولویتبندی، به تعویق یا حتی لغو کنیم، بدون تردید این کار را انجام میدهیم.» این اظهارات نشان میدهد دولت عربستان در حال اعمال تغییرات جدی در روند اجرای برنامه اقتصادی بلندپروازانه خود است.
چشمانداز ۲۰۳۰، برنامهای است که با هدایت محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، دنبال میشود و هدف آن کاهش وابستگی اقتصاد این کشور به درآمدهای نفتی و توسعه بخشهای غیرنفتی از جمله صنعت، گردشگری، فناوری و انرژیهای نو است. این برنامه شامل دهها پروژه بزرگ اقتصادی و عمرانی است که طی سالهای اخیر با سرمایهگذاریهای بسیار سنگین در دستور کار قرار گرفتهاند.
از جمله شاخصترین پروژههای این برنامه میتوان به ساخت شهر آینده «نئوم»، پروژه عظیم «لاین» با برجهای سر به فلک کشیده، پیستهای اسکی در مناطق بیابانی، شهرهای تفریحی و مجموعههای بزرگ گردشگری اشاره کرد. بسیاری از این پروژهها به دلیل هزینههای بسیار بالا، پیچیدگیهای فنی و تأخیرهای متعدد، مورد توجه ویژه دولت قرار گرفتهاند.
وزیر دارایی عربستان همچنین تاکید کرد که بازنگریها تنها محدود به کاهش بودجه یا تعویق پروژهها نیست و در برخی موارد احتمال لغو کامل پروژهها نیز وجود دارد. به گفته او، این رویکرد همراستا با سند بودجه سال ۲۰۲۶ عربستان است که بر مدیریت دقیق هزینهها، افزایش بهرهوری و اولویتبندی اقتصادی تأکید دارد.
الجدعان در ادامه افزود: «بهرهوری هزینهها به معنای کاهش کل بودجه نیست، بلکه به معنای کاهش در بخشهای کماثر و افزایش در بخشهایی است که بازده اقتصادی بالاتری دارند.» این سخنان نشاندهنده تمرکز دولت عربستان بر هدایت منابع مالی به پروژههایی است که بیشترین تأثیر را بر رشد اقتصادی و اشتغالزایی دارند.
نئوم و لاین در فهرست پروژههای در انتظار تصمیمگیری
به گزارش بلومبرگ، برخی از پروژههای مهم نئوم از جمله «تروجینا» که هدف آن میزبانی بازیهای آسیایی زمستانی ۲۰۲۹ است، و همچنین پروژه عظیم «لاین» هماکنون تحت بازنگری استراتژیک قرار گرفتهاند. این پروژهها برای بررسی توجیه اقتصادی و میزان بازده مالی در دستور کار نهادهای تصمیمگیر قرار دارند.
حتی وزیر دارایی عربستان اعلام کرده است که تصمیمگیری نهایی درباره ادامه یا توقف پروژه نئوم بر عهده صندوق سرمایهگذاری عمومی این کشور است. صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان که بازوی اصلی سرمایهگذاری دولت محسوب میشود، داراییهایی در حدود یک تریلیون دلار در اختیار دارد و نقش کلیدی در تامین مالی پروژههای بزرگ ایفا میکند.
الجدعان همچنین توضیح داد که وزارت دارایی عربستان یک «بازتنظیم کامل» در اطلاعات مربوط به پروژهها انجام داده است. در این فرآیند، دادههای مالی، نیازهای سرمایهای و اهداف اقتصادی پروژهها بهطور دقیق جمعآوری شده تا بر اساس آن، اولویتها مشخص شود و منابع محدود به سمت پروژههایی هدایت شود که بیشترین تأثیر را بر رشد اقتصادی دارند.
بودجه ۲۰۲۶ و تغییر رویکرد هزینهای دولت
طبق اعلام رسمی وزیر دارایی عربستان، بودجه سال ۲۰۲۶ این کشور نشان میدهد دولت قصد دارد سطح بالای هزینهها را حفظ کند، اما این هزینهها بهصورت هدفمند و گزینشی انجام خواهد شد. بهجای تخصیص منابع گسترده به پروژههای نمادین و نمایشی، سرمایهگذاریها به سمت بخشهایی سوق داده میشود که بازده واقعی اقتصادی دارند.
بر اساس گزارشها، بخشهایی مانند صنعت، فناوریهای نوین، گردشگری و انرژیهای تجدیدپذیر از جمله حوزههایی هستند که در اولویت جدید سرمایهگذاریهای دولت عربستان قرار گرفتهاند. این سیاست با هدف تقویت بنیه تولیدی اقتصاد و افزایش سهم بخشهای غیرنفتی در تولید ناخالص داخلی دنبال میشود.
شرایط اقتصادی و فشارهای مالی
در سالهای اخیر، عربستان سعودی با کاهش قیمت نفت در برخی مقاطع، افزایش هزینههای استقراض و رشد بدهیهای دولتی روبهرو بوده است. از سوی دیگر، اجرای پروژههای عظیم و پرهزینه مانند نئوم، لاین و تروجینا نیازمند منابع مالی بسیار گستردهای بوده که فشار مضاعفی بر بودجه این کشور وارد کرده است.
بسیاری از این پروژهها علاوه بر چالشهای مالی، با پیچیدگیهای فنی و اجرایی نیز مواجه هستند که همین موضوع باعث شده دولت عربستان برای حفظ توازن مالی و مدیریت منابع، ناچار به بازنگری جدی در اولویتها و زمانبندی اجرای طرحها شود.
تداوم اهداف چشمانداز با تمرکز بر بخش خصوصی
با وجود این بازنگریها، مقامهای عربستان اعلام کردهاند که این کشور قصد ندارد اهداف اصلی چشمانداز ۲۰۳۰ را کنار بگذارد. تمرکز جدید دولت بر توسعه بخش خصوصی، افزایش سرمایهگذاری، تقویت تولید داخلی و حمایت از صنایع نوآورانه قرار گرفته است.
برنامههای آینده عربستان شامل توسعه زیرساختهای صنعتی، گسترش فعالیتهای گردشگری، جذب سرمایه خارجی و سرمایهگذاری گسترده در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر عنوان شده است. دولت این کشور اعلام کرده است که این تغییر رویکرد با هدف ارتقای کارایی اقتصادی و افزایش تابآوری مالی انجام میشود.
پیام رسمی دولت به سرمایهگذاران
به این ترتیب، پیام دولت عربستان به مخاطبان داخلی و بینالمللی روشن اعلام شده است؛ موفقیت چشمانداز ۲۰۳۰ دیگر با حجم پروژههای پرهزینه و نمادین سنجیده نمیشود، بلکه با مدیریت هوشمند منابع، تمرکز بر بازده واقعی اقتصادی و رعایت انضباط مالی دنبال خواهد شد.
طبق گزارش رسانهها، این تحولات میتواند برای سرمایهگذاران خارجی نشانهای از تغییر در راهبرد اجرای پروژههای بزرگ عربستان باشد. دولت این کشور به صورت رسمی اعلام کرده است که در مسیر تحقق اهداف اقتصادی، بازنگریها و اصلاحات ساختاری ادامه خواهد داشت.
در مجموع، تازهترین اظهارات وزیر دارایی عربستان و گزارشهای منتشرشده از سوی رسانههای بینالمللی نشان میدهد که برنامه چشمانداز ۲۰۳۰ وارد مرحله جدیدی از بازنگری، اولویتبندی و مدیریت هزینه شده و برخی از پروژههای بزرگ در انتظار تصمیمگیری نهایی برای ادامه، تعویق یا توقف قرار دارند.
پیگیری این روند در ماههای آینده میتواند مسیر تازهای را برای اجرای سیاستهای اقتصادی عربستان سعودی ترسیم کند؛ مسیری که با تمرکز بر بهرهوری، کاهش ریسکهای مالی و هدایت هوشمندانه منابع همراه خواهد بود.
